0 قرآن، نزول تاریخی و حضور فراتاریخی تحلیلی بر مبانی معرفتی تاریخ گروی و انطباق آن با کلام الهی The Qur’an, Historical Descent, and Transhistorical Presence http://pfk.qom.ac.ir/article_289.html 10.22091/pfk.2006.289 0 تاریخ‌گروی نظریه‌ای است که همة پدیده‌ها و حقایق را در بستر تاریخی وقوع آن تفسیر می‌کند. قرآن آخرین وحی آسمانی خداوند در فرهنگ و اجتماع بشر است. آیا نظر به سویه بشری نزول آن در یک بستر زمانی معین و با مخاطبان مشخص در آن زمان، ما را ناگزیر می‌سازد که قرآن را بر اساس تاریخ‌گروی مقوله بندی کنیم و هویت الهی و جاویدان آن را محکوم گذر زمان سازیم؟ یا آن که اساساً تاریخ گروی موضوع و متعلّق معلومی داشته، و نمی‌تواند نظریه‌ای مطلق و فراگیر برای تمامی قلمروها قلمدا شود؟ مطالعه و بررسی موضوع فوق مورد اهتمام مقالة حاضر است. در این اثر، نخست فروض و دیدگاه‌های مختلف در نسبت جاودانگی قرآن با واقعیت‌های عصر نزول و متغیرهای زندگی بشر، و همین طور مبانی معرفتی دیدگاه تاریخ گروی و قابلیت انطباق آن بر قرآن کریم امعان نظر شده است. 1 On one hand there is a theory known as the ‘theory of historicity’, whose advocates tend to use it to every phenomena and realities. On the other hand, the Qur’an is the final Divine revelation for human society. Now the question is that, since the Qur’an came down in a certain period of time and its verses refer to certain objective realities and situations, is it necessary for us to classify the Qur’an on the basis of the theory of historicity and to consider its divine enduring identity subject to the passing of time? Or rather are we not to say the theory is not unconditional and all-embracing, but embraces only certain objects? This essay deals first with the exposition of different assumptions and opinions concerning the possibility of reconciliation between the everlastingness of the Qur’an and the realities existed in the period of the descent as well as the variant factors of human life; second, it presents the epistemological foundations of the notion of historicity; and finally it examines the possibility of the application of this theory to the Holy Qur’an. 5 30 محمد باقر سعیدی‌روشن Muhammad Baqr Sa`īdīroshan استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ایران قرآن وحی جاودانگی تاریخ‌گروی عصری‌نگری مبانی معرفتی متغیرهای زندگی

0 حیرت در عرفان Bewilderment (hayra) in Sufism http://pfk.qom.ac.ir/article_284.html 10.22091/pfk.2006.284 0 حیرت در عرفان اسلامی، یکی از مطلوبات مهم و از مقامات عالیه عارف است. حیرت در بادی امر با ضلالت و سرگردانی هم معنا ست. اما در عرفان به عنوان بدیهه‌ای است که بر قلب عارف وارد می‌شود و نهایت معرفت عارف به باری تعالی را می‌رساند. چون ذات او حقیقتی لا یتناهی است و در ادراک محدود عقل جای نمی‌گیرد، بنابراین درک عقل از حقیقت او و همچنین آنچه که مربوط به عالم غیب و ماوراءطبیعت است قرین باعجز و حیرانی است. خداوند بزرگترین رازی است که نه عقل ونه کشف به فهم ذاتش پی نخواهند برد و همیشه در حیرت و سرگردانی باقی خواهند ماند. فیلسوف و عارف با دو ابزار عقل و کشف و شهود، کوششهای فراوانی برای کشف حقیقت و ادراک آن نموده و در بسیاری موارد با هم همنشین و موافق بوده اند. اما در مسأله حیرت این دو تیره با هم هم داستان نشده و فیلسوف در همه حال از حیرانی و سرگردانی گریزان بوده و عارف طالب آن. حیرت از مطلوبات عارف است اما برای فیلسوف از امور نکوهیده و مذموم.عارف در اکتشافات عالیه خود به حقایقی از معرفت ذات باری می‌رسد که وقتی آنها را بر عقل فلسفی عرضه می‌کند، آن را حیران و سرگردان می‌گذارد. 1 The present essay deals with bewilderment (hayra), which is in Sufism one of the important objects of desire and one of the high stations of the Sufis. It may, at the beginning, seem synonymous with wandering off the straight path but in Sufism it is a gnosis which enters in a Sufi’s heart without reflection, and which shows the Sufi’s mystical knowledge being limitless. Since God’s nature is an infinite reality, our reasons fail to comprehend it as well as fail to understand realities of the invisible domain. God is the greatest mystery that neither rational faculty (‘aql) nor intuition can grasp its nature and always remain complicated and bewildering. Although the philosophers and Sufis have made a great effort to understand the truth and are in agreement with each other in many cases, they do not sympathize in the case of bewilderment, whereas the philosophers always tend to avoid bewilderment, the Sufis tend to seek it; so bewilderment is blameworthy for the philosophers but praiseworthy for the Sufis. 31 63 مجید صادقی Majīd Sādeqī استاد یار گروه الهیات دانشگاه اصفهان ایران راضیه عروجی Razeeh Oroji دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان ایران کشف خدا حیرت عقل عجز راز عارف فیلسوف حیرت زدایی ابلهی ابن عربی، محی الدین ، الفتوحات المکیه ، تحقیق و تقدیم عثمان یحی، قاهره ، 1975م .##____ ،فصوص الحکم ،به کوشش ابوالعلاء عفیفی،چاپ دوم ،انتشارات الزهراء، تهران، 1370.##ابن منظور، لسان العرب، دارصادر ، بیروت ، 1990م .##السراج الطوسی، ابی نصرعبدالله علی ، اللمع فی تصوف، تصحیح رینولد نیکلسون، چاپ لیدن ، 1914 . ##ایزوتسو، توشیهیکو ، صوفیسم و تائویسم، ترجمه محمد جواد گوهری ، چاپ دوم ، انتشارات روزنه ، تهران، 1378.##بقلی شیرازی، روزبهان، شرح شطحیات، تصحیح و مقدمه هانری کربن، چاپ سوم، کتابخانه طهوری،تهران ، 1374.##جامی، عبد الرحمان ابن احمد،نقد النصوص فی شرح نقش النصوص ، انتشارات علمی فرهنگی ، تهران ، 1370. ##خوارزمی، تاج الدین حسین بن حسن، شرح فصوص الحکم، تصحیح نجیب مائل هروی، چاپ اول، نشر مولی، تهران ، 1364.##عطار نیشابوری، فرید الدین، منطق الطیر، به کوشش احمد رنجبر، چاپ دوم ،انتشارات اساطیر، تهران، 1369.##____، دیوان عطار ، تصحیح تقی تفضلی ، تهران 1362 .##عفیفی، ابو العلاء، شرح فصوص الحکم، چاپ دوم ،انتشارات الزهراء، تهران، 1370.##غزالی، ابو حامد، احیاء العلوم الدین،مصحح شیخ عبد العزیز غز الدین سیروان،دار القلم ، بیروت، بی تا. ##قیصری ، محمد داوود، شرح الفصوص الحکم، به کوشش سید جلال الدین آشتیانی، چاپ اول،انتشارات علمی فرهنگی، تهران، بی تا.##فناری، حمزه، مصباح الانس، یا پیوند استدلال و شهود درکشف اسرار وجود صدر الدین قونوی، ترجمه محمد خواجوی ، چاپ اول ، نشر مولا، تهران، 1374 .##فروزان فر ، بدیع الزمان ، احادیث مثنوی ، اتشارات امیر کبیر، تهران ، 1361 .##کاشانی، عبد الرزاق، شرح الفصوص الحکم، چاپ چهارم ،انتشارات بیدار، قم، 1370 .##کاشانی عز الدین محمد، مصباح الهدایه و المفتاح الکفایه، تصحیح و تعلیق جلال الدین همایی، چاپ دوم،1369.##هجویری غزنوی؛ابو الحسن، کشف المحجوب،چاپ دوم،کتابخانه طهوری،تهران،1371 .##مولوی،جلال الدین محمد بلخی، مثنوی معنوی، به کوشش رینولد نیکلسون، چاپ سوم، انتشارات طوس، تهران، 1376.##

0 بررسی نظریه کلامی فخر رازی و علامه طباطبایی دربارة رؤیت خدا Vision of God According to Fakhr-ad-din ar-Razi and ‘AllāmahTabātabā’ī http://pfk.qom.ac.ir/article_288.html 10.22091/pfk.2006.288 0 از جمله مباحث کلامی، رویت خداوند متعال، به ویژه در روز قیامت می‌باشد که امامیه، اشاعره و معتزله در خصوص آن دچار اختلاف نظر هستند؛ امامیه بر عدم جواز رؤیت و در مقابل اشاعره، بر جواز رؤیت خداوند در روز قیامت معتقدند؛ از جمله دلائل هر یک از آنها استدلال بر آیه « لاتدرکه الابصار » است. در این مقاله دیدگاه کلامی هر یک بررسی شده و ضمن بیان نظر علامه طباطبایی، مفسر بزرگ معاصر امامیه در خصوص عدم رؤیت، به نقد دیدگاه فخر رازی از مفسران بزرگ اشاعره پرداخته شده و بیان شده که رؤیت بصری خداوند ملازم با جسمانیت و جهت و حیّز دار بودن خداوند است و منافات با مبانی واجب الوجود و تجرد ذات دارد. 1 Among theological discussions is vision of God, especially in the next life, upon which Imamites, Asharites, and Mu`tazila have a difference of opinion. Whereas Asharites maintain that vision of God is possible Imamites reject the possibility of seeing God in the hereafter. They both offer arguments to prove their own view; one argument presented by both of them is the Qur’anic verse 6:103 (“the eyes attain Him not, but He attains the eyes”). The author in this article is going to deal with the explanation and examination of two Islamic thinkers’ viewpoints, ‘Allamah Tabataba’i and Fakhr ar-Razi, as well as to criticize the latter’s opinions. 65 77 سید رضا مودب Sayyid Reza Mu’addab عضو هیات علمی دانشگاه قم ایران moadab_r113@yahoo.com رؤیت ابصار علامه طباطبایی فخررازی واجب الوجود جسمانیت ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، دارالاحیاء التراث، بیروت، 1407، ق.##بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، بیروت، دارالفکر، 1410 ق.##حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم، مکتبه المصطفوی، بی تا.##دشتی، محمد، شرح نهج البلاغه، موسسه فرهنگی امیر المومنین، قم، 1382 ش.##رازی، ابوالفتوح، روض الجنان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلامیه، 1352.##زرکلی، خیر الدین، الاعلام، بیروت، دار العلم للملایین، 1986 م.##مخشری، جارالله، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، قم، نشرالبلاغه، 1413 ق.##سیوطی، جلال الدین، الاتقان فی علوم القرآن، قم، منشورات الشریف الرضی، بی‌تا.##شهرستانی، محمد بن عبد الکریم، الملل و النحل، بیروت، دارالمعرفه، بی تا.##طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی، 1393 ق.##طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، انتشارات ناصر خسرو، بی تا.##طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، نجف المطبعه العلمیه، 1376.##فخر رازی، التفسیر الکببر، (مفاتیح الغیب)،بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، بی تا.##مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، موسسسه الوفاء، 1403 ق.##محمد رشید رضا، تفسیر المنار، بیروت، دارالفکر، 1342 ق.##مسلم، صحیح مسلم، بیروت، دار الفکر، بی تا.##نجمی، محمد صادق، سیری در صحیحین، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1379 ش.##

0 جاودانگی نفس: تأملی در محاورة فایدون افلاطون Immortality of the Soul: A Reflection upon Plato’s Dialogue in Phaedo http://pfk.qom.ac.ir/article_290.html 10.22091/pfk.2006.290 0 نوشتار حاضر شرحی مختصر بر محاورة زیبای افلاطون با عنوان فایدون است. مقدمة مقالهنشان می‌دهد که به اعتقاد افلاطون مرگ‌اندیشی از دغدغه‌های اصلی فیلسوف است و افلاطون با تصویر سقراط به عنوان فیلسوفی که در دم مرگ شاداب‌تر و شادمان‌تر از همیشه است، علت این شادابی و شادمانی را اعتقاد به حیات پس از مرگ می‌داند. حیاتی که برای نیکان به مراتب خوشایند‌تر از حیات دنیوی است. و بدین سان مسأله این است که آیا فیلسوفی چون سقراط فقط به یک خیال (یعنی خیال زندگی پس از مرگ) دل خوش داشته است یا نه حقیقتاً چنین حیاتی وجود دارد. اینجاست که مسأله جاودانگی نفس به طور جدی رخ می‌نماید. به علاوه دو تصور مختلف افلاطون از نفس به عنوان نفس بسیط و نفس سه جزئی مورد بحث قرار گرفته و ضمن یافتن توجیهی برای جمع میان این دو تصور نشان داده شده است که آنچه در فایدون موضوع بحث است، همان تصور نفس بسیط است. در ادامه مقاله، براهین چهارگانه افلاطون بر اثبات جاودانگی نفس مورد بحث و بررسی انتقادی قرار گرفته و ضمن تفکیک مقدمات آن براهین، به قدر گنجایش فضای مقاله نشان داده شده است که چگونه مبانی آن براهین از دیگر اندیشه‌های افلاطون یا احیاناً از فیلسوفان سابق بر افلاطون اقتباس شده‌اند. به علاوه دو نقدی را که خود افلاطون در مورد مسأله وجود نفس و جاودانگی آن ایراد کرده است، مطرح شده و پاسخ‌های افلاطون به این نقدها نیز بررسی شده‌اند. 1 The present article – which is a deliberation upon Phaedo, a Plato’s notable writing in dialogue form – first, remarks that according to Plato, death-thinking is among the major concerns of a philosopher and the cause of joy and cheerfulness on the point of death, is the belief in the life after death, which is much more pleasant than worldly life in view of good men. Can one say that the life after death is a mere imagination hold by some philosophers like Socrates? It is here that one is seriously confronted with the question of the immortality of the soul. The paper, next, discusses two Platonic notions of the soul as simple soul and tripartite soul, and while finding an explanation for gathering these notions, it shows that what is discussed in Phaedo is the same simple soul. In the continuation of the paper, Plato’s four demonstrations on the immortality of the soul are examined critically. And finally it reconsiders and discusses Plato’s two objections to the immortality of the soul as well as his own answers to them. 79 118 انشاءالله رحمتی Inshā’allah Rahmatī استادیار دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران مرکزی ایران مرگ‌اندیشی نفس بدن جاودانگی نفس ثنویت ماده‌گرایی 1- افلاطون، دورة آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی، ج 1-4، انتشارات خوارزمی، چاپ سوم، 1380.##2- گمپرتس، تئودور، متفکران یونانی، ترجمه محمدحسن لطفی، ج 2، انتشارات خوارزمی، چاپ اول، 1375.##3- وایت، آلن. آر، روش‌های مابعدالطبیعه، ترجمه انشاءالله رحمتی، انتشارات حکمت، 1383.##4- رازی، فخرالدین، المباحث المشرقیه، ج 2، انتشارات بیدار، 1411.##5- کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ترجمه سیدجلال‌الدین مجتبوی، ج 1، انتشارات علمی فرهنگی و سروش، چاپ دوم، 1368.##6- تیلور، ریچارد، مابعدالطبیعه، ترجمه محمدجواد رضایی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1379.##7- مک‌اینتایر، السدر، تاریخچه فلسفه اخلاق، ترجمه انشاءالله رحمتی، انتشارات حکمت، 1379.##8- دکارت، رنه، تأملات در فلسفه اولی، ترجمه احمداحمدی، مرکز نشر دانشگاهی، 1369.##9- تالیافرّو، چارلز، فلسفه دین در قرن بیستم، ترجمه انشاءالله رحمتی، انتشارات سهروردی، 1382.##10- Fine Gail, "Inquiry in the Meno", The Cambridge Companion to Plato, ed. Richard Kraut, CambridgeUniversity press 1992##11- Miller Fred D.,"Plato on the parts of the soul", Plato, Critical Assessments, ed. Nicholas D.Smith, Vol.3, Routhege, 1998.##12- Frede Dorothea, "The Final proof of the Immortality of the soul in plato's phaedo 102a-107a", Critical Assessments, ed. Nicholas D.smith' Vol.3,Routlede, 1998##13- Robert,Heinamen,"plato: metaphysics and epistemology", Routhedge History of philosophy, Vol.1, Routledge 1997.##14- Johansen, karsten Friis, A history of Ancient philosophy, tr.Henrik Rosenmeir, Routlege, 1998.##15- Flew, Antony, "Immortality" , The Incyclopedia of philosophy, ed. Paul Edwards, Vol.3 and 4, Macmillan 1996##

0 بررسی و تحلیل روایت‌های کلامی و فلسفی برهان تمانع Demonstration against dualism from Mutual Hindering: An Analytical Examination of its Theo–Philosophical Versions http://pfk.qom.ac.ir/article_291.html 10.22091/pfk.2006.291 0 اثبات یگانگی خداوند متعال برای همه دین‌داران به‌ویژه مسلمانان اهمیتی اساسی دارد. از گذشته تا حال اندیشمندان اسلامی ارایة استدلال‌های متعدّد و گوناگون برای این امر سعی بلیغی داشته‌اند. یکی از این استدلال‌ها که ملهم از آیات قرآن کریم است برهان تمانع است. این نوشته ضمن طرح و بررسی دو روایت کلامی و دو روایت فلسفی از این برهان، به تحلیل مبانی و سنجش قوّت و ضعف آنها پرداخته و در نهایت، به جمع‌بندی مطالب و معرفی جامع این برهان کرده است. از نظر نگارنده، این برهان همچنان برهان استواری برای اثبات مطلوب است. 1 Obviously for a religious person it is of basic importance to be proved God’s unity. From a long time ago, Islamic thinkers have made a great effort to offer different arguments for it. One of these arguments is based on the ‘Mutual Hindering’, which is inspired from the holy Qur’an. Presenting two theological versions as well as two philosophical versions of the argument, this paper deals with the analysis of their principles and the evaluation of their strengths and weaknesses, and at the end it represents the summing-up of the matters and the complete formulation of this demonstration, which in the author’s view, is still a convincing proof. 119 143 عسکر دیرباز `Askar Dīrbāz استادیار گروه فلسفة دانشگاه قم ایران a.dirbaz5597@gmail.com توحید ربوبیت توارد دو علت ترجیح بلامرجح وحدت عالم الاسترآبادی المعروف به شریعتمدار، البراهین القاطعه فی شرح تجرید العقاید الساطعه، اعداد و تحقیق: مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامی، بوستان کتاب، چاپ اول، قم، 1424.##استیس، والتر ترنس، دین و نگرش نوین، احمد رضا جلیلی، انتشارات حکمت، تهران، 1377.##الاشعری، ابوالحسن، اللمع فی الرد علی اهل الزیغ و البدع، مطبعه کاتولیکی، بیروت، 1952 م.##الایجی، عضد الدین عبدالرحمن بن احمد، شرح المواقف، ج 4، جزء 8 ، نشر الشریف الرضی، قم، 1370.##برت، ادوین آرتور، مبادی مابعد الطبیعی علوم نوین، عبدالکریم سروش، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1369##التفتازانی، مسعود بن عمر بن عبدالله، مشهور به سعدالدین، شرح المقاصد، ج 4، عالم الکتاب، بیروت، 1409.##جوادی آملی، عبدالله، شرح حکمت متعالیه، الزهرا، چاپ 1، بخش 2، ج 6، تهران، 1368.##جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح المسمی تاج اللغة و صحاح العربیه، دارالفکر، بیروت، 1418.##حسینی تهرانی، سید هاشم، توضیح المراد تعلیقه بر شرح تجرید الاعتقاد، مطبعة تبریز، ج2، 1387.##سبحانی، جعفر، الالهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل، المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه، ج2، قم، 1411.##الشریف المرتضی موسوی، ابولقاسم علی بن الحسین بن محمد، الملخص فی اصول الدین، تحقیق محمد رضا انصاری قمی،مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول، تهران، 1381.##الشیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، الاسفار الاربعة فی الحکمة المتعالیة، جزء اول از السفر الثالث، مکتبة مصطفوی، قم، 1386.## ____________ ، المبدأ و المعاد فی الحکمة المتعالیة، ج 1، تصحیح و تحقیق دکتر محمد ذبیحی و دکتر جعفر شاه‌نظری، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1381.##صفایی، سید احمد، علم کلام، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ پنجم، تهران، 1368.##طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، منشورات جماعه المدرسین، بی‌تا، ج 7، قم.##____________ ، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه و پاورقی، شهید مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، بی‌تا، جلد5 ، قم.##____________ ، نهایة الحکمة، موسسة النشرالاسلامی، چاپ 13، قم، 1416.##عبدالجبار القاضی، شرح الاصول الخمسة، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422.##العبیدی الحسین، عمیدالدین ابوعبدالله عبدالمطلب بن مجدالدین؛ اشراق اللاهوت فی نقد شرح یاقوت، تصحیح علی اکبر ضیایی، مرکز نشر میراث مکتوب، چاپ اول، (الیاقوت لابی اسحاق ابراهیم بن نوبخت، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت للعلامه الحلی)، تهران، 1381.##عصار، سید محمد کاظم، مجموعة آثار، سید جلال الدین آشتیانی، امیرکبیر، تهران.##الفخر الرازی، عمر بن مسعود، التفسیر الکبیر، ج 17، جزء 22، دار احیاء تراث العربی، بیروت، چاپ 3، بی‌تا.##مشکوة الدینی، عبدالمحسن، تمهید الاصول در علم کلام اسلامی، شرح بخش نظری رسالة جمل العلم والعمل، تألیف سید مرتضی، شرح از محمد بن الحسن الطوسی، انجمن حکمت و فلسفه، تهران، 1358.##کراجکی محمد بن علی بن عثمان، کنز الفؤاد، دارالذخایر، چاپ اول، قم، 1410.##

0 عناصر و نوشته‌های پیش گویانه در عهد عتیق The Prophetic Elements and Writings in the Old Testament http://pfk.qom.ac.ir/article_292.html 10.22091/pfk.2006.292 0 بررسی زمینه‌ها و خاستگاه ظهور مجموعه‌ای از نوشته‌های کتاب مقدس، موسوم به «نوشته‌های پیش‌گویانه» یا «مکاشفه‌ای» و نقش آنها در تکوین هویت تاریخی، قومی و ملی دو سنت یهودی و مسیحی، گذشته از اهمیت علمی و تخصصی ویژه خود، در فهم روح و جوهره باورهای دینی و اسطوره‌ای غرب معاصر بسیار مدد می‌رساند. این نوشته‌ها نمایانگر هیاتی مرکب از عناصر اجتماعی، سیاسی و عینی عصر نگارش خود و همچنین عناصری از باورهای دینی – کلامی و اسطوره‌ای هستند که به نحو خاصی با یکدیگر ترکیب گردیده و به منزله سندی درباره گذشته روحی و معنوی دو سنت دینی یاد شده بشمار می‌روند. در این مقاله که به بررسی فشرده دو نوشته اصلی از نوشته‌های پیش‌گویانه عهد عتیق اختصاص دارد، مبادی و ساختار آنها تبیین گردیده و در ضمن آن مختصات اندیشه‌های منجی گرایانه و آخرالزمانی در کتاب مقدس نیز روشن شده است. 1 The scientific study of the background and origin of emerging a collection of biblical writings called “prophetic writings” or “apocalyptic writings” and their role in creating historical, ethnical and national identity of the Jewish and Christian traditions, aside from its special scientific importance, contributes to understanding the spirit and essence of western religious and mythological beliefs. These scriptures reflect a set of objective socio-political elements of the age in which the scriptures have been written, and a set of religious, theological and mythological beliefs, which are composed in a special way and considered as a document regarding the spiritual precedent of the two religious traditions. This paper, which devotes to the examination of two major writings of the prophetic scriptures of the Old Testament, is going to describe their principles and structure as well as the characteristics of the messianic and apocalyptic ideas in the Bible. 145 172 حسین کلباسی اشتری Husayn Kalbāsī دانشیار فلسفه در دانشگاه علامه طباطبایی ایران آپوکریفا دانیال نبی اشعیاء نبی منجی‌گرایی موعود گرایی - کتاب مقدس، ترجمه قدیم، انگلستان، چاپ سوم، انتشارات ایلام، 2002.##- کرینستون، جولیوس، انتظار مسیحا در آیین یهود، ترجمه حسین توفیقی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1377.##- Heineman, J. The Messiah of Ephraim, HarvardUniversity, 1975##- The Hollyy Bible, New Revised Standard Version, OxfordUniversity Press, 1995##- Scholem, G. The messianic Idea in Judaism, NewYork, Schoken, 1971##- Sharot, S., Messianism, Mysticism and Magic, Chapell Hill, USA, 1981##

0 محرّک نخستین ارسطو Aristotle’s First Mover http://pfk.qom.ac.ir/article_293.html 10.22091/pfk.2006.293 0 ارسطو که رساله‌های مختلفی دربارة فیزیک، مابعدالطبیعه و مانند آن نگاشته است، ضمن اذعان به واقعی ‌بودن حرکت و تغییر، استدلال کرده است که چون هر متحرکی نیازمند محرک است پس باید یک محرک اوّلی و آغازین وجود داشته باشد، اما چنان محرکی چگونه می‌تواند همه عالم را به حرکت درآورد. ارسطو برای توضیح مسأله به تمثیل رابطه عاشق و معشوق متوسل می‌شود. برطبق فلسفه سنّتی محرک اول، عالم را از راه علیّت غایی و نه علیت فاعلی به حرکت درمی‌آورد. شواهدی بر پذیرش عمومی این دیدگاه در میان فیلسوفان شرق و غرب عالم دیده می‌شود. این مقاله کوششی است برای نشان دادن خطای این برداشت عمومی و این‌که محرک اول ارسطو علاوه بر علت غایی، علت فاعلی هم است؛ یکی به این دلیل که اساساً برهان ارسطو برای اثبات محرک اول از طریق علیّت فاعلی است ثانیاً، خود ارسطو محرک اول را فاعل حرکت می‌داند. 1 Aristotle, who has composed several treatises on physics, metaphysics, and so on, has accepted the reality of motion and change, and reasoned that, since everything that moves is moved by something else, there must have been a First Mover. But how can such a being move the whole universe? Aristotle employs the analogy of a lover and his beloved. According to the traditional philosophical account, the First Mover moves the world by being the final cause not the efficient cause. There has been some evidence for such an account, which is accepted by most of philosophers in the West and the East. The author in this essay attempts to prove that such a construction is imperfect, and Aristotle’s first mover is not only a final cause but also an agent cause. Because, first, Aristotle’s argument on the existence of the prime mover entails an agent for motion. Second, Aristotle himself specified the first mover being an agent. Third, the evidence of traditional comment for Aristotle words has been misinterpreted and it doesn’t indicate their claim. 173 186 یارعلی کردفیرزوجایی Yār ali Kurd Fīruzjā’ī پژوهشگر حوزه علمیه قم ایران ارسطو حرکت محرک اول محرک غیرمتحرک علت فاعلی و علت غائی 1- ابن رشد، تفسر مابعدالطبیعه،‌ ج3،‌ ‌چاپ دوم، حکمت، 1380ش، تهران، 1422ق.##2- ابن‌سینا، المبداء و المعاد، باهتمام عبدالله نورانی، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل و دانشگاه تهران، تهران، 1363.##3- ارسطو، متافیزیک (مابعدالطبیعه) ترجمة‌دکتر شرف‌الدین خراسانی- شرف، کتاب دوازدهم، حکمت، تهران، 1377.##4- راس، دیوید، ارسطو، ترجمة ‌مهدی قوام صفری، ‌فکر روز، تهران، 1377.##5- ارسطو، سماع طبیعی (فیزیک)، ترجمة ‌محمد حسن لطفی، طرح نو، تهران، 1378.##6- کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ج 1، یونان و روم، ترجمة‌سید جلال الدین مجتبوی، انتشارات سروش و انتشارات علمی فرهنگی، تهران، 1368.##7- بدوی، عبدالرحمان، ارسطو عند العرب، دراسة و نصوص غیر منشورة، وکالة المطبوعات، الطبعه الثانیه، الکویت، 1978.##8- اکریل، جی، ال، ارسطوی فیلسوف، ، ترجمة‌ علیرضا آزادی، حکمت، تهران، 1380 ش، 1422ق.##9- Aristotle , The complete works of Aristotle , E. d. Johathan Barnes , V 1-2 , Princeton , Princeton University Press , 1984.##10- Ross , W. D. Aristotle's Metaphysics, V. 2, Oxford, OxfordUniversity Press, 1981##