فلسفه اسلامی
1. معمای تناسخ و راه حل آن در نظریه استکمال نفس محمد بن زکریای رازی

احد فرامرز قراملکی؛ محمد مهدی منتصری؛ زینب برخورداری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 شهریور 1398

http://dx.doi.org/10.22091/jptr.2019.4400.2131

چکیده
  محمد بن زکریای رازی، فیلسوف دگر اندیش قرن سوم از جهات مختلف مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. رازی نظریه‌ای در باب استکمال نفس دارد که وی را به قائل شدن به تناسخ وادار کرده است. اما دیدگاه تناسخ رازی به تعارض دو گزاره میانجامد: (1) عقلانیت مختص انسان است (2) نفس انسان وارد بدن حیوان شده و در نهایت به بدن انسان باز می‌گردد. این تعارض دو ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
2. بازخوانی نظریۀ «تروّح جسم انسان» از دیدگاه ملاصدرا به‌مثابه راه‌حلّی برای مسائل مربوط به آخرت

مسعود اسماعیلی

دوره 21، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 117-142

http://dx.doi.org/10.22091/jptr-pfk.2019.4379.2127

چکیده
  در دیدگاهی غیرمشهور از‌ ملاصدرا، افزون بر تطوّرات نفس‌‌، بدن نیز سیری اشتدادی در پیش دارد و می‌‌تواند از مرحلۀ کون و فساد تا مرحلۀ اکتفاء بالذات، اشتداد یابد و حالتی به نام تروّح بیاید که در آن حالت‌‌، با وجود بقا در نشئۀ دنیا‌‌، چنان لطیف شود و خواص روحانی را چنان بپذیرد که به وِزان نفس‌‌، مناسب حضور در آخرت باشد. بر این اساس‌‌، ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
3. خداباوری و یافته‌های علوم‌شناختی دین:سازگاری یا ناسازگاری

سید مهدی بیابانکی

دوره 21، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 29-50

http://dx.doi.org/10.22091/jptr.2019.4041.2054

چکیده
  اوایل قرن بیست و یکم، شاخۀ جدیدی از حوزۀ علوم‌ شناختی به نام «علوم‌ شناختی دین» توجه محققان بسیاری را به خود جلب کرده است. محققان در این شاخه به دنبال بررسی مکانیزم‌های‌ ‌شناختی هستند که باورهای دینی را در انسان تولید یا تقویت می‌کنند. نظریه‌ها و همچنین شواهد تجربی علوم‌شناختی دین‌‌، پرسش‌های فلسفی و الهیاتی بسیاری ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
4. نقش علم و عمل در تکامل آدمی از نظر ملاصدرا

محمد ذبیحی؛ علی اله بداشتی؛ علی نجات رای زن

دوره 21، شماره 1 ، بهار 1398، ، صفحه 9-28

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2019.2751.1799

چکیده
  «نفس ناطقه» فصل ممیّز انسان از دیگر انواع و «کمال عقلی» فصل ممیّز آدمیان از یک‌دیگر است. نفس ناطقه دارای دو قوۀ عقل نظری و عقل عملی است. لطیفۀ ملکوتی نفس که سرّی از اسرار الهی است ظرفیت ترقّی و استکمال به سوی واجب تعالی دارد و اگر انسان آن را مُهمل رها کند به سوی ظلمت و تاریکی خواهد رفت. تحوّل‌پذیری و استکمال نفس ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
5. برابری عصیان و تجرّی در نقض قانون اراده

امیر دیوانی

دوره 21، شماره 1 ، بهار 1398، ، صفحه 47-70

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1678.1530

چکیده
  تاریخ دریافت:  ۱۶/۱۰/۱۳۹۶         |           تاریخ پذیرش:  ۲۴/۰۷/۱۳۹۷ این نوشته ناظر است به نسبت تجرّی [= گستاخی، بی‌پروایی] با قانون اراده و این‌که آیا در موارد تجرّی قانون اراده نقض شده است یا به تعبیر دیگر، آیا در تجرّی، از قانون اراده سرپیچی، عصیان و تمرّد شده است. این نوشته بر موقعیت ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
6. تحلیل پاسخ مرتضی مطهری و ونسن برومر در مسئلۀ شفاعت و خیرخواهی خداوند

ام هانی جراحی؛ رضا اکبری

دوره 20، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 6-22

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2019.2819.1812

چکیده
  موزۀ شفاعت در سنّت اسلامی به معنای درخواستِ شخص برای آمرزش دیگری است و در سنّت ‌‌مسیحی علاوه بر آمرزش، ‌مواردی همچون اعطای خیر به دیگری را نیز شامل می‌‌‌شود. استاد مرتضی مطهری و ونسن برومر پذیرش شفاعت را، ‌با اِشکال برتر بودن رحمت شفیع نسبت به رحمت خداوند و مقید شدن خیرخواهی خداوند، ‌مواجه می‌‌‌دانند. مطهری پاسخ این اِشکال را ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
7. تعقّل و اندیشیدن در باب مسائل ایمانی: مقایسۀ دیدگاه علامه طباطبایی و گابریل مارسل

حسین عصاران قمی؛ عسگر دیرباز

دوره 20، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 48-69

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1185.1419

چکیده
  در این مقاله قصد داریم تا جایگاه تعقّل و اندیشیدن درباب مسائل ایمانی را از دیدگاه علامه طباطبایی و گابریل مارسل بکاویم‌‌‌‌. جایگاه و کارکرد عقل در مسائل ایمانی همواره مورد توجه فیلسوفان و اندیشمندان بوده است و نقشی سرنوشت‌ساز در تعیین مسیر الهیات داشته است‌‌‌‌. علامه طباطبایی و گابریل مارسل نیز توجه ویژه‌ای به مسائل ایمانی ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
8. بررسی مواجهه با رنج تنهاییِ اگزیستانسیال در اندیشۀ اروین یالوم و رنج عارفانۀ فِراق در اندیشۀ مولوی

امیرعباس علیزمانی؛ حبیب مظاهری

دوره 20، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 70-91

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1833.1582

چکیده
  اروین یالوم معتقد است که ‌تنهایی‌ یک حد مرزی و رنجِ وجودی است که با انسان تنیده شده است‌‌. انسان‌‌، ‌تنها به دنیا می‌آید‌‌‌‌‌‌‌‌، ‌تنها از دنیا ‌می‌رود و خودش به ‌تنهایی‌ مسئول آفرینش ماهیت خویش است؛ نه این‌که در این عالَم مددکاری ندارد‌‌‌‌‌‌، ‌بلکه هیچ پناهگاهی نیز برای او وجود ندارد و ناخواسته در این عالم پرتاب شده ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
9. تبیین نقشِ نیّت در ارزش اخلاقی از منظر ملاصدرا

معصومه سادات ساری عارفی؛ جهانگیر مسعودی

دوره 20، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 92-111

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1435.1465

چکیده
  این نوشتار به بررسی نقش نیّت در ارزش اخلاقی - از منظر ملاصدرا - می‌پردازد‌‌‌‌‌‌. بر این ‌اساس‌‌‌‌‌‌، ‌چند فرض در رابطه با نقش نیّت در ارزش اخلاقی - از منظر ملاصدرا - مطرح می‌شود‌‌‌‌‌‌. این فروض به این صورت‌‌‌‌‌‌‌‌، ‌تحلیل می‌شوند که آیا نیّت از منظر ملاصدرا‌‌‌‌‌‌، ‌در ارزش‌دهی به فعل اخلاقی نقش دارد؟ بر فرض که ملاصدرا ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
10. امکان‌سنجی جریان استصحاب در امور اعتقادی

احمد مرتاضی

دوره 20، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 190-204

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2019.2571.1759

چکیده
  در امور اعتقادی چون مقتضی‌‌‌‌‌‌، ‌یعنی تمامیت ارکان استصحاب‌‌‌‌‌‌، ‌موجود بوده و مانع نیز مفقود است‌‌‌‌‌‌، ‌اصل امکان جریان استصحاب در آنها‌‌‌‌‌‌  جای تردید ندارد، ‌بلکه اطلاق ادله آن‌‌‌‌‌‌، ‌اعمال قلبی را نیز شامل می‌‌‌شود‌‌‌‌. با وجود این‌‌‌‌‌‌، ‌برخی با تمسّک به ادله‌‌‌ای همچون عینیت یا توقف ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
11. قیاس تلازم در قرآن کریم

محمد جواد دکامی؛ قباد محمدی شیخی

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 197-218

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.2052.1640

چکیده
  قیاس تلازم در قرآن کریمچکیده قیاسی که کبرای آن شرطیه متصله باشد قیاس تلازم نامیده می شود. این قیاس در دو حالت «وضع مقدم» و «رفع تالی»، منتج و در سایر اشکال عقیم است. قیاس های تلازم ذکر شده در قرآن کریم چند حالت دارد: گاهی شرایط عمومی و اختصاصی قیاس تلازم در آنها کاملا رعایت شده است اما به علت وضوح، برخی مقدمات یا نتایج آنها ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
12. ویژگی های طبیعی در اخلاق با تأکید بر نظریه شیفر-لَندَئو

حسن حشمتی؛ محمد لگنهاوزن؛ حسن میانداری

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 23-44

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2018.3155.1887

چکیده
  معیارهای مختلفی برای تمایز طبیعی و ناطبیعی در فرا اخلاق ارائه شده است. شیفر- لَندَئو ابتدا ادعا می‌کند که ویژگی‌های طبیعی آن دسته از ویژگی‌ها هستند که در رشته‌های علمی بکار می‌روند‌‌‌، ولی این تعریف‌‌‌‌‌‌، اولاً جامع نیست‌‌‌ و ثانیاً، دارای ابهام است. بر اساس معیار دوم وی‌‌‌‌‌‌، باید دو فهرست تهیه شود. نخستین فهرست شامل ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
13. بررسی دیدگاه ملاصدرا و سهروردی در باب عالم مثال

محبوبه وحدتی پور؛ علیرضا کهنسال؛ سید مرتضی حسینی شاهرودی

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 71-90

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2018.1201

چکیده
    در باب تفسیر هستی و تحلیل مراتب عالَم‌، عالمِ مثال به عنوان مرتبه‏ای از مراتب سه‏گانه هستی در مکتب اشراقی و صدرایی مورد پذیرش قرار گرفته است‌‌. شیخ اشراق به جهت محال بودن انطباع صُور خیالی کبیر در صغیر طرح عالم مثال منفصل را وجهۀ همت خویش قرار داده و معتقد است قوۀ خیال انسان‌، مادی بوده و در ادراک صرفاً نقش اِعدادی دارد، ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
14. تعَیُّن گرایی و فاعلیّت الهی از منظر علّامه طباطبایی

سید محمد فقیه؛ عبدالرسول کشفی

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 45-70

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2018.1202

چکیده
    چگونگی دخالت خداوند در جهانِ طبیعت از مسایل دیرین و مهم در حوزۀ کلام و فلسفۀ دین به شمار می‌رود که تلاش برای حلِّ آن به عرضۀ نظرات گوناگون و بعضاً متضادی منتهی شده که در بازۀ وسیعی از جبر گرفته تا تفویض گسترده شده‌اند. این نوشتار با به کارگیری معیاری جدید به منظور تفکیک افعال گوناگون الهی در جهان خلقت، به معرفی و ارزیابی رویکرد ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
15. حرکت جوهری در پرتو «تعالی تفکر سینوی»

مصطفی مومنی

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 175-196

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1778.1568

چکیده
  ابن‌‌سینا به عنوان بزرگِ مشائین در عالم اسلام، تفکر مشائی را بسط داده و نظرات و آرای مهمی را نیز مطرح کرده است. هرچند او به فیلسوفی مشائی معروف است، ولی این نسبت چندان صحیح نمی‌‌نُماید و او در تفکر خود رو به تعالی نهاده است. اوست که نخستین‌بار اصطلاح «حکمت متعالیه» را به‌کار برده است. بر اساس «تعالی در تفکر سینوی» ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
16. بررسی تمایز ماهوی «برهان شرط‌بندی پاسکال» و «حدیث محاجّۀ امام علیه‌السلام و ابن أبی‌العوجاء» و نتایج فلسفی و کلامی آن

جعفر مروارید؛ وحید مهدوی مهر

دوره 20، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 57-70

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1605.1511

چکیده
  استدلالِ شرط‌بندی پاسکال، به عنوان یکی از استدلال‌های مشهور بر اثبات وجود خداوند و یا دست‌کم، لزومِ ایمان به خدا، همواره در معرض بحث و بررسی‌های فراوان بوده است. این استدلال در فضای فکری جهان اسلام نیز مطرح بوده و از طریق امام محمد غزالی، به ائمه اطهار (ع) نسبت داده شده است. دقت در صورت‌بندی این استدلال آن‌گونه که پاسکال ارائه ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
17. عالم مثال از منظر میر داماد

سهراب حقیقت

دوره 20، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 163-186

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2018.1203.1403

چکیده
  مسئلۀ‌ عالَم مثال، به عنوان عالم متوسط بین عالم مجردات و عالم مادیات از جمله مسائلی است که ‌فیلسوفان مشاء با ‌فیلسوفان اِشراق و حکمت متعالیه اختلافِ ‌نظر دارند. ‌فیلسوفان مشاء، مخالف وجود چنین عالمی بوده‌اند، امّا ‌فیلسوفان اِشراق و حکمت متعالیه، مدافع وجود عالمِ مثال بوده و در اثبات آن کوشیده‌اند. میرداماد به‌رغم این‌که ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
18. بازخوانی تأویل ابن عربی از عرش در پرتو حکمت متعالیه و تبلور آن در معماری آئینی

فاطمه امراله زاده؛ انشاالله رحمتی

دوره 20، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 95-118

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.2501.1745

چکیده
  مقاله حاضر می‌کوشد تا ضمن واکاوی حقیقتِ واژۀ قرآنی «عرش»، به ایضاح معنای حقیقی و مجازی آن پرداخته و تأویل عرش، موضوع استوای حق بر عرش و رابطۀ آن با انسان کامل در کلام ابن عربی و امام در مکتب شیعه و تفسیر مفسّرین حکمت متعالیه از «عرش» در آیات کریمۀ قرآن را بررسی کرده و سپس به تبیین معانی واژۀ عرشه، آرکه و آرخه لاتین بپردازد. ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
19. نقد و بررسی راه‌کار «ترکِ أولی» در توجیه خطاهای انبیاء

حسین اترک

دوره 20، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 29-56

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2018.2061.1641

چکیده
  در این مقاله به بررسی اصطلاح «ترکِ أولی» به‌ عنوان راه‌کاری برای دفاع از عصمت انبیاء در مواجهه با آیاتی از قرآن کریم که ظاهرشان بر ارتکاب معاصی توسط انبیاء دلالت دارند، پرداخته شده و پس از معناشناسی «ترکِ أولی»، این سئوال محور بحث و بررسی قرار گرفته است که آیا دلایل عقلی عصمت انبیاء با صدور ترکِ أولیٰ از انبیاء سازگار ...  بیشتر