JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.283 مقاله علمی پژوهشی هرمنوتیک به مثابه روش تحقیق در علوم دینی مسعودی جهانگیر استادیار دانشگاه فردوسی مشهد 22 05 2007 8 3-4 25 58 18 08 2015 18 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_283.html

 هدف از نگارش این مقاله طرح صحیح یک سؤال و ارائه‌ی پاسخی درخور و ممکن به آن ‌است.سؤال این است: آیا هرمنوتیک می‌تواند به عنوان روش در علوم دینی در نظر گرفته شود و مورد استفاده قرار گیرد یا خیر؟از نظر نگارنده، این سؤال در بادی نظر سؤال روشنی نیست. به همین دلیل در مرتبه‌ی نخست باید به روشن نمودن خود سؤال پرداخت. این کار با تشریح مفردات اصلی سؤال و تنظیم و تشریح مجدد آن پی گرفته شده است. در مرتبه بعد مؤلف به طبقه‌بندی دیدگاه‌ها و رویکردهای گوناگونی که در پاسخ به این سؤال در میان اصحاب هرمنیوتیک وجود دارد پرداخته و نهایتاً به تشریح نظریه‌ی مختار خود. آن چه در نظریه‌ی مختار حایز اهمیت است و مورد توجه و تأکید قرار گرفته امکانِ چنین تلقی و استفاده‌ای است، نه لزوماً فعلیت و تحقق تمام عیار آن.به طور مشخص این نوشته مدعی است که:«نظریات هرمنوتیکی استعداد این را دارند که به عنوان قواعد روشی در علوم دینی، آن هم در مقام داوری و قضاوت (Context of Justitfication ) مورد استفاده و بهره‌برداری قرار گیرند نه فقط در مقام شکار و گردآوری اطلاعات (Context of Discovery). و البته این استعداد هنوز به فعلیت کامل تبدیل نشده است.

 تفسیر روشها معرفت دینی هرمنوتیک متن برت، ادوین آرتور. مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین، ترجمه عبدالکریم سروش، چاپ اول، تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، 1369. بلیکی، نورمن، طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، چاپ اول، تهران، نشرنی، 1384. پوپر، کارل. حدسها و ابطالها، ترجمه احمد آرام، تهران، سهامی انتشار، 1363. جمعی از نویسندگان.علم‏شناسی فلسفی گفتارهایی در فلسفه علوم تجربی، ترجمه عبدالکریم سروش، چاپ اول، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372. چالمرز،آلن فرانسیس. چیستی علم درآمدی بر مکاتب علم‏شناسی فلسفی، ترجمه سعید زیباکلام، چاپ اول، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1374. خرمشاهی، بهاءالدین. پوزیتیویسم منطقی، چاپ دوم، تهران، انتشارات علمی وفرهنگی، 1378. رایشنباخ، هانس. پیدایش فلسفة علم، ترجمه موسی اکرمی، چاپ اول، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1371. رفیع‌پور، فرامرز. کندوکاوها و پنداشته‌ها: مقدمه‌ای بر روش‌های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. چاپ پنجم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1372. سروش، عبدالکریم. درسهایی در فلسفه علم‌الاجتماع،(روش تفسیر در علوم اجتماعی) چاپ چهارم، تهران، نشر نی، 1384. __________  ، علم‌شناسی فلسفی: گفتارهایی در فلسفه علوم تجربی. چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی پژوهشگاه، 1372. کاپالدی، نیکلاس، فلسفة علم، ترجمه علی حقی، چاپ اول، تهران، سروش، 1377. گیلیس،‌ دونالد، فلسفه علم در قرن بیستم، چهار موضوع اصلی. ترجمه حسن میانداری، چاپ اول، تهران ـ قم، سمت وطه، 1381. واعظی، احمد، درآمدی بر هرمنوتیک، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1380. واینسهایمر، جوئل، هرمنوتیک فلسفی و نظریه ادبی، ترجمه مسعود علیا، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس، 1381. Bleicher, Josef. Contemporary Hermeneutics, U.K, Routledge & Kegan Paul Ltd., 1980. Bontekoe, Ronald, Dimensions of the Hermeneutics Circle, U.S.A, Humanities Press International, Inc., 1969. Craib, Edward (Ed.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, U.S.A, and Canada, Routledge, 1998 Dostal, Robert J., The Cambridge Companion to Gadamer, New York, CambridgeUniversity Press, 2002. Gadamer, Hans-Georg, Philosophical Hermeneutics, YaleUniversity Press, 1976 Gadamer, Hans-Georg, Truth and Method, U.K, Sheed and Ward Ltd., 1975. Grondin, Jean, Introduction to Philosophical Hermeneutics, Joel Weinsheimer (Tr.), U.S.A, YaleUniversity Press, 1992. Hatfield. Gary (1998), Scientific Method, In Rautledge Encyclopedia of philosophy, (Vol.8, pp 576_581). Mantzavinos. C, Nataralistic Hermeneutics, cambridge and…, CambridgeUniversity press, 2005. Ormiston, Gayle L.and Schrift, Alan D. (Ed.), The Hermeneutics Tradition from Ast to Riccour, U.S.A, State University of New York Press, 1990. Palmer, Richard E., Hermeneutics: Interpretation Theory in Schleirmacher, Dilthey, Heidegger and Gadamer, U.S.A, Northwestern University Press, 1987. Schliermacher, Friedrich, Hermeneutics and Criticism and Other Writings, Andrew Bowile (Ed.) (Tr.), U.K, CambridgeUniversity Press, 1998. Wright, Kathleen (Ed.), Festivals of Interpretation, Albany, N.Y, StateUniversity of York Press, 1990. New Electronic refrence formats recommended by wikipedia Encyclopedia, (2007, march, 27) From: http: //en.wikipedia.org/wiki/method. Hahn, Lewis Edwin (Ed.), The Philosophy of Hans-Georg Gadamer, U.S.A, Open Court Publishers Company, 1997. Weinsheimer, Joel. Gadamer’s Hermeneutics,  New Hoven, Yale University Press, 1985. _||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.305 مقاله علمی پژوهشی خدا و تکامل بررسی پنج الگویفعل خدا در طبیعت از دیدگاه ایان‌باربور علیزمانی امیر دانشیار فلسفه دانشگاه تهران 22 05 2007 8 3-4 127 162 19 08 2015 19 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_305.html

در ابتدای مقاله این پرسش مطرح می‌شود که آیا نظریة تکامل با ایدة مداخلة خدا در طبیعت سازگار است؟ آیا ما می‌توانیم هم به مداخلة خداوند در طبیعت معتقد باشیم و هم به قوانین طبیعی و از جمله به قانون تکامل وفادار باقی بمانیم؟ پس از طرح سوال فوق، اشارة کوتاهی به پیامدهای کلامی نظریة تکامل شده است. سپس سیر تحول نظریة تکامل از زمان داروین تا پیدایش زیست‌شناسی مولکولی و تا نظریه‌‌های اخیر در خصوص پیچیدگی و پیدایش ژنتیک عام بیان گردیده است. در بخش دوم مقاله چهار ویژگی اصلی در تحولات زیست‌شناختی مورد توجه قرار گرفته است: 1- خودتنظیمی 2- عدم تعیّن 3- علیّت از بالا و پایین 4- تبادل اطلاعات. در بخش سوم، مقاله به بررسی چهار الگوی کلامی متّخذ از هریک از این چهار خصیصة موجودات زنده می‌پردازد و در این بخش چهار تصویر از خدا مطرح می‌شود: 1- خدا به عنوان طرّاح رویدادی سامانمند 2- خدا به عنوان متعیّن کنندة عدم تعیّن‌ها  3- خدا به عنوان علت از بالا و پایین 4- خدا به عنوان منتقل کنندة اطلاعات. باربور پس از بررسی هریک از این چهار الگو به بیان برخی از مشکلات و نارسایی‌های آنها می‌پردازد. در پایان به الگوی پنجمی براساس الهیات پویشی پرداخته hsj و این تصویر را تصویر مناسب‌تری می‌داند.

 فعل خدا تکامل قوانین طبیعت الگو زیست‌شناسی تکاملی الهیات پویشی باربور، ایان، علم و دین. ترجمة بهاءالدین خرمشاهی، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1374. هات،‌جان. علم و دین از تعارض تا گفتگو. ترجمة‌ بتول نجفی ]بی‌جا[، انتشارات طه، 1382. استیس، والتر،‌ترنس. دین و نگرش نوین. ترجمة‌ احمدرضا جلیلی. تهران: حکمت، 1377. نصیری، منصور، «روش‌شناسی علم و الهیات، بررسی دیدگاه ننسی مورفی»، مرکز آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1383. Wentzel.j and Van Hussteen ed, “Encyclopedia of science and Religion” New York: Macmillan, Reference. Tanzella Giuseppe – Nittie Alberto strumia ed “Interdisciplinary Encyclopedia of Religion and science”. Barbour. Ian.G. “Religion in an age of science” san Francisco: Harper Collins 1990. Barbour. Ian.G. “Issues in science and Religion”, Englewood cliffs, Nj. Prentice – Hall, 1966. Peacocke. Artnur, “God and the New Bioligy”, London: J.M. Dent & sons, 1986. Ayala, Francisco and Theodosis Dobzhansky eds. “The Problems of Reduction”, Berkeley: university of California press. 1974. Barbour, Ian. “Religion and science: Historical and contemporary Issues” san Francisco, 1997. Davies. Paul, “The cosmic Bluprint”: new discoveries in natur’s creative oblity to order the universe. New York: simon and schuster 1988. Murphy Nancey, “Divin Action in the natural order”, in “chaos and complexity”, Russell, Murphy and Peacocke eds. Peacoke Artrour, “Theology for a scientific Age: Being and Becoming – Natural human and Divin”, Minnea Polis, 1993. Jentzen Grace., “God’s world, God’s Body”, Philadelphia: west minster Press. 1984. Mcfague, sallie, “The Body of God”: an ecological theology, Minnea Polis: fortress press, 1993. Polkinghorne John, “Reason and Reality”: the relationship between science and theology, Philadelphia: Trinity press international, 1991. Whitehead, Alfered North., “Science and Modern world”, New York: the macmilon company, 1925.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.306 مقاله علمی پژوهشی معقولیت در روشنگری و لیبرالیسم ساطع نفیسه استادیار فلسفه دانشگاه قم 22 05 2007 8 3-4 163 190 19 08 2015 19 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_306.html

روشنگری و لیبرالیسم در افکار و اعمال دانش‌مندان و توده‌های مردم جهان آگاهانه و ناآگاهانه تاثیر گذاشته است. عقل‌گرایی که رابطه‌ای تنگاتنگ با فردگرایی دارد،‌ از مهم‌ترین ارکان نظری این اندیشه به شمار می‌رود.  این نوشتار با باطل خواندن دیدگاه عقلانیت محض و مستقل از هرچیز غیر عقلی و منفک از سنت، ناکامی مدعیان را برای نشان دادن اصول عقلی مشترک بین همه انسان‌ها بهترین گواه بر این بطلان می‌داند. علاوه بر این‌  لیبرالیسم در طی تلاش برای تمسک به عقلانیت و رها شدن از سنت، نه تنها خود به سنت تبدیل شده، بلکه کاملاً به‌گونه‌ای ایدئولوژی درآمده که البته بسیار ناکارآمد و ناموفق بوده و حیرت و سرگردانی بشر مدرن را سبب شده است.

 عقل‌گرایی فردگرایی سنت روشنگری لیبرالیسم اسپنسر، لوید، روشنگری قدم اول، ترجمه مهدی شکیبانیا، تهران، شیرزاده، 1378. بشیریه، حسین، پروژه ناتمام، در کتاب سنت، مدرنیته، پست مدرنیته، به کوشش اکبر گنجی، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط، 1375. رندال، هرمن، سیر تکامل عقل نوین، ترجمه ابوالقاسم پاینده، چاپ دوم، ج2، تهران، انتشارات علمی ـ فرهنگی، 1376. زیباکلام، سعید، معقولیت و شواهد تجربی، مجله حوزه و دانشگاه، شماره 22. سولومون، رابرت، تاریخ فلسفه غرب، ج7، فلسفه اروپائی از نیمه دوم قرن هجدهم تا واپسین دهة قرن بیستم، طلوع و افول خرد، ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، تهران، 1379. لچت، جان، پنجاه متفکر بزرگ معاصر از ساختارگرایی تا پسا مدرنیته، ترجمه محسن حکیمی، تهران، خجسته، 1377. لگنهاوزن، محمد، معرفی و نقد «کدام عدالت؟ کدام عقلانیت؟» نوشته السدیر مک‌اینتایر، ترجمه سید محمود موسوی، مجله نقد و نظر، سال سوم، شماره دوم و سوم. ملکیان، مصطفی، بی‌دلیلی بی‌‌معنایی، مجله نقد و نظر، سال هشتم، شماره سوم و چهارم. هابرماس، یورگن، مدرنیته پروژه‌ای ناتمام، درکتاب مدرنیته و مدرنیسم، مجموعه مقالاتی در سیاست، فرهنگ و نظریه اجتماعی، ترجمه و تدوین حسینعلی نوذری، تهران، نقش جهان، 1379. Barnues, B. Natural Rationality “in philosophy of the social science”, Vol 6, No 2, 1979. Dancy, J. and E. Sosa, “A companion to Epistemology”. New York, Blackwell, 1992. Gadamer, Hans. Rationality To-Day “Historical Transformations of Reason” Canada, University of Ottawa, 1979. Lewis, David, philosophical papers, 1, Oxford, 1989. MacIntyre, Alisdair, After Virtue: A study in moral Theory, Notre Dame, University of Notre Dame press, 1984, second Edition. MacIntyre, Alisdair, Three Rival Versions of Moral Enquiry, Encyclopedia, Genealogy, and Tradition, The Gifford lectures, Notre Dame, University of Notre Dame press, 1990. MacIntyre, Alisdair, whose Justice? Which Rationality? Notre Dame, University of Notre Dame press, 1988. Mcmulin, Ernan, Construction And Constraint, Notre Dame, 1988. Routledge Encyclopedia of Philosophy, Vol 3, General Editor Edward Craig, London and New York, Routledge, 1998. Routledge, Encyclopedia of Philosophy, Vol 8, General Editor Edward Craig, London and New York, Routledge, 1998. Trigg, Roger, Rationality and science, can science Explain Everything? Blackwell Oxford UK an combridge U.S.A, 1993.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.307 مقاله علمی پژوهشی علم حق تعالی از دیدگاه افلاطون زمانی مهدی استادیار دانشگاه پیام نور اصفهان 22 05 2007 8 3-4 191 206 19 08 2015 19 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_307.html

بحث دربارة علم خداوند از مهمترین مسائل فلسفه والهیات است. فلاسفه بزرگ در مورد علم خداوند نسبت به ذات خود واشیاء آراء متخالف ومتضادی ابراز نموده‌اند. در این مقاله تلاش شده تا با استفاده از متون اصلی آثار افلاطون نظر وی درباره علم الهی بررسی شود. برهمین اساس بخشهایی از محاورات پارامنیدس،سوفسطایی، جمهوری وتیمائوس گزینش شده ومورد تفسیر وارزیابی قرار گرفته است. در این میان ضمن اشاره به نظرات مفسران آثار افلاطون به تفسیر نو افلاطونیان توجه بیشتری شده است. مطلب مهم دیگری که در مسأله علم الهی مطرح می‌شود، نحوه فعل خداوند ورابطه آن با علم الهی است که تلاش گردیده تا با توجه به محاوره تیمائوس، نظر افلاطون در مورد نوع فاعلیت خداوند توضیح داده شود. علاوه بر این نسبت ایده خیر با عالم مثل ودمیوژر، جایگاه عالم مثال، علل شش گانه و انگیزه آفرینش هستی از جمله مسایلی است که در خلال بحث از نحوه علم ونوع فعالیت خداوند مورد بررسی قرار گرفته است.

 علم الهی عالم مثال ایده خیر دمیوژر فاعلیت خداوند فاعل بالتجلی افلاطون. دوره آثار افلاطون. ترجمه محمد حسن لطفی. تهران: ]بی‌نا[1357. بورمان، کارل. افلاطون: ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو، 1375. سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه آثار فارسی شیخ اشراق. تهران: ]بی‌نا[، 1348. کاپلستون، فردریک چارلز. تاریخ فلسفه، جلال‌الدین مجتبوی. تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، 1364. گاتری، ویلیام کیت چمبرز. تاریخ فلسفه یونان. حسن فتحی. تهران: فکر روز، 1377. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم، اسفار الاربعه. قم:  ]بی‌نا[1359. ‍Corford, Plato’s Cosmology, Combridge, 1975. Corford, Plato’s theory of Knowledge, London 1979. Corford, Plato and Parmenides, London, 1980. Plato, The Works of Plato, London, 1980. Plato, The Repulic, 
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.315 مقاله علمی پژوهشی تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض احمدی افرمجانی علی اکبر استادیار دانشگاه علامه طباطبایی حجتی سید محمد علی استادیار دانشگاه تربیت مدرس مروت علی اصغر دانش‌آموخته گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس ودستیار علمی دانشگاه پیام نور مرکز تویسرکان 22 05 2007 8 3-4 207 232 22 08 2015 22 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_315.html

 اصل تناقض در فلسفه ارسطو جایگاه بالایی دارد. ارسطو این اصل را « اول الاوایل» خوانده و در برخی از آثار خود به ویژه در متافیزیک از آن بحث کرده است .او در سرآغاز بحث های خود پیرامون این اصل همواره کوشیده است تا آن را تعریف کند.دراین مقاله، نشان داده ایم که اولا این تعریف ها مضمون واحدی ندارند؛ ثانیا دارای لوازمی هستند که با برخی دیدگاههای دیگر ارسطو در زمینه‌های «مساله  سلب»، « نظریه تعداد اجزاء قضایا» و ... ناسازگاری دارند؛ ثالثا تعبیر ارسطو از اصل تناقض یا  به دلیل عدم ذکر تمام وحدت ها و یا به دلیل عدم ذکرتمام اختلاف های متناقضان، به جای این که «گزاره»ای تعریفی باشد «گزاره نما»یی است که تا جای خالی آن با عبارت معناداری پر نشود نمی توان آن را تعریف لفظی مانعی از اصل تناقض قلمداد کرد.   *  برگرفته ازپایان  نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر علی اکبر احمدی افرمجانی

 ارسطو اصل تناقض سلب وحدت های متناقضان گزاره نما ابن سینا.  الاشارات والتنبیهات  مع شرح نصیرالدین طوسی  القسم الاول فی المنطق. تحقیق: الدکتور سلیمان دنیا. بیروت: موسسه النعمان، 1413. ارسطو،  سماع طبیعی. ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو، 1385. _________ ،  منطق ارسطو (ارگانون). ترجمه میرشمس‌الدین ادیب سلطانی. تهران: نگاه، 1378. _________ ، متا فیزیک (مابعد الطبیعه). ترجمه شرف‌الدین خراسانی، تهران: حکمت، 1384. اکریل، جی، ال. ارسطوی فیلسوف؛ ترجمه علیرضا آزادی. تهران: حکمت،1380. بدوی، عبدالرحمان. منطق ارسطو. بیروت: دارالقلم، 1980. شهابی، محمود. رهبر خرد. تهران: خیام، 1360. کاپلستون، فردریک. تاریخ فلسفه. ج  1 (یونان و روم)، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی- سروش، 1368   . گمپرتس، تئودور. متفکران یونانی.ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی، 1375. لالاند، آندره. فرهنگ علمی و انتقادی فلسفه. ترجمه دکتر غلامرضا وثیقی. تهران: فردوسی ایران،1377. ماکوولسکی، آ . تاریخ منطق. ترجمه فریدون شایان. تهران: پیشرو، 1366. مظفر، محمدرضا. المنطق. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1402. مگی، برایان.  فلاسفه بزرگ(آشنایی با فلسفه غرب). ترجمه عزت الله فولادوند. تهران: خوارزمی، 1377. نوسباوم، مارتا. ارسطو. ترجمه عزت الله فولادوند. تهران: طرح نو،  1380. وال،  ژان. بحث در مابعدالطبیعه. ترجمه یحیی مهدوی و همکاران. تهران: خوارزمی، 1370. Floy  ,E.Androws ; “The principle of excluded middle Then and Now: Aristotle and Principia mathematica”  ; oxford ; 2005 Pasquale , Gianluigi  ; “Aristotle and the Principle of Non-Contradiction” ; Academia Verlag ; 2006 Jaegwon Kimn and Ernest Sosa (ed) ; “A Companion to Metaphysics”, Blacwell ;  1994   Ross , sir David ; Aristotle ; London and New york ; 1995
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.316 مقاله علمی پژوهشی اندیشه‌های حلاّج در منطق‌الطیر عطّار مهرآوران محمود استادیار گروه ادبیات فارسی دانشگاه قم 22 05 2007 8 3-4 233 258 22 08 2015 22 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_316.html

  حلاّج یکی از مشهورترین شخصیّت‌ها در عرفان و تصوف اسلامی است؛ اندیشه‌ها و سرگذشت ویژة او در زمان حیات و پس از مرگش همیشه محلّ بحث بوده است. بسیاری از عارفان و شاعران از اندیشه‌هایش تأثیر پذیرفته‌اند. عطّار نیشابوری شاعر عارف یکی از کسانی است که توجه ویژه‌ای به حلاّج دارد و در منطق‌الطّیر، اندیشه‌های حلاّج را به شیوه‌های گوناگون بازگو کرده است. مقالة حاضر بخش‌هایی را از تأثیرپذیری عطار از حلاّج با ارائه شواهد بررسی می‌کند.    

 عرفان اندیشه‌های حلاّج تأثیر‌پذیری عطّار بقلی شیرازی، شیخ روزبهان، شرح شطحیات، با تصحیح و مقدمة هنری کربین، چاپ سوم، کتابخانة طهوری، 1374. پور نامداریان، تقی، دیدار با سیمرغ، چاپ سوم، پژوهش‌گاه علوم انسانی، 1382. تدیّن، عطاءالله، حلاّج و راز اناالحق، چاپ سوم، انتشارات تهران، 1372. جامی، نورالدین عبدالرحمن، نفحات الانس من حضرات القدس، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، اطلاعات، 1375. زرین کوب، عبدالحسین، شعلة طور، چاپ سوم، انتشارات سخن، 1383. ________ ، دفتر ایّام، چاپ سوم، انتشارات علمی، 1374. شفیعی کدکنی، محمدرضا، زبور پارسی، چاپ دوّم، انتشارات آگه، 1380. شمیسا، سیروس، گزیدة غزلیات مولوی، چاپ و نشر بنیاد، 1372. عطار، منطق‌الطیر، تصحیح و توضیحات محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات سخن، 1383. عطار، تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، چاپ هفتم، انتشارات زوار، 1372. عین‌القضات همدانی، تمهیدات، مقدمة تصحیح و تعلیق عفیف عسیران، چاپ پنجم، کتابخانه منوچهری، 1377. فرید غرّیب، میشل، وضوی خون، ترجمة بهمن رازانی، چاپ دوم، 1378. ماسینیون، لویی، دیوان حلاّج، ترجمة قاسم میرآخوری و حیدر شجاعی، انتشارات قصیده، 1378. ماسینیون و پ. کراوس، اخبار حلاّج، ترجمه و تعلیق، سیدحمید طبیبیان، اطلاعات،1373. ________ ، سخن اناالحق و عرفان حلاّج، ترجمة ضیاءالدین دهشیری، چاپ اوّل، انتشارات جامی، 1374. ________ ، قوس زندگی حلاّج، ترجمه عبدالغفور فرهادی، چاپ سوّم، کتابخانة منوچهری. مستملی بخاری، اسماعیل بن محمد، شرح التصرّف لمذهب التصوّف، با مقدمه و تحشیة محمد روشن، اساطیر، 1363. نوربخش، جواد، حلاّج، شهید عشق الهی، چاپ اوّل، ناشر مؤلف، 1373. هجویری، علی بن عثمان، کشف المحجوب، مقدمه و تصحیح و تعلیقات، محمود عابدی، سروش، 1383.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.317 مقاله علمی پژوهشی شناخت خدا از دیدگاه مولان قراملکی احمدفرامرز استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تهران زارعی حاجی‌آبادی اسماعیل دانشجوی دکتری گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تهران 22 05 2007 8 3-4 259 277 22 08 2015 22 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_317.html

 دیدگاه مولانا جلال‌الدین بلخی دربارة مسئله امکان و چگونگی شناخت خدا به دلیل برخورداری وی از میراث متنوع مشربهای کلامی، فلسفی و عرفانی پیشینیان اهمیت دارد. دو ایستار به ظاهر متخالف در آثار وی قابل رؤیت است: ناتوانی عقل در شناخت خدا و امکان شناخت خدا برای بشر. تحلیل آراء وی در هر دو ایستار نشان می‌دهد که عقل استدلال‌گر بشر از شناخت ذات و صفات خدا عاجز است اما آثار خداوند به ویژه اوامر و نواهی خداوند واسطه‌ای است که تجربة بشررا  از حضور خداوند تسهیل می‌کند. به همین دلیل وی مواجهة بشر با اوامر و نواهی الهی را مورد تحلیل و مداقه قرار می‌دهد. چنین مواجهه‌ای بر گونة خاصی از تجارب دینی رایج در فرهنگ اسلامی مبتنی است. تحلیل مولوی در پرتو مقایسه با دیدگاه تیلیخ  در تحلیل گونه‌های دینداری و واسطة تجارب دینی ابعاد خود را نشان می‌دهد.   1. برگرفته از پایان‌نامه تحصیلات دکتری دانشگاه تهران.

 مولانا جلال‌الدین شناخت خدا اوامر و نواهی الهی عقل ذات و صفات الهی فلاطون، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن لطفی و رضا کاویانی، انتشارات خوارزمی، چاپ سوم تهران 1380 افلوطین، دوره آثار افلوطین، ترجمه محمد حسن  لطفی، انتشارات خوارزمی، تهران، 1370. بلخی رومی، مولانا جلال الدین محمد بن محمد بن الحسین، مثنوی معنوی به تصحیح رینولد، 1. نیکلسون، به اهتمام نصرالله پور جوادی، موسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، تهران، 1363 توشیهیکو ایزوتسو، سوفیسم و تائوئیسم – ترجمه محمد جواد گوهری، انتشارات روزنه – چاپ دوم، 1379 تیلیخ پل، الهیات سیستماتیک، ترجمه حسین نوروزی، موسسه انتشارات حکمت، چاپ اول، تهران، 1381. تیلیخ پل، آینده ادیان، گرد آورنده جرالدسی براوئر، مترجم احمد رضا جلیلی، مرکز مطالعات وتحقیقات ادیان ومذاهب، چاپ دوم، قم، 1384. خلیفه عبدالحکیم، عرفان مولوی، ترجمه احمد محمدی واحمد میرعلایی، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ سوم، تهران، 2536 الراغب الاصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، الناشر الکتاب دفتر نشر الکتاب، الطبع الثانی، 1404هـ. زمانی، کریم، شرح جامع مثنوی، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، تهران 1378. الشهرستانی امام ابی النعیم محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، صححه و علق علیه الاستاذ الشیخ احمد فهمی محمد، دارالسرور، الطبعه الاولی، بیروت لبنان، 1368 هـ - 1948م. شهیدی، سید جعفر، شرح مثنوی، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ سوم، تهران 1382. ________ ، ترجمة نهج‌البلاغه، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، چاپ دوم، تهران، 1370. طباطبائی سیدمحمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی، کانون انتشارات محمدی، چاپ سوم، تهران 1362. ________ ، نهایة الحکمة، علق علیه الاستاذ الشیخ محمد تقی المصباح الیزدی، انتشارات الزهراء طوسی شیخ الطائفه ابی جعفر محمد بن الحسن، التبیان فی تفسیرالقرآن، تحقیق و تصحیح احمد حبیب قصیرالعاملی، داراحیاء التراث العربی. فروزانفر، بدیع الزمان، احادیث مثنوی، موسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم، 1370 ________ ، شرح مثنوی شریف، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ یازدهم، تهران 1382. کانت، ایمانوئل، تمهیدات، ترجمه غلامعلی حداد عادل، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول، تهران 1367. الکلینی الرازی ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ترجمه و شرح سید جواد مصطفوی، انتشارات علمیه اسلامیه. مجتهد شبستری، محمد، هرمنوتیک کتاب و سنت، انتشارات طرح نو، چاپ چهارم، تهران 1379. المعجم الوسیط، قام باخراجه ابراهیم مصطفی، احمدحسن الزیات، حامد عبدالقادر، محمدعلی النجار، المکتبه الاسلامیه، استانبول ترکیا مولانا جلال الدین محمد مشهور بمولوی، کتاب فیه مافیه با تصحیحات و حواشی بدیع الزمان فروزانفر، موسسه انتشارات امیرکبیر چاپ ششم، تهران 1369. ________ ، مثنوی، مقدمه، تصحیح، تعلیقات و فهرستها از محمد استعلامی، چاپ هفتم، تهران، 1385. ________ ، کلیات شمس یا دیوان کبیر، با تصحیحات و حواشی بدیع الزمان فروزانفر انتشارات امیرکبیر چاپ سوم 1363.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.318 مقاله علمی پژوهشی بررسی و نقد دیدگاه هیوم درباره قوانین طبیعت گیوی مجید کارشناسی ارشد دانشگاه قم 22 05 2007 8 3-4 278 293 22 08 2015 22 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_318.html

 ما پیوسته در روند تعاملی تنگاتنگ با طبیعتی ضابطه مند هستیم.بسیاری از رفتارها، برنامه‌ریزی‌ها، پیش‌بینی‌ها و تفکرات و عقاید ما ناشی از قاعده‌مند دانستن طبیعت است.همچنین قوانین طبیعت به عنوان کلید اساسی علم و دانش بشری است، بنابراین تحلیل و تبیین آن همواره در دستور کار بسیاری از فیلسوفان بزرگ همچون افلاطون، ارسطو، ابن‌سینا، هیوم،  ملاصدرا و کانت بوده است. در این مقاله با اشاره به برخی از نظریه‌ها دربارة قوانین طبیعت، به طور خاص دیدگاه هیوم را که به دیدگاه انتظام شهرت گرفته است بررسی کرده، با فرق گذاری میان قضایای دائمه و ضروریه آن را نقد می‌کنیم.  

 قوانین‌ طبیعت‌ هیوم انتظام قضایای دائمه‌ ضروریه‌ و دائمة‌ لاضروریه آر. اس.والترز، قوانین علمی و عبارات قانون وار، علم شناسی فلسفی، ترجمه‌ی دکتر عبدالکریم سروش، تهران، موسسه ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372. ابن‌ سینا، حسین بن عبدالله.  برهان‌ شفا. ترجمه‌ و پژوهش‌ مهدی‌ قوام‌ صفری‌، چاپ‌ اول.، تهران:‌ فکر روز،1373. __________ . شرح‌ اشارات‌ و تنبیهات‌، ج‌ دوم.، حسن‌ ملکشاهی‌. تهران: سروش  (انتشارات‌ صدا و سیما)، چاپ‌ چهارم‌، 1385. __________ . شفا، منطق‌. ج‌ 3، قم:، منشورات‌ مکتبة‌ آیه‌الله مرعشی‌ نجفی‌، 1404ق‌.  احمدی، محمد امین. تناقض نما یا غیب نمون.  نگرشی نو به معجزه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، مرکز انتشارات، 1378. پوپر، کارل‌ ریموند. منطق‌ اکتشاف‌ علمی‌. ترجمه‌ حسین‌کمالی،‌ ویراستة‌ عبدالکریم‌ سروش‌، چاپ‌ اول‌، تهران‌: شرکت‌ انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی‌، 1370. دیوانی‌، امیر. قوانین طبیعت. قم: انتشارات دانشگاه قم، 1382. صلیبا، جمیل‌. فرهنگ‌ فلسفی‌. ترجمه‌ منوچهر صانعی‌ دره‌بیدی‌، تهران: حکمت‌، 1366. علامه حلی، حسن بن یوسف. الجوهر النضید: شرح بخش منطق تجرید، خواجه نصیرالدین طوسی. ترجمه منوچهر صانعی دره بیدی. تهران: حکمت، 1373. فتحعلی‌ خانی‌، محمود. استنتاج‌ ملی‌ و باورهای‌دینی‌ بخثی‌ در فلسفة‌ دین‌ دیوید هیوم‌، مجلة‌ فلسفی‌ کلام‌ دانشگاه‌ قم، سال‌ هفتم‌، شمارة‌ دوم‌ زمستان‌ 1384. کاپلستون‌ - فردریک‌. تاریخ‌ فلسفه‌، جلد 5،  ترجمه امیرجلال‌الدین‌ اعلم‌. چاپ‌ دوم‌. تهران: شرکت‌ انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی:‌ سروش‌، تهران، 1370. کانت‌، ایمانوئل‌. فلسفة‌ نظری‌ بخش‌ دوم‌ - از کتاب‌ نقد عقل‌ خالص‌، ترجمه‌: منوچهر بزرگمهر - مرکزانتشارات‌ علمی‌ وفرهنگی‌، چاپ‌ سوم‌، 1362. __________ . تمهیدات: مقدمه‌ای بر هر مابعدالطبیعه آینده که به عنوان یک علم عرضه شود، ترجمه غلامعلی حداد عادل. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1376. مظفر محمدرضا. منطق‌، ج‌ اول.، ترجمه‌ علی‌ شیروانی‌، چاپ‌ نهم‌،  قم: دارالعلم‌، 1379. نصیرالدین‌ طوسی،‌ محمد بن‌ محمد. اساس‌ الاقتباس‌. چاپ‌ دوم‌، تهران‌: انتشارات‌ دانشگاه‌ تهران‌، 1361. هیوم‌، دیوید، فلسفة‌ نظری‌ بخش‌ دوم‌، تحقیق‌ دربارة‌ فهم‌ انسانی‌. ترجمة‌ منوچهر بزرگمهر. تهران: شرکت انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی‌، چاپ‌ سوم‌، 1362. Norman Swartz , law of nature, on internet; John w. Carrox , laws of Nature,(cambridge: cambridgeUniversity press, 1994) John w. Carroll, laws,of nature, (Combridge University press , 1994) David, Hume, An Tngviry concerning human Understanding (the libral arts press, 1955. Palmer,The Question of God, part4, -4 Hume, David, Enquieries concerning Human Underestanding and the priciples of Morals,selby- Bigge .L.A and Nidditch,P.H.(eds),OxfordUniversity press,1989. Hume, David, A Treatise of Human Naturc, L. A. Selby - Bigge, L.A. and Nidditch, p. H. (eds), Oxford; Oxford University press, 1978  David. M. Armstrong what is a law of natre? (Combridge: Cambridge University press, 1983) M.Tooley, The Nature of laws, Canadian Journal of philosophy , 7, p. 686. reprinted in Laws of Natvres, Causation, and superve nience, ed. M. Todey, (New York : Garland, 1999).
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2007.327 مقاله علمی پژوهشی هستی لنفسه در فلسفه سارتر و نقد آن امیری رضا استادیار دانشگاه مفید 22 05 2007 8 3-4 293 319 22 08 2015 22 08 2015 Copyright © 2007, دانشگاه قم. 2007 http://pfk.qom.ac.ir/article_327.html

 به نظر سارتر هستی دارای سه ساحت است: هستی فی‌نفسه، که از هیچ آگاهی برخوردار نیست و به تمامی، داده شده و بالفعل است. هستی لنفسه، که آگاهی می‌باشد و امکان پویایی دارد, و هستی لغیره. اصلی که سارتر، تفکر خود را با آن آغاز می‌کند، تقدم وجود بر ماهیت است که آزادی، انتخاب، مسئولیت و شکل گیری هویت انسان در را آینده ممکن می‌سازد. لنفسه همان انسان است، اما نه از حیث بدن و جسم؛ بلکه از جهت آگاهی، آزادی، عمل و قدرت بر نفی. آگاهی هیچ محتوایی ندارد، و تنها در ارتباط با متعلقات خود معنا پیدا می‌کند. انسان همواره امکان نفی یا طرح اموری را دارد، از این رو آزادی نیز همواره همراه اوست.آزادی هر چند مطلق است، با موقعیت و وضعیت‌های بشری محدود می‌شود. آزادی مطلق و مسئولیت کلی و هراسِ حاصل از آن، انسان را به سوء نیت و خود فریبی سوق می‌دهد. آزادی و آگاهی در عمل چهره می‌گشایند، و انسان عبارت است از مجموع اعمال خود.  

 هستی لنفسه آگاهی آزادی مسؤلیت خود فریبی استیونس، لسلی، هفت نظریه در باره طبیعت انسان، بهرام محسن پور، انتشارات رشد، تهران:  1368. بارنز، هیزل، مجموعه مقالات همایش جهانی حکیم ملاصدرا، مقاله‌ی« نظرسارتر در باره‌ی ذهنیت، آگاهی و خود: برخی پیامدهای فلسفی و علمی» ج 7، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، 1382. بهاندری، دی. آر.، مجموعه مقالات همایش جهانی حکیم ملاصدرا، مقاله‌ی «سارتر، آزادی و مسئولیت» ج 7، صدرا. انتشارات بنیاد حکمت اسلامی، تهران: 1382. تایشمن، جنی، فلسفه اروپایی در عصر نو، محمد سعید حنایی کاشانی، نشر مرکز، تهران: 1379. سارتر، ژان پل، تهوع، جلال الدین اعلم ، امیر کبیر، تهران: 1355. __________ ، ادبیات چیست، ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی ، کتاب زمان، تهران:  1348‌. __________ ، اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، مصطفی رحیمی، انتشارات مروارید، چاپ پنجم، تهران:  1355. سولومون، ک. رابرت، فلسفه اروپایی از نیمه دوم قرن هیجدهم تا واپسین دهه قرن بیستم: طلوع و افول خود, محمد سعید حنایی کاشانی، انتشارات قصیده، تهران:‌ 1379. علوی‌ تبار، هدایت، «وجود فی‌نفسه در فلسفه سارتر» نامه مفید، سال نهم، شماره36، خرداد- تیر 1382. کاپلستون، فردریک، فلسفه معاصر، علی اصغر حلبی، کتابفروشی زوار، 1361. کرنستون، موریس، تحلیلی از آزادی، جلال الدین اعلم، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، چاپ سوم، تهران:‌ 1370. __________ ، موریس، ژان پل سارتر، منوچهر بزرگمهر، خوارزمی، تهران: چاپ دوم، 1354. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار،  ج اول، انتشارات صدرا، تهران: چاپ هشتم، 1377. __________ ،  مجموعه آثار، ج 2، انتشارات صدرا، تهران:  چاپ هشتم، 1378. مک کواری، جان، فلسفه وجودی، محمد سعید حنایی، انتشارات هرمس، تهران: 1377. ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، دار احیاء التراث العربی، چاپ چهارم و ششم، بیروت:  1410. ملکیان، مصطفی، تاریخ فلسفه غرب، ج 4، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1379. __________ ، «رویکردی وجودی(اگزیستانسیالیستی) به نهج‌البلاغه« علامه، سال اول، ش 1، آذر 1380. هابز، توماس، لویاتان، حسین بشیریه، نشر نی‌، تهران: 1380. وارنوک، مری، اگزیستانسیالیسم و اخلاق، مسعود علیا،  انتشارات ققنوس، تهران:  1379. وال، ژان، نگاهی به پدیدار شناسی و فلسفه های هست بودن، یحیی ههدوی، انتشارات خوارزمی، تهران: 1372. Baggini, Julian, philosophy: key texts, New YORK, Palgrave Macmillan, 2002. Collins, James, The Existentialists, A Critical Study, Chicago, 1952. Coopr, D. E., Existentialism, Blackwell, 1955. Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason, Paul Guyer, New York, CambridgeUniversity, 1997. Kearney, Richard, Routledge History of Philosophy, London, Routledge, 1994, volume VIII. Sartre, Being and Nothingness, Hazel Barnes, New YORK, 1956. Sartre, Existentialism and Humanism, Philip Mairet, London, 1975. Warnock, Mary, Ethices Since 1900, New YORK, Oxford, 1990. Warnock, Mary, Existentialism,New YORK, oxford, 1970.