0 علم خدا Divine Knowledge http://pfk.qom.ac.ir/article_265.html 10.22091/pfk.2006.265 0 علم الهی یکی از چهار صفت مهم حقیقة واجب الوجود است که از اهمیت خاصی برخوردار است. در مقاله حاضر پس از مرور دیدگاه‌های مختلف در تعریف علم و ارائه دلایل عقلی و نقلی عالم بودن خداوند، به تفصیل دربارة کیفیت علم الهی بحث شده است. در میان موضوعات مختلفی که متعلق علم الهی قرار می‌گیرد موجودات مادی و حالت‌های وجودی آنها بیش از همه بحث‌انگیز بوده است. کیفیت علم الهی به حالات وجودی موجودات مادی قبل از ایجاد آنها و همزمان با ایجاد آنها و نیز بعد از فنای آنها متفاوت است. بیشترین اشکال در مورد علم الهی قبل الایجاد به حالات وجودی مادیات است که مقاله حاضر به تفصیل و با توجه به دیدگاه‌های مختلف در تعریف علم آن را بررسی کرده است. 1 ne of the four real attributes of the Necessary Being is Divine Knowledge, which enjoys special significance. Reviewing various views in defining knowledge and giving the rational arguments as well as narrated proofs to establish divine knowledge , the present paper deals in detail with the objects and the how of divine knowledge. Among different things that are the objects of divine knowledge, that which is most controversial are material creatures and their ontological states. The how of divine knowledge of His creatures is different before creation, after creation, and after annihilation. Most of objections are in relation to His knowledge of creatures and their ontological states prior to their appearance, which the paper’s discussion on it is comprehensive. 3 37 سیدحسن سعادت مصطفوی Sayyed Hasan Sa`ādat Mostafavi دانش‌یار گروه فلسفه دانشگاه امام صادق(ع) ایران صفات حقیقة علم الهی علم قبل الایجاد موجودات مادی قرآن کریم##ابن‌سینا، الاشارات و التنبیهات، دفتر نشر کتاب، تهران، 1403.##__________، الاهیات من الشفا، چ سنگی رحلی، انتشارات بیدار.##__________، التعلیقات، تصحیح عبدالرحمن بدوی، مرکز نشر، قم، 1404.##ایجی، عضدالدین، المواقف، منشورات الشریف الرضی، المطبعة الثانیه، 1415.##بهمنیار، التحصیل، تصحیح مرتضی مطهری، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم، 1375.##سبزواری، منظومه، مراتب علم، چ ناصری قدیم، بی‌تا.##سهروردی، شهاب‌الدین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، حکمة الاشراق، تصحیح هانری کربن، موسسه مطالعاتی و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1372.##شهرستانی، ابوالفتح محمدبن عبدالکریم، الملل و النحل، المکتبة المصریة، بیروت، 2005.##طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، قم، المطبعة الثانیه، قم، 1390هـ .##حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، موسسه النشر الاسلامی، قم، 1407.##طوسی، شرح الاشارات و التنبیهات، دفتر نشر کتاب، چ 2، 1403.##__________، شرح مسألة العلم، تحقیق عبدالله نورانی، دانشگاه مشهد، 1345.##فارابی، فصوص الحکم، تحقیق علی اوجبی، سلسله انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، 1381.##مجلسی، محمدباقر، مرآت العقول، مطبعة الحیدری، الطبعة الثانیه، تهران، 1353.##ملاصدرا، صدرالدین محمد، الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعة، دار الاحیاء التراث الاسلامی، الطبعة الرابعه، بیروت، 1410.##کاشانی، ملامحسن فیض، الوافی، مکتبة الامام امیرالمومنین، اصفهان، 1370.##

0 رؤیت خدا Seeing God http://pfk.qom.ac.ir/article_266.html 10.22091/pfk.2006.266 0 مقاله حاضر درباره امکان و عدم امکان رؤیت، و در فرض امکان درباره وقوع و عدم وقوع آن بحث می‌کند، ادلّه طرفداران امکان و عدم امکان و نیز ادلّه معتقدین به وقوع را مطرح و درباره آنها داوری می‌کند و حاصل مباحث آن، عدم امکان رؤیت و به اولویت، عدم وقوع آن می‌شود. 1 T his paper discusses firstly the logical possibility of seeing God and secondly discusses the occurrence of that in this world. The reasons for and against the possibility and also the occurrence of this seeing are studied in details and criticized. The author finally proposed his arguments for rejecting the possibility and occurrence of seeing God. 39 65 محمدحسین حشمت‌پور Mohammad Hosain HeshmatPoor عضو هیأت علمی دانشگاه قم ایران رؤیت باصره بصیرت مؤمن منافق کافر. دنیا آخرت ایجی، عضدالدین، شرح المواقف، منشورات الشریف الرضی، قم، 1325.##بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، دارالفکر، بیروت، 1424.##زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، دارالکتاب العربی، بیروت، 1407.##سید مرتضی، امالی، مکتبه آیة الله العظمی المرعشی النجفی، 1403.##شرف‌الدین، سید عبدالحسین، کلمة حول الرؤیه، مطبعة عرفان، صیدا، 1371.##شیخ صدوق، کتاب التوحید، جامعة مدرسین، قم، بی‌تا.##فخر رازی، محمدبن عمر، تفسیر کبیر، مطبعة مکتب الاعلام الاسلامیه، قم، 1411.##نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، 1374.##کلینی، محمدبن یعقوب، اصول کافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1388.##

0 مبدا و معاد انسان در پرتو حرکت جوهری ملاصدرا Origin and End of Man in the Light of Mulla Sadra’s Substantial Motion http://pfk.qom.ac.ir/article_267.html 10.22091/pfk.2006.267 0 اهمیت دیدگاه فلسفی ملاصدرا آن است که جهان مادی، به ویژه مادیت، بستر خلقت و سیر تکاملی انسان به سوی تجرد محض می باشد. از آنجا که بر اساس نظریۀ حرکت جوهری، تمام عالم مادی دارای حرکتی تدریجی از مادیت به سمت تجرد کامل است، نفس انسان نیز دارای همین حرکت جوهری است. بدین سان، پیش فرض های این مقاله چنین است: اولاً، حرکت جوهری حرکتی تدریجی و مستمر است که در کل جهان هستی سریان دارد. ثانیاً، نفس انسان جسمانیت الحدوث و روحانیت البقا است چرا که در نظریه ملاصدرا انسان در ابتدای خلقت موجودی جسمانی است و جنبه روحی ندارد. نفس انسان تنها در صورت حیات در این دنیای خاکی است که مراحل تکامل خود را طی می کند و از مادیت به تجرد می رسد. مقاله حاضر بر آن است که به تبیین چگونگی و ماهیت تکامل در ماده و جسم و نیز تبدیل آن به تجرد تام که هدف خلقت است و انسان هم در این سیر قرار دارد، بپردازد. 1 T he significance of Mulla Sadra’s philosophical viewpoint is that the material world, specifically materiality, is considered as man’s ground of creation and process of evolution towards pure spirituality. Since the entire world on the basis of substantial motion doctrine possesses a gradual movement from materiality to complete incorporeity, man’s soul too possesses such substantial motion. Thus the assumptions of the paper are as follows: Firstly, substantial motion is a gradual, perpetual motion permeating the entire cosmos with its substances and accidents. Secondly, man’s soul is corporeal in origination and spiritual in perpetuation, for according to Mulla Sadra’s doctrine man in the outset of creation is a corporeal existent and does not have a soul. The soul can go through the stages of perfection and achieve abstraction from materiality only in the case of living an earthly life. This paper seeks to elaborate whatness and nature of evolution in matter and body as well as its transformation into complete abstraction which is the objective of creation, and which encompasses man too. 67 88 قدرت‌الله قربانی Qodratullah Qorbani دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهش‌گر فلسفه در پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی ایران حرکت جوهری جسمانیت الحدوث روحانیت البقا حدوث زمانی خلق جدید خلق مدام تکامل اکبریان، رضا، حرکت جوهری و نتایج فلسفی آن، خردنامه صدرا، ش 19، 1379.##ارسطو، مابعدالطبیعه، ترجمه محمد حسن لطفی. چاپ اول، 1378.##ابن سینا، ابوعلی، الشفاء. قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، 1405.##شکیبا، عبدالله، نفس آدمی از دیدگاه صدرالمتالهین، مجموعه مقالات همایش جهانی ملاصدرا، اول تهران، ج یازدهم، خرداد ماه 1378.##شیرازی، ملاصدرا، اسفار اربعه، مجلدات 1 تا 9، چاپ چهارم، بیروت، 1410.##__________ ، اسرار الایات، ترجمه محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، 1363.##__________، الشواهد الربوبیه، ترجمه دکتر جواد مصلح، تهران، انتشارات سروش، 1375.##__________ ، الف، مبداء و معاد، ترجمه احمدبن محمد الحسینی اردکانی، تهران، نشر دانشگاهی، چاپ دوم، 1381.##__________، ب، مشاعر، ترجمه دکتر کریم مجتهدی، تهران، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول، 1381.##گوهرین، سیدصادق، شرح اصطلاحات تصوف، تهران، انتشارات زوار، چاپ اول، 1367.##مشکوه الدینی، عبدالمحسن، نظری به فلسفه صدرالدین شیرازی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1345.##

0 وجود شناسی عرفانی Gnostic Ontology http://pfk.qom.ac.ir/article_268.html 10.22091/pfk.2006.268 0 وجودشناسی از موضوعات و مسایل با اهمیت در حوزه فلسفه و عرفان است، به طوری که محور اساسی این دو دانش به شمار می‌رود. هم فلاسفه و هم عرفا مدعی‌اند موضوع دانش آنها «وجود مطلق» است. این اشتراک در لفظ موجب پیدایش برخی از لغزشها در حوزه فلسفه و عرفان به ویژه برای پیروان فلفه صدرایی شده است «چه آنها به هنگام بحث از اصالت وجود و مسایل مربوط به وجودشناسی برای تایید نظرات خود به دیدگاه‌های عرفا استشهاد می‌کنند در صورتی که هیچ اشتراکی – جز اشتراک در لفظ – میان وجودشناسی صدرایی و وجودشناسی عرفانی وجود ندارد، زیرا اصالت وجود صدرایی در قلمرو وجود امکانی مطرح گردیده است، بدین معنا که وجود در قیاس با ماهیت که هر دو مربوط به عالم امکان می‌باشند (کل ممکن زوج ترکیبی له ماهیه و وجود) دارای اصالت است. لیکن مقصود عرفا از وجود مطلق وجود واجبی است و عارف هرگاه و هرکجا از وجود یا اصالت آن سخن می‌گوید مرادش وجود خداست و نه چیز دیگر. در این مقاله تلاش تا تفاوت این دو دیدگاه تبیین گردد. 1 K nowledge of existence is one of the significant issues in the domain of philosophy and mysticism, so that it is the pivot of these two disciplines. Both philosophers and mystics maintain that the subject of their discipline is ‘absolute existence’. This equivocation has caused some mistakes in the domain of mysticism and philosophy, especially the mistake of those who advocate Mulla Sadra’s philosophy; because when discussing the fundamentality of existence and its related issues, the Gnostics’ and the philosophers’ opinions are summoned by those advocates in favor of their own viewpoints, whereas there is no common characteristic between Sadraic ontology and Gnostic ontology. The reason is that within the realm of possible existence is Mulla Sadra’s principality of existence, which means the objective reality is the unmediated instance of the concept of existence, rather than the whatish concept, though as the philosophers have said: ‘Every contingent thing is composite duality, composed of quiddity and existence. However, what is in the Gnostics’ words meant by ‘absolute existence’ is Necessity Existence or God’s Existence. In this essay, the author attempts to make clear the differences of these two perspectives. 89 115 زکریا بهارنژاد Zakariyya Bahārnezhād عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی ایران وجودشناسی معرفت‌شناسی وجود مطلق سلسة وجود ظهور قرآن کریم.##ابن ترکه، صائن‌الدین علی، تمهید القواعد، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل کانادا، بخش تهران ، 1352 .##ابن رشد، تفسیر ما بعد الطبیعه ارسطو، حکمت ، تهران ، 1380 .##ابن عربی، محمد بن علی، الفتوحات المکیه، دارالفکر ، بیروت ، 1423هـ 2002م (چاپ شده در8 مجلّد) .##ارسطو، متافیزیک، ترجمه دکتر شریف الدین شرف ، حکمت ، تهران ، 1377 .##آشتیانی، سید جلال الدین، مقدمه بر تمهید القواعد ابن ترکه، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه در ایران ، چاپ دوم ، 1360.##__________، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم ، 1378.##آشتیانی، میرزا مهدی، تعلیقه بر شرح منظومه سبزواری، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل کانادا ، بخش تهران ، 1352 .##آملی، محمد تقی، در الفوائد، تعلیقه بر شرح منظومه سبزواری، دارالکتب العلمیه، قم، بی‌تا.##ایزوتسو ((izutsu ، توشیهیکو (toshihiko)، صوفیسم و تائوئیسم، ترجمه دکتر محمد جواد گوهری، روز به، تهران ، 1378 .##تفتازانی، مسعود بن عمر، جامع المقاصد، منشورات شریف رضی ، قم ، 1409 ه 1989 م.##جامی، عبد الرحمان، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، موسسه پژوهشی حکمت و فلاسفه ایران ، تهران ، چاپ دوم ، 1380 .##حسن زاده آملی، حسن، اتحاد عاقل و معقول، انتشارات قیام ، قم 1375 .##ژان وال، بحث در ما بعد الطبیعه، ترجمه دکتر یحیی مهدوی و همکارانش، انتشارات خوارزمی، تهران ، چاپ دوم ، 1380 .##سبزواری، ملا هادی، شرح منظومه، چاپ سنگی .##سجادی، سید جعفر، اصطلاحات فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1375.##شیرازی، صدرالدین محمد، اسفاراربعه، داراحیاءالتراث العربی، بیروت، 1383هـ.##طوسی، نصیر الدین، شرح اشارات ابن سینا، دفتر نشر الکتاب ، 1403 هـ .##عفیفی، ابوالعلاء، شرحی بر فصوص الحکم، ترجمه دکتر نصر ا... حکمت، انتشارات الهام، تهران ، 1380.##فرغانی، سعید الدین، مشارق الدراری، دفتر تبلیغات اسلامی قم .##قمشه‌ای، آقا محمد رضا، مجموعه آثار حکیم صهبا، کانون پژوهش ، اصفهان، 1378.##مشرع الخصوص الی معانی النصوص، دفتر تبلیغات اسلامی قم، 1379 .##مطهری، مرتضی، مقالات فلسفی، انتشارات حکمت ، تهران ، 1366 .##نامه مفید. ##نهج البلاغه.##کاپلستون، فردیک، تاریخ فلسفة غرب، ترجمه جلال‌الدین مجتبوی، انتشارات سروش، تهران، چاپ دوم، 1375.##

0 کارکرد متخیّله در دریافت امور غیبی از دیدگاه ابن سینا Function of Imagination in Relation to Invisible Things From Ibn Sina’s Viewpoint http://pfk.qom.ac.ir/article_269.html 10.22091/pfk.2006.269 0 اگر در مباحث جهان شناختی پذیرفته باشیم که هستی دارای دو بخش عالم غیب و عالم شهادت است و این مسأله نیز مستدل شده باشدکه هر امری که در عالم شهادت رخ می‌دهد در مبادی عالیه و عقول مجرده ثبت و ضبط است، در نتیجه دسترسی به عالم غیب به معنای پذیرش اتصال وارتباط نفس انسانی با مبادی عالیه است دراین مقاله سعی شده است با تبیین دیدگاه ابن سینا دربارة نقش متخیله در ارتباط با غیب، ابتدا با ارائة مقدمه و مدخلی پیرامون نقش تخیل در تفکر و ادراک کلیات به بررسی نحوة کارکرد متخیله در دریافت امور غیبی پرداخته شود، از این رو با تبیین فلسفی مقولة وحی و رؤیا به عنوان دومقوله اصلی درارتباط با غیب به چگونگی کارکرد متخیله در معرفت شناسی این دو مقوله پرداخته شده است. 1 I n cosmological discussions, it is argued that the cosmos consists of the invisible world and the visible world, and that every event happened in the visible word is inscribed in the supreme beginnings and immaterial intelligences. Hence, availability to the invisible world means connection and communication with human soul. This essay, in which an attempt is made to explain Ibn Sina’s viewpoint on the function of imagination in relation to the hidden, first presents the function of imagination in thinking and understanding the universals. Then it discusses the how of its function in receiving invisible things. And finally it deals with the epistemology of revelation and dream as two principal categories connected to the hidden. 117 138 حمیدرضا خادمی Hamid Reza Khādemi کارشناسی ارشد فلسفه اسلامی دانشگاه قم ایران khademi4020@gmail.com متخیّله امور غیبی رؤیا وحی محاکات عقل فعّال - ابن سینا، حسین بن عبدالله ، النفس من کتاب الشفاء، تحقیق آیة الله حسن زاده آملی ، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ، چاپ اول، 1375ش.##2- ـــــــــ ، الالهیات من کتاب الشفاء، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی ، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ دوم، 1385ش.##3- ـــــــــ ، القانون فی الطب، حواشی محمد امین الضناوی، بیروت، دارالکتاب العلمیة ، چاپ اول، 1999 م (1420ه‍ ) جلد اول .##4- ـــــــــ ، الاشارات والتنبیهات، شرح خواجه نصیر الدین طوسی، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ اول، 1384ش، ج 3.##5- ــــــــــ ، الاشارات والتنبیهات، شرح خواجه نصیر الدین طوسی، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ اول،1383ش ، ج 2.##6- ـــــــــ ، المبدأ و المعاد، باهتمام عبدالله نورانی، تهران،‌موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، چاپ اول ، 1363 ش .##7- ـــــــــ ، التعلیقات، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ چهارم ، 1379ش.##8- ــــــــ ، المباحثات، تحقیق محسن بیدار فر، قم ، بیدار، چاپ اول، 1371 ش.##9- ــــــــ ، رسائل (الرسالة العرشیه، الفعل و الانفعال) ، قم، بیدار، چاپ اول، 1400ه‍.##10- ــــــــــ ، رسالة فی النفس و بقائها و معادها، حققه الدکتور احمد فواد الأهوانی، داراحیاء الکتب العربیة، بیروت، 1952 م.##11- ابن سینا ، حسین بن عبدالله ، رسالة نفس، تصحیح دکتر موسی عمید، همدان، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا، چاپ دوم، 1383 ش .##12- داودی ، علی مراد، عقل در حکمت مشاء ، تهران ، دهخدا، چاپ اول، 1349ش.##13- بهشتی، احمد، غایات و مبادی، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، 1382 ش.##14- ارسطو، دربارة نفس، ترجمه و تحشیه دکتر علیمراد داودی، تهران ، حکمت ، چاپ چهارم ، 1378 ش.##15- فروغی، محمدعلی، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار، چاپ دوم، 1384 ش.##16- فارابی ، ابونصر، آراء اهل المدینه الفاضلة، تحقیق البیر نصری نادر، دارالمشرق، بیروت ، 1986 م.##17- سهروردی، شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات (حکمة الاشراق) ج 2، تصحیح و مقدمه هانری کربن، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، چاپ دوم، 1373 ش.##

0 بررسی ونقد اشکالات ادعایی عربیت زبان قرآن کریم Objections Relevant to the Arabic Language of the Koran http://pfk.qom.ac.ir/article_270.html 10.22091/pfk.2006.270 0 انتخاب زبان عربی و همتاطلبی برای آن یکی از پرسش‌های مربوط به قرآن است. این مقاله به شبهاتی می‌پردازد که برخی سایت‌ها درباره عربیت این کتاب درافکنده‌اند.با آنکهرسالت دین جهانی ادعا شده، چرا زبان عربی برای آن گزیده شده و چرا به جای عربی زبان دیگر انتخاب نشد تا برای عده بیشتری از مردم جهان فهمیدنی باشد؟ آیا غیر منطقی نیست که خدا کتابی به زبان عربی نازل کند و از دیگران بخواهد به آن ایمان آورند؟ آیا با آمدن زبان عربی مسیر کشف اعجاز قرآن طولانی نمی‌شود؟ چگونه همگانی شدن و تصدیق به آن، با زبانی محدود ممکن است؟ و شبهاتی دیگر. در پاسخ به این شبهه در مقاله توضیح داده شده که زبان عربی مانع شناخت مردم از محتوای این کتاب نیست و همه وجه اعجاز قرآن، عربیت زبان نیست، محتوا و پیام‌های این کتاب است. 1 O ne of questions related to the holy Koran is why the Koran was revealed in Arabic. It has been objected that the Koran as the sacred book of Islam claims to be a universal and perpetual Scripture, whereas the claim of its universality is inconsistent with revealing in the Arabic language. Why wasn’t the Koran revealed in Chinese, rather than Arabic, so that a vast majority of the world’s people can understand it? Isn’t it unreasonable that God sends down a heavenly book in Arabic and at the same time asks the non-Arabs to believe in it? Doesn’t the Arabic language make the possibility of understanding the inimitability (i`jaz) of the Koran more difficult? And the objections like these. The present paper replies to some of these objections concerning the Arabic language of the Koran. 139 168 سید محمد علی ایازی Sayyed Mohammad Ali Ayazi استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات ایران زبان قرآن زبان عربی اعجاز قرآن جهانی بودن قرآن همگانی بودن کتاب آل قیس، قیس، الایرانیون والادب العربی، رجال علوم القرآن، رجال علم الحدیث، رجال الادب العربی، تهران، مؤسسه البحوث والتحقیقات الثقافیه، ط 1، 1363ش.##ابن عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز فی تفسیر ا لکتاب العزیز، تحقیق عبدالسلام عبدالشافی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، ط1، 1413ق.##ایازی، سید محمد علی، فقه پژوهی قرآنی، درآمدی بر مبانی نظری آیات الاحکام، قم، بوستان کتاب، ط1 ، 1380ش.##ـــــــــــــــــــــ ، جامعیت قرآن، رشت، کتاب مبین، ط1، 1378ش.##ـــــــــــــــــــــ ، اصول و مبانی زیبایی‌شناسی قرآن، پژوهش‌نامه قرآن و حدیث، شماره 1، پاییز 1385.##بل، ریچارد ، درآمدی بر تاریخ قرآن، بازنگری و بازنگاری مونتگمری وات. ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، قم، مرکز ترجمه قرآن مجید، 1382ش.##دراز، عبدالله، دستور الاخلاق فی القرآن، ترجمه عبدالصبور شاهین، بیروت، مؤسسه الرساله، ط 7، 1407ق.##شرباصی، احمد، موسوعة القرآنیه الاخلاق، بیروت، دار الرائد العربی، ط2، ص 1407ق.##کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تحقیق علی اکبر غفاری، بیروت، دار صعب، ط4، 1401ق.##طبرسی، ابو علی فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، تهران، مجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامی، 1417ق.##مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار الوفاء، ط 2، 1403ق.##محمدیان، بهرام (ویراستار و مسئول گروه ترجمه و تألیف) دایرة‌المعارف کتاب مقدس، تهران، انتشارات روز نو، ط1، 1380ش.##نوری، میرزا حسین، مستدرک وسائل الشیعه، تحقیق مؤسسه آل البیت، قم، ط 1، 1407ق##

0 بررسی تطبیقی برهان جهان‌شناختی فلسفی و کلامی Comparative Investigation of Two Cosmological Arguments: Philosophical and Theological http://pfk.qom.ac.ir/article_271.html 10.22091/pfk.2006.271 0 برهان جهانشناختی از مهم‌ترین براهین اثبات وجود خدا به شمار میآید که فیلسوفان و متکلمان بر اساس مبانی فکری خود آن را بررسی کردهاند. هسته مرکزی این برهان از دیدگاه فیلسوفان، امکان و وجوب و از دیدگاه متکلمان، حدوث و قدم است. این مقاله این دو برهان را توضیح میدهد و مبانی آنها را بیان میکند، آنگاه به دیدگاه فیلسوفان و متکلمان درباره معیار نیازمندی معلول به علت پرداخته، دیدگاه فیلسوفان و متکلمین را با توجه به معنای امکان و حدوث و واجب و قدیم به یک دیگر نزدیک می سازد. سرانجام این دو برهان را نقد و بررسی می کند و سپس دیدگاه صدرالمتألهین را در این مورد بیان می دارد. 1 C osmological demonstrations are among the most important arguments which are used by both the philosophers and the Mutakallimūn (speculative theologians) to establish the existence of God. From the philosophers’ viewpoint, the core of such an argument is contingency and necessity, whereas from Mutakallimīn’s point of view, it is eternity (qidam) and creation (hudūth).The present paper is going to clarify these two arguments and their foundations. Then it deals with the criterion of the need of an effect for a cause according to the philosophers’ and the Mutakallimīn’s viewpoints. Finally, it criticizes the arguments, presenting Mulla Sadra’s opinions in this concern. 169 197 محمد اکوان Mohammad Akvan استادیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ایران برهان جهانشناختی فلسفی برهان جهانشناختی کلامی حدوث قدم 1 . ابن سینا ، حسین بن عبدالله ، النجاه، مرتضوی چاپ دوم ، 1364 .##2 . __________، الشفاء، ناصرخسرو ، چاپ اول ، 1363 .##3 . __________ ، برهان شفا، ترجمه و پژوهش ، مهدی قوام صفری ، فکر روز ، چاپ اول ، 1373 .##4 . __________ ، الاشارات و التنبیهات، دفتر نشر الکتاب ، چاپ دوم ، 1403.##5 . __________، المبداء و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی ، موسسة مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران ، 1363 .##6 . الباقلانی ، ابی بکر محمد بن الطیب، تمهید الاوائل و تلخیص الدلائل، تحقیق ، الشیخ عماد الدین احمد حیدر ، موسسه الکتب الثقافیه ، بیروت ، 1414 .##7. الدرز، لئوجی، الهیات فلسفی توماس آکوئیناس، مترجم شهاب الدین عباسی ، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی ، 1381.##8 .ادواردز، پل، خدا در فلسفه (برهانهای فلسفی اثبات وجود باری ترجمه بهاءالدین خرمشاهی) مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی ، تهران 1372 .##9 . بهشتی، احمد، شرح و ترجمه الاشارات و التنبیهات ابن سینا، نمط چهارم ، آرایه ، چاپ اول ، 1375.##10 . پترسون، مایکل، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی ، طرح نو، چاپ اول، 1376.##11 . تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، چاپ دوم ، عالم الکتب ، بیروت، 1419.##12 . جرجانی ، میرشریف، شرح المواقف، چاپ اول، دارالکتب العلمیه ، بیروت ، 1419.##13 . جوادی آملی ، عبدالله ، شرح حکمت متعالیه، الزهراء ، چاپ اول 1372.##14 . الحسینی العربشاهی ، ابوالفتح بن مخدوم الخادم، مفتاح الباب شرح الباب الحاوی عشر، قدم علیه ، الدکتور مهدی محقق ، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران ، 1365.##15. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، کشف الفوائید فی شرح قواعد العقائد، مکتب اسلام، چاپ سنگی، 1360.##16. حائری یزدی، مهدی ، کاوشهای عقل نظری، امیرکبیر، چاپ دوم ، 1361.##17 . رازی فخرالدین، المطالب العالیه من العلم الالهی، دارالکتاب العربی ، چاپ اول ، بیروت ، 1407.##18 . زنوزی ، ملا عبدالله، لمعات الهیه، با مقدمه و تصحیح سید جلال الدین آشتیانی ، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی ، چاپ دوم ، 1361.##19 . شیرازی، صدرالدین محمد، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج 3 ، مصطفوی ، 1384.##20 . __________ ، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج 6 ، مصطفوی ، 1386.##21. __________ ، ‌الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ‌ج1، مصطفوی، 1384.##22 . صفائی سید احمد، علم کلام، ج 1 و 2 ، دانشگاه تهران ، چاپ ششم ، 1374.##23 . طباطبائی، محمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 3، شرکت افست ، 1360.##24 . __________ ، المیزان فی تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی ، ج 7، دفتر انتشارات اسلامی ، بی تا.##25 . مصباح یزدی ، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج 2 ، سازمان تبلیغات اسلامی ، چاپ سوم، 1368.##26. مظفر ، محمد رضا، منطق، ترجمه منوچهر صانعی دره بیدی ، انتشارات حکمت ، چاپ هفتم ، 1370.##27 . مطهری ، مرتضی، شرح مبسوط منظومه، ج 3 ، انتشارات حکمت ، چاپ سوم ، 1369.##28. __________ ، شرح مختصر منظومه، ج1، انتشارات حکمت ، چاپ اول، 1360.##29 . نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی ، چاپ چهارم ، 1372.##

0 حق تشریع Who Has the Right of Legislation? http://pfk.qom.ac.ir/article_272.html 10.22091/pfk.2006.272 0 دین مقدس اسلام، خداوند را قانون‌گذار حقیقی می‌داند. اندیشه ورزان مسلمان درباره برخورداری پیامبر اکرم (ص) از حق تشریع، اختلاف نظر دارند. دلایل معتقدان حق تشریع برای پیامبر و ائمه (ع)، قول به نقصان دین و تأیید نظریه بسط شریعت و تعدد مصادر تشریع و... را در پی‌دارد. این مقاله، دلایل این دیدگاه را بررسی می کند و نظریه حق تشریع برای غیر خدا را نامعتبر می شمرد. 1 T he holy religion of Islam regards God as the real legislator. Now the question is: Does the holy prophet Muhammad enjoys the right of legislation too? This is an issue of disagreement between the experts. The consequence of the viewpoint of those who recognize the above-mentioned right for the Prophet and the Imams is to hold that the religion is imperfect; that the theory of expansion of Shari`ah is true; and that the authorities of legislation are manifold. In this essay, the author carefully reviews the reasons for such a viewpoint and rejects the right of legislation for the other-than-God. 199 234 عبدالله امیدی فرد Abdullah Omidifard استادیار دانشگاه قم ایران شرع مشارع تفویض فرض النبی تشریع قرآن مجید##آخوند خراسانی، کفایه الاصول، ج 1.##ابن منظور الافریقی المصری، ابی الفضل جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، ج7.##انصاری، مرتضی، مکاسب، تبریز، اطلاعات، طاهر خوشنویس، 1375قمری.##بروجردی، سید حسین،نهایه الاصول، ج1، 1412.##حسینی مراغه‌ای، میرعبدالفتاح، العناوین الفقهیه، موسسه نشر اسلامی تابع جامعه مدرسین، چاپ اول 1417.##جعفری لنگرودی ،محمد جعفری، مبسوط در ترمینولوژی حقوق،##جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، اسراء، قم، چاپ دوم، 1379.##رحمانی، محمد، بازشناسی احکام صادره از معصومین، بوستان کتاب، چاپ اول، 1382.##السیوری الحلی، مقداد بن عبدالله، (فاضل مقداد)، نضد القواعد الفقهیه، مرعشی نجفی،1403، محقق سید عبداللطیف کوه کمری##صبحی صالح، نهج البلاغه،##عاملی، حر، وسایل الشیعه، موسسه آل البیت، چاپ دوم،ج5، 1414.##عاملی مکی، ابی عبدالله محمد بن مکی(شهید اول)، القواعد و الفوائد، قم، مفید، تحقیق سید عبدالهادی حکیم،##طبرسی، ابی منصور احمد بن علی بن ابیطالب، الاحتجاج، نجف اشرف، نعمان ،1386.##طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، الثقافه الاسلامی، چاپ دوم، ج3، 1408.##طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، ج 19و7، 1394.##طوسی، شیخ، مبسوط، مکتب مرتضوی، تحقیق محمد باقر بهبودی، 1387.##فاضل موحدی لنکرانی، محمد، اصول فقه شیعه، قدس قم، چاپ اول، 6جلدی.##کلینی، ابی جعفر محمد بن یعقوب ابن اسحاق، کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه آخوندی، چاپ سوم، 1388.##مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه وفا، چاپ دوم،ج 17و 25، 1403.##موسوی خمینی، روح الله ،الرسائل، قم،چاپخانه مهر،1385.##__________ ، اجتهاد و تقلید، در مجموعه الرسائل، قم، چاپخانه مهر،1385.##نجفی خوانساری، موسی ابن محمد، منیه الطالب فی شرح المکاسب، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1418.##نمازی، علی،مستدرک السفینه البحار، قم، جامعه مدرسین ، ج6و8، 1419.##سبزواری، مهذب الاحکام، ج 16.##مامقانی، رساله هدایة الانام فی حکم اموال الامام.##

0 بررسی قاعدة عدل و انصاف و آثار آن The Rule of Justice and Fairness and its implications http://pfk.qom.ac.ir/article_273.html 10.22091/pfk.2006.273 0 قاعده عدل و انصاف آثار فراوانی در فقه دارد. این مقاله درپی اثبات این قاعده با استدلالات فقهى، عدل و انصاف را از نظر لغت و اصطلاح معنا مى‌کند و براى اثبات آن به دو دسته دلیل تحت عنوان دلایل عمومى و خصوصى می پردازد تا کلیت و عمومیت قاعده را اثبات کند. در بخش دیگر، مصادیقى را از ابواب فقه برمی‌شمرد و رابطه بین این قاعده را با قاعده قرعه مورد توجه قرار می‌دهد و به اثبات می‌رساند که قاعده عدل و انصاف بر قاعده قرعه مقدم است. در بخش پایانى مقاله، ضمن بیان نتیجه این قاعده یادآورى می کند که فقیه باید در استنباط احکام به این قاعده توجه نماید و در صدور فتوا از آن بهره گیرد. 1 T his word is paid attention to throughy general and specific reasons, and so the This article is to investigate the Justice Principle, which is a rule of figh (canonical law) with many effects, and to prove it via legal reasons. At first, the article considers the importance of justice according to the nobles, statements; then, in the main body of the article, the meaning of generality of this principle is proved. In another part of the article, legal examples of this principle are mentioned, and the relationship between this principle and the lost-drawing principle is cited; it is also proved that the former is prior to the latter. And finally, the consequence of this principle is explained; it is also concluded that an Islamic jurist has to regard this principle in his decree (fitwa), and some examples are also mentioned in this regard. 235 270 علی محامد Ali Mohaamed استادیار دانشگاه قم ایران قاعده عدل انصاف قسط آثار عدل و انصاف نهج البلاغه##احمد بن فارس، معجم مقائیس اللغة، پژوهش‌گر: عبدالسلام محمد هارون، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه، قم، 1404ق.##امام خمینى و اندیشه حکومت اسلامى، ج 5، شرائط، وظائف و اختیارات ولایت فقیه، کنگره امام خمینى و اندیشه حکومت اسلامى، 1378ش..##حائری یزدی، شیخ مرتضى، کتاب الخمس، انتشارات اسلامى، 1418ق.##الحائری، الشیخ مرتضى، کتاب الخمس، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1418ق.##حر العاملی، وسائل الشیعه، ابواب صفات القاضى، ح51.##حر عاملی، شیخ محمد، وسائل الشیعه، ج 13، احکام الصلح، باب 12، حدیث 1، پیشین.##__________ ، وسائل الشیعه، ج 13، باب 13، حدیث 1 پیشین.##__________ ، وسائل الشیعه، ج 13، باب احکام الصلح، باب 9، حدیث 1، چاپ بیروت، دار احیاء التراث العربى، 1413ق/1371ش.##__________ ، وسائل الشیعه، ج 26، ابواب میراث الخنثى و ما اشبه، باب 4، حدیث 1، مؤسسه آل‌البیت قم، 1413ق/1371ش.##الخویی، السیدابوالقاسم (رحمه الله)، مبانى تکملة المنهاج، ناشر مطبعة العلمیه، مدینة‌العلم قم، 1396ق.##راغب اصفهانى، المفردات القرآن، ناشر دارالمعرفة بیروت، لبنان، 1419ق.##زین الدین شهید ثانى، الروضة البهّیه، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1410ق.##__________ ، الروضة البهیه، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى قم.##سیدروح اللّه خمینى، صحیفه نور، انتشارات وزارت ارشاد اسلامى، تهران، 1370ش.##الشرتونى لبنانى، اقرب الموارد، چاپ بیروت، بى‌نا، بی‌تا.##شرح تجرید قوشجى، مبحث افعال الهى بحث حسن و قبح، بدون صفحه چاپ قدیم##شهید اول، الدروس الشرعیة فى فقه الامامیة، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1414ق.##شیخ محمدحسن نجفى، جواهر الکلام.##طباطبایی، سیدمحمدکاظم طباطبایى، العروة الوثقى، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، قم، 1419ق/1378ش.##__________ ، العروة الوثقى، انتشارات اسلامى.##العاملی، محمد بن مکى، شهید اول، الدروس الشرعیة فى فقه الامامیة، انتشارات اسلامى، 1399ق/1358ش.##عراقی، آقا ضیا، شرح تبصرة المتعلمین##فیض الاسلام، سیدرضى، نهج‌البلاغه، 1326ش.##فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر صافى، مکتبة الاسلامیه،تهران، 1362ش.##الفیومی، احمدبن محمدبن على المقرى، المصباح المنیر، ناشر محمدعلى صبیح و اولاده، مصر، 1347ق/1929م.##مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1403ق/1983م.##محقق حلى، شرایع الاسلام، مؤسسه معارف اسلامى قم، 1415ق.##مراغه‌ای، میرسید فتاح، العناوین،1375ش.##مرتضى مطهرى، عدل الهى، چاپ اول، انتشارات حسینیه ارشاد تهران، 1349ش.##مطارح الانظار، تقریرات شیخ اعظم انصارى ، بی‌جا، موسسه آل البیت، بی‌تا.##مطهری، مرتضی، بررسى اجمالى منابع اقتصاد اسلامى، انتشارات حکمت، قم، 1403ق.##مظفر، محمد رضا، اصول فقه، ناشر دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، 1381ش.##الموسوی الخمینی، سیدروح اللّه(رحمه الله)، تحریر الوسیله، مسأله 7، چاپ نجف اشرف، بی‌تا.##نجفی، شیخ محمدحسن، جواهر الکلام، ناشر آخوندى تهران، 1394ق##نوری، میرزا حسین،مستدرک الوسائل، به نقل از غیبت نعمانى ازامام صادق(علیه السلام)، 1407ق/1365ش.##کریمی قمی، حاج شیخ حسین، قاعدة القرعة، تحقیق و نشر مرکز فقه الائمة الاطهار(علیهم السلام).، 1420ق##کلینی، کافى، باب النوادر، ح 10، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1363ش##

0 تناسخ از نگاه قرآن و برهان Incarnation from the Lookout of the Koran and Argumentation http://pfk.qom.ac.ir/article_274.html 10.22091/pfk.2006.274 0 از دیرباز نظریه تناسخ و بازگشت ارواح پس از مرگ و انتقال آن از بدنی به بدن دیگر، در مکاتب خاور دور مطرح بوده است.این نظریه که ازحکیمان مشرق زمین به جا مانده، و زیربنای عقیده آیینهایی چون «هندوئیسم» «بودیسم» و «جینیزم» گشته و مقبول گروهی از ساکنان مغرب زمین و برخی فرق منسوب به اسلام نیز شده است.دانش مندانی بزرگ نیز این ایده را مورد بحث و انتقاد قرار دادهاند که از میان آنان تلاش حکیمان و عالمان مسلمان یادکردنی است.این مقاله ضمن تبیین این ایده، بطلان آن از دیدگاه حکیمان و عالمان مسلمان و ناسازگاری آن با آموزه‌های دینی را بررسی می کند . 1 I ncarnation, which concerns the cyclical return of a soul to live another life in a new body, is among the beliefs of great antiquity; it is most characteristic of some Eastern philosophical thoughts as well as religions such as Hinduism, Buddhism, and Jainism. The idea of transmigration has also been adopted by some Western figures and groups. The doctrine of incarnation has also been part of the mystical thought of Sufism, which is considered as the mystical branch of Islam. In the meantime, the transmigration of souls was discussed and criticized by some great thinkers, among whom Muslim thinkers are outstanding. Explaining the age-old idea, the author attempts to show its refutation on the basis of the Islamic thinkers’ opinions and to discuss its incompatibility with the Koranic doctrines. 271 288 علی احمد ناصح َAli Ahmad Naseh استادیار علوم قرآن دانشگاه قم ایران تناسخ بازگشت ارواح ابدان برهان قرآن نهج البلاغه##ابن حزم اندلسی، ابومحمد علی بن سعید، الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، بیروت، دارالجیل، بی تا.##ابن سینا، الاشارات و التنبیهات، بوستان کتاب، چاپ اول، قم، 1381.##ابن عاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، تونس، دار سحنون للنشر و التوزیع.##جرجانی، علی بن محمد، التعریفات، با تصحیح محمد بن عبدالحکیم القاضی، چاپ اول، ناشرون دارالکتب مصری و دارالکتب بیروت، 1991 م.##چهاردهی، نورالدین، نوشته‌های پراکنده در باده یارستان اهل حق یا اسرار فرق خاکسار، تهران، موسسه عطایی 1361.##حر عاملی، محمد بن حسن، الایقاظ من الهجعه، دارالکتب العلمیه، قم، بی‌تا.##حسن زاده آملی، حسن، عیون مسایل النفس، انتشارات امیرکبیر، تهران، چاپ اول، 1371.##حکمت، علی اصغر، تاریخ ادیان، تهران، چاپ گوته، چاپ پنجم، 1371.##حلی، جمال الدین، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تهران، انتشارات کتاب‌فروشی اسلامیه، 1351.##خادمی شیرازی، کتاب رجعت یا دولت کریمه خاندان وحی، موسسه الغدیر، چاپ دوم، ربیع الاول 1411هجری قمری.##خواجه الدین، سید محمدعلی، سرسپردگان، بی‌جا، بی‌چا.##الزهیلی، وهبة، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة النهج، بیروت، دارالفکر المعاصر و دمشق دارالفکر، الطبعة الاولی.##شیرازی، قطب الدین، شرح حکمت اشراق، قم، انتشارات بیدار، 1360.##صدر المتألهین، صدرالدین محمد بن ابراهیم الشیرازی، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، با مقدمه جلال الدین آشتیانی، بوستان کتاب، قم ، چاپ سوم، سال1382. ##صدرالمتألهین، صدرالدین محمدبن ابراهیم الشیرازی، الأسفارالاربعه، تهران، مطبعه الحیدری، 1379هـ.##__________ ، المبدأ و المعاد، با مقدمه و تصحیح سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، انتشارات انجمن فلسفه ایران، 1354.##طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، چاپ سوم، 1393 هـ ق.##طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، چاپ دوم، 1408ق.##طوسی، نصیرالدین، ابی جعفر محمدبن محمدبن الحسن، تجریدالاعتقاد، قم دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1407 هـ.ق.##__________ ، شرح اشارات، قم، مکتبه آیه الله المرعشی، 1363.##فرید وجدی، محمد، دائره المعارف القرن العشرین، بیروت، دارالمعرفه، 1971م.##القاضی مجید، آیین یاری، بی‌جا، خرداد 1358.##قزوینی، مجتبی، بیان الفرقان فی میزان القرآن، چاپ زوّار، تهران 1373.##مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1362.##مغیثی، غلامرضا، رجعت از نگاه عقل و دین، ناشر انتشارات قم، چاپ اول،1380.##ناصح، علی احمد، دونادون یا رجعت، قم، ستاد منطقه 2 کشوری سازمان تبلیغات اسلامی، چ اول.##نوری، سید اسماعیل، کفایه الموحدین، بی تا ، بی جا.##