JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.256 مقاله علمی پژوهشی علم خدا در اندیشة سهروردی ایمانپور منصور استادیار گروه فلسفة اسلامی دانشگاه تربیت معلّم آذربایجان 21 05 2008 9 3 3 17 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_256.html

علم خدا یکی از مباحث کلیدی در فلسفة اسلامی محسوب می‌شود و آرای متنوّعی را فلاسفه و اهل نظر در این خصوص مطرح کرده‌اند. یکی از این آرای کثیر، نظر شیخ اشراق در این زمینه است. او از یک سو واجب تعالی را عین نور و ظهور بی نهایت معرّفی می‌کند و علم را همان ظهور می‌داند و از سوی دیگر حقیقت واجب تعالی را  «صرف الوجود» و «کلّ الوجود» و «غنیّ مطلق» و «بی‌نهایت» و «معطی همة اشیاء و واجد حقایق آنها» می‌داند. بنابراین می‌توان گفت که او نیز مطابق نظام فلسفی خویش به علم مطلق و پیشین واجب تعالی معتقد بوده و بر مبنای مکتب فلسفی خویش به اثبات آن نیز همّت گماشته است. پس اشکالی تحت عنوان نفی علم پیشین و تفصیلی خداوند به اشیاء، متوجّه او و نظام فلسفی‌اش نمی‌شود.مضاف بر آن، شیخ اشراق علم خدا را به وجودهای عینی همة اشیاء اعمّ از مجرّدات و مادیّات  علم حضوری مبتنی بر قهر و تسلّط اشراقی می‌داند و هیچ موجود و ذرّه‌ای را از این علم و بصر خداوند، پنهان و مستور نمی‌داند. بنابراین همة موجودات ممکن پس از ایجاد نیز مشمول علم حضوری و بصر فراگیر حقّ تعالی هستند.تشریح نظر شیخ اشراق در ساحتهای فوق و گزارش اشکالات متاخّرین بر نظر او و نقد آن اشکالات برپایة نظام فلسفی حکمه الاشراق، وظیفه ای است که این مقاله عهده‌دار انجامش است. 

 علم خدا سهروردی عنایت خدا صرف الوجود حکمة الاشراق آشتیانی، میرزا مهدی: تعلیقات بر شرح منظومة حکمت سبزواری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ سوّم 1372. ابن سینا، حسین بن عبدالله، التعلیقات، با تحقیق عبدالرحمن بدوی، سازمان تبلیغات اسلامی،1404ق. ------،------- المبدأ و المعاد،تهران، انتشارات مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبة دانشگاه تهران،چ اوّل، 1363. جوادی آملی، عبدالله شرح حکمت متعالیه، تهران، انتشارات الزهراء، چ اوّل، 1372، ب3و4 از ج6. سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه (ج2)، با تصحیح و تعلیق حسن زادة آملی، تهران، نشرناب، چ اوّل،  1413ق،ج2. -------،-------: تعلیقات برالاسفار، قم، مکتبة المصطفوی،چ دوّم،1368، ج6. --------،------.:تعلیقات بر الشواهدالربوبیه، قم، بوستان کتاب، چ اوّل،1382. سهروردی، شهاب الدین: مجموعة مصنّفات با تصحیح هنری کربن، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقاتِ فرهنگی،چ دوّم1372،ج1و2. --------،------ : با تصحیح سیدحسین نصر، تهران، پزوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی،چ دوّم، 1373،ج3. --------،------- : با تصحیح نجفقلی حبیبی،تهران،پزوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی،چ سوّم، 1380، ج4. طباطبائی، محمدحسین، نهایة الحکمة، با اشراف عبدالله نورانی، قم، سازمان تبلیغات اسلامی،  بی تا. --------،------- : تعلیقات برالاسفار، قم، مکتبة المصطفوی، چ دوّم، 1368،ج6. طوسی، خواجه نصیرالدین: شرح الاشارات، قم، النشرالبلاغه،چ اوّل،1375،ج3. فارابی، ابونصر: اندیشه‌های اهل مدینة فاضله، ترجمة سید جعفر سجّادی، تهران، کتابخانة طهوری، چ دوّم،1361. صدرای شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا): الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، قم، مکتبة المصطفوی،چ دوّم،1368،ج2و3و6. ----------،--------- : شرح حکمة الاشراق، قم، انتشارات بیدار، چ سنگی، بی تا. ----------،--------- ، تصحیح محمد موسوی،تهران،انتشارات حکمت،چ اوّل،1385. ------------،----------- : الشواهدالرّبوبیّه، قم، بوستان کتاب،چ اوّل،1382. ----------،--------- : المبدأوالمعاد، تصحیح سیّد جلال الدین آشتیانی، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، چ اوّل،1380. مدرّس زنوزی، عبدالله: لمعات الهیه، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چ اوّل،1361.  _||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.257 مقاله علمی پژوهشی مکتب فلسفی فیض کاشانی کاملان محمد صادق . استادیار گروه فلسفه دانشگاه مفید قم، ایمیل: Kamelan@mofidu.ac.ir 21 05 2008 9 3 19 39 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_257.html

فیض کاشانی یکی از معدود عالمان شیعی است که با داشتن دیدگاهی مبتنی بر حدیث در فقه (اخباریگری)، بینش فلسفی با گرایش به حکمت متعالیه و عرفان و تصوّف دارد. این مقاله پس از بررسی مکتب فلسفی او، به پاسخ این سؤال می‌پردازد که چگونه فیض میان اخباریگری و حکمت متعالیه و عرفان و تصوّف جمع کرده است. آیا او شخصیتی چند وجهی است یا به گونه‌ای میان رشته‌ای بین حکمت و عرفان و اخباریگری عمل کرده و از هر یک از آنها در تبیین دیگری بهره برده است و یا به وحدت میان برهان و قرآن و عرفان معتقد است و در این فرض، آیا دیدگاه او با نظریه صدرا در این مسأله متفاوت است یا خیر؟  

 اخباریگری حکمت متعالیه فیض کاشانی مکتب فلسفی 1. قرآن کریم. 2. آشتیانی، سیّد جلال الدّین، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوّم، 1378ش، قم. 3. ابن ترکه، صائن الدین محّمد، تمهید القواعد، تحقیق سیّد جلال‌الدّین آشتیانی، انجمن حکمت وفلسفـة ایران، چاپ دوّم، 1360ش، تهران. 4. ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله، الاشارات والتنبیهات، دفترنشر الکتاب، چاپ دوّم،1403 ق، تهران. 5. صدرای شیرازی، محمد بن ابراهیم، الأسفار الأربعة، کتابفروشی مصطفوی، بی‌تا، قم. 6. ----------،----------- ، شرح اصول الکافی، تصحیح محمد خواجوی، دوره 4 جلدی، پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی، چاپ دوّم، 1383ش، تهران. 7. ----------،----------- ، الشواهد الربوبیة، دانشگاه مشهد، چاپ اوّل، 1346ش، مشهد. 8. ----------،----------- ، الشواهد الربوبیة، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ دوّم، 1360ش، مشهد. 9. فیض‌کاشانی، ملّامحسن، اصول‌المعارف، تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوّم، 1362ش، قم. 10. -----، ----- ، ده رساله، مرکز تحقیقات علمی و دینی امیرالمؤمنین(ع)، چاپ اوّل، 1371ش، اصفهان. 11. -----، ----- ، رساله‌های فیض(رساله‌های مرآة الآخره، ضیاء القلب، بشارة الشّیعه و خلاصة الاذکار)، چاپ سنگی، بی‌تا. 12. -----، ----- ، سفینة النّجاة،ترجمـة محمد رضا تفرشی نقوسانی، چاپ قم. 13. -----، ----- ،  علم‌الیقین، انتشارات بیدار، چاپ اوّل، 1377ش، قم. 14. -----، ----- ،  عین‌الیقین، انتشارات انوار‌الهدی، چاپ اوّل،  1427 ق، قم. 15. -----، ----- ،   قرة‌العیون، دارالکتاب الاسلامی، چاپ دوّم، 1423 ق، قم. 16. -----، ----- ، کلمات‌مکنونه، تحقیق عزیز الله عطاردی، مؤسسـة چاپ وانتشارات فراهانی، چاپ اوّل، بی‌تا، تهران. 17. -----، -----، الوافی، مکتبة الامام امیرالمؤمنین(ع)، چاپ اوّل، 1370ش، اصفهان. 18.قیصری، داوود، شرح فصوص الحکم، بیدار، 1363ش، قم. 19. موسوی خوانساری، محمّد باقر، روضات الجنّات، دوره 6جلدی، انتشارات اسماعیلیان، بی‌تا، قم.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.258 مقاله علمی پژوهشی نظریه کارکرد گرایی آلستون و معناداری اوصاف الهی علیزمانی امیر عباس . دانشجوی دکتری ادیان موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) نقوی حسین دانشجوی دکتری ادیان موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 21 05 2008 9 3 41 67 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_258.html

توجیه اطلاق مفاهیم و اوصاف بشری بر خدای نامحدود، مسأله­ای است که از دیرباز ذهن دانشمندان و فیلسوفان دینی را به خود مشغول کرده است. ویلیام آلستون یکی از برجسته­ترین فیلسوفان دین در آمریکا، نظریه «کارکردگرایی» در روان‌شناسی فلسفی را برای توجیه این مسأله، مطرح کرده و تلاش وافری کرده تا آن را در مقالات مختلف به اثبات برساند. در این نوشتار تلاش شده است که تمام مقالات آلستون در این زمینه بررسی شود.    

 اوصاف الهی کارکردگرایی ویلیام آلستون روان‌شناسی فلسفی William Alston, "Speaking Literally of God" in Michael Peterson and others, Philosophy of Religion, Oxford University Press, 1996 ــــــــــــ, Divine Nature and Human Language, Cornell University Press, 1989 Legenhousen, Mohammad, "Religious Deascours" in Al~Tawhid, Vol XII, No2, 1994 Routledge Encyclopedia of Philosophy, V3, p805 آلستون، ویلیام، فلسفه زبان، ترجمه احمد ایزانمنش و احمدرضا جلیلی، نشر سهروردی، چاپ اول,1381 پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، طرح نو، 1379 دانستن، جی. لسلی، آیین پروتستان، ترجمه عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، انتشارات مؤسسه امام خمینی(ره)، 1381 علی­زمانی، امیرعباس، "هارتشورن و آکویناس، راهی میانه"، مجله هفت آسمان، سال دوم، شماره ششم، 1379 ــــــــــــ ، علم، عقلانیت و دین، انتشارات دانشگاه قم، 1383 مجله کیان، گفت وگوی اختصاصی کیان با ویلیام آلستون، شماره­ی 50 واعظی، احمد ،" کارکردگرایی و زبان الهیات"، مجله معرفت، شماره 19 ویور، مری­جو، درآمدی به مسیحیت، ترجمه حسن قنبری، قم، مرکز ادیان و مذاهب، 1381.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.259 مقاله علمی پژوهشی اعتبار در جهان‌های ممکن فلاحی اسداله استادیار دانشگاه زنجان نبوی لطف‌اله دانشیار دانشگاه تربیت مدرس 21 05 2008 9 3 69 88 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_259.html

قضایا و قواعد منطق موجهات، در جهان‌های ممکن، معتبرند اما قضایای منطق ربط، در جهان‌های منطقی، و قواعد آن، در وضعیت‌ها اعتبار دارند. روبرت مایر، در سال 1974، به کمک ادات‌های صدق و کذبِ ویلهم آکرمان، نظامی در منطق ربط طراحی کرد که قضایا و قواعد آن، هر دو، در وضعیت‌ها معتبر بودند و به این وسیله، عدم تقارن موجود در منطق ربط میان قضایا و قواعد را از میان برد. در این مقاله، با معرفی نوع جدیدی از ادات‌های صدق و کذب، نظامی منطقی بر پایه منطق ربط طراحی کرده‌ایم که قضایا و قواعد آن در جهان‌های ممکن معتبرند. چنین نظامی، علاوه بر حفظ تقارن، به رفع ناسازگاری موجود میان منطق جدید و منطق ربط می‌انجامد زیرا مانند منطق جدید، جهان‌های ممکن را معیار اعتبار قرار می‌دهد.کلید واژه‌ها: 

 منطق ربط صدق‌نگهداری جهان ممکن وضعیت منطق PWR رید، استیون، فلسفه منطق ربط، اسداله فلاحی، قم، انتشارات دانشگاه مفید؛ (1385) Belnap, N. D. & J. M. Dunn, 1981, “Entailment and the Disjunctive Syllogism”, Contemporary  Philosophy:  a  new survey, vol. I, ed. G. floistad and G. H. von Wright, The Hague ; Also: Philosophy of language/Philosophical logic, ed, G. Fløistad and G. H. von Wright, The Hague (Martinus Nijhoff),337-366. Kripke, S., 1959, 'Α Completeness Theorem in Modal Logic', Journal of  Symbolic  Logic 24 (1959), 1-14. Kripke, S., 1963a, 'Semantical Analysis of Modal Logic I, Normal Proρositional Calculi',  Zeitschrift für Mathematische Lοgik und Grundlagen der Μathematik 9 (1963), 67-96. Kripke, S., 1963b, 'Semantical Considerations on Modal Logics', Acta Philosoρhica Fennica (1963) Modal and Many-Valued Logics, 83-94. Kripke, S., 1965, 'Semantical Analysis of Modal Logic II, Non-Normal Modal Proροsitional Calculi', The Theory οf Models ed. J. W. Addison, L. Henkin, Α. Tarski, Amsterdam, 1965, 206-20.  Meyer, R. K., 1974, “New axiomatics for relevant logics - I”. Journal of Philosophical Logic, 3: 53-86. Read, Stephen, 1988, Relevant Logic. Basil Blackwell, Oxford. Restall, Greg, 2000, An Introduction to Substructural Logics. London and New Yourk, Routledge. Routley, F. R.  & Meyer, 1972, “The semantics of entailment (II)”, Journal of Philosophical Logic, 1 Routley, F. R. & Meyer, 1972, “The semantics of entailment (III)”, Journal of Philosophical Logic, 1: 192–208 Routley, F. R. & Meyer, 1973, “Semantics of Entailment”. In Hugues Leblanc, editor, Truth Syntax and Modality, pages 194–243. North Holland, 1973. Proceedings of the TempleIniversity Conference on Alternative Semantics.  _||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.260 مقاله علمی پژوهشی نظریه کارنپ و سلارز در مسألة کلی ها مروارید هاشم پژوهشگرِ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده دفتر تبلیغات اسلامی خراسان 21 05 2008 9 3 89 105 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_260.html

یکی از ادله واقع گرایان برای اثبات وجود کلی ها در جهان خارج، برهانِ «ارجاع به مجردات» (abstract reference) است. طبق این برهان، جملات صادق بسیاری در زبان وجود دارند که ظاهرا دربارة کلی ها سخن می‌گویند. به عقیدة واقع گرایان، صدق این گونه جملات قابل تبیین نخواهد بود مگر آنکه کلی ها در جهان خارج وجود داشته باشند. کارنپ بر اساس نظریة «درجات زبانِ» خود، این برهان را مورد نقد قرار داده و استدلال می‌کند که توهمِ وجود کلی‌ها ناشی از خلط میان درجات مختلف زبان با یکدیگر است. از نظر وی، جملاتی که ظاهرا دربارة کلی ها سخن می‌گویند، در واقع، جملاتِ درجة دومی هستند که احکامی دربارة برخی عبارات درجة اول بیان می‌کنند. بر نظریة وی دو اشکال عمده گرفته شده است: 1- نظریه کارنپ بر خلاف تصور وی در حذفِ ارجاع به کلی ها موفق نیست. چرا که بر اساس نظریه وی، ارجاع به یک نوع از کلی ها (کلی های غیر زبانی) از میان می‌رود اما ارجاع به نوع دیگری از کلی‌ها (کلی های زبانی) جای آن می‌نشیند. 2-  بر فرضِ صحت نظریه کارنپ، ترجمة جملات مورد بحث، از زبانی به زبان دیگر به غایت دشوار و پیچیده می‌شود. ویلفرد سلارز سعی می‌کند به دواشکال مذکور پاسخ دهد و بدین ترتیب، روایتی اصلاح شده از نظریة کارنپ ارایه می‌دهد. در مقاله حاضر، ابتدا نظریه کارنپ شرح داده می‌شود. سپس اشکالات آن بیان می‌شود. پس از آن، روایت اصلاح شده سلارز از نظریه کارنپ توضیح داده می‌شود.  

 کارنپ سلارز ارجاع به مجردات اسم معنا اسم خاص Bacon, J., "Tropes", in Stanford Encyclopedia of Philosophy (fall 2005 Edition) URL= http://plato.stanford.edu/archives/fall2002/entries/tropes. Chomsky, N., Aspects of the Theory of Syntax. MIT Press, 1965. Frege, Gottlob, Begriffsschrift, eine der arithmetischen nachgebildete Formelsprache des reinen Denkens, Halle a. S.: Louis Nebert. Translated as Concept Script, a formal language of pure thought modeled upon that of arithmetic, by S. Bauer Mengelberg in J. vanHeijenoort (ed.), From Frege to Gödel: A Source Book in Mathematical Logic, 1879-1931, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1967. Loux, M.J., Metaphysics, A contemporary introduction, 2nd ed., Routledge, New York, 2002. Loux, M.J., Metaphysics, contemporary readings, Routledge, New York, 2001. Loux, M.J., Substance and Attribute, Dordrecht, Reidel, 1978. Carnap, R., The Logical Syntax of Language, NJ: Littlefield, Adams and Co., Patterson, 1959. Jackson, Frank, "Statements about Universals", Mind 1977 LXXXVI (343):427-429; doi:10.1093/mind/LXXXVI.343.427. Reprinted in Loux 2001. Moreland, J.P., "Nominalism and Abstract Reference", American Philosophical Quarterly 27, 1990: 325-34. Peirce, Charles S., Collected Papers of Charles Sanders Peirce, Hartshorne and Weiss (eds.), Cambridge: HarvardUniversity Press, 1931-58. Sellars, Wilfrid, "Abstract Entities" in Review of Metaphysics, 16, 1963, 627-671. Uebel, Thomas, "Vienna   Circle", in Stanford Encyclopedia of Philosophy (fall 2006 Edition) URL=  http://plato.stanford.edu/archives/fall2002/entries/vienna-circle.
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.261 مقاله علمی پژوهشی فلسفه‌ حقوق محیط‌ زیست‌ و آثار آن‌ فهیمی‌ عزیزاله‌ استادیار دانشگاه قم 21 05 2008 9 3 107 117 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_261.html

مقاله‌ای‌ که‌ در پیش‌ رو است‌ به‌ بحث‌ از فلسفه‌ حقوق محیط‌ زیست‌ و آثار آن ‌می‌پردازد. و مراد از فلسفه‌ حقوق، نظریه‌ کلی‌ حاکم‌ بر علم‌ حقوق است‌ که‌ گاهی‌ به‌ آن‌ کلیات‌ حقوق هم‌ گفته‌ می‌شوند که‌ موضوع‌ آن‌ بحث‌ از رابطه‌ منطقی‌ بین‌ قواعد موجود است‌، اما دو امر مهم‌ در فلسفه‌ حقوق دخیل‌ است‌ که‌ یکی‌ مبنای‌ حقوق و دیگری ‌هدف‌ آن‌ است‌. از نظر مبنای‌ حقوق در این‌ که‌ آیا مبنای‌ حقوق وحی‌ یا عقل‌ بشر یاتجربه‌ و مشاهده‌ یا لذت‌ و غیره‌ است‌، بین‌ دانایان‌ فن‌، اختلاف‌ است‌ و در این‌ که‌ آیا هدف‌ حقوق که‌ بیشتر جنبه‌ سیاسی‌ دارد آیا اصالت‌ فرد است‌ یا اجتماع‌ و دولت‌ یا تلفیقی‌ از این‌ دو، باز اختلاف‌ است‌ و این اختلاف‌ در عمل‌، نتایج‌ متفاوتی‌ را به‌جا می‌گذارد. که‌ یکی‌ از آن‌ موارد، بحث‌ از فلسفه‌ حقوق محیط‌ زیست‌ است‌ و بسته‌ به‌ این‌ که‌ فلسفه‌ حقوق محیط‌ زیست‌، نگرش‌ مادی‌ یا الهی‌ باشد، نتایج‌ دوگانه‌ای‌ را به‌دنبال‌ دارد. بنابراین‌ بحث‌ از فلسفه‌ حقوق محیط‌ زیست‌، یک‌ بحث‌ مبنایی‌ است‌ که‌ لازم‌ است‌ قبل‌ از مباحث‌ طولانی‌ حقوق محیط‌ زیست‌ به‌ آن‌ پرداخته‌ شود.به‌ طور خلاصه‌ می‌توان‌ گفت‌: فلسفة‌ دفاع‌ از حقوق محیط‌ زیست‌، نزد الهیون‌، عمل‌ به‌ تکلیف‌ در حفظ‌ محیط‌ اطراف‌ است‌ در حالی‌ که‌ این‌ فلسفه‌ نزد افراد مادی‌، سودجویی‌ بیشتر است‌ و اگر از حقوق محیط‌ زیست‌ نیز سخن‌ می‌گویند به‌خاطر این ‌است‌ که‌ در بلندمدت‌ از سود فراوان‌تری‌ برخوردار باشند و بدیهی‌ است‌ که‌ اختلاف‌ در نگرش‌ فلسفی‌، آثار مختلفی‌ نیز به‌دنبال‌ خواهد داشت‌. 

 فلسفه حقوق فلسفه‌ محیط‌ زیست‌ حقوق محیط زیست  قرآن‌ کریم‌ 1. جی‌.تی‌، میلر، زیستن‌ در محیط‌ زیست‌، ترجمه‌ مجید مختوم‌، نشر دانشگاه‌ تهران‌، 1384. 2. دانش‌پژوه‌، مصطفی‌ و خسروشاهی‌، قدرت‌اله‌، فلسفه‌ حقوق، مؤسسه‌ آموزشی‌ پژوهشی‌ امام ‌خمینی‌ (ره‌) قم‌، 1381. 3. سازمان‌ محیط‌ زیست‌ ایران‌، مجموعه‌ مقالات‌ حقوق محیط‌ زیست‌، 1378. 4. طوسی‌، خواجه‌ نصیرالدین‌، اخلاق ناصری‌، چاپ‌ بمبئی‌، 1367. 5. الغرابیه‌، مسامح‌ و الفرحان‌، یحیی‌، المدخل‌ الی‌ العلوم‌ البیئه‌، عمان‌، دارالشرو، 2002م‌. 6. کاتوزیان‌، ناصر، فلسفه‌ حقوق، شرکت‌ سهامی‌ انتشار، چاپ‌ اول‌، تهران‌، 1377. 7. کیس‌، الکساندر، حقوق محیط‌ زیست‌، ترجمه‌ محمدحسن‌ حبیبی‌، دانشگاه‌ تهران‌، 1384. 8. لاروس‌، فرهنگ‌ فلسفی‌ (انگلیسی‌) 9. مجلسی‌ محمدباقر، بحارالانوار، دار احیاء التراث‌ العربی‌، بیروت‌، ج 3، 75 و 76، 1403. 10. مخدوم‌، مجید، شالوده‌ آمایش‌ زمین‌، دانشگاه‌ تهران‌، 1384. 11. مرکز جهانی‌ علوم‌ اسلامی‌، پیام‌ همایش‌ فقه‌ و محیط‌ زیست‌، قم‌، 1384. 12. مفضل‌ بن‌ عمر، توحید مفضل‌، ترجمه‌ نجفعلی‌ میرزایی‌‌، نشر هجرت، چاپ‌ هفتم، 1379. 13. وینسون‌، جان‌، اخلاق محیط‌ زیست‌، ترجمه‌ عبدالحسین‌ وهاب‌زاده‌، نشر جهاد دانشگاهی ‌مشهد، 1382. 14. سایت  :  org.unep.www 15. سایت:    www.unesco. org  _||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.262 مقاله علمی پژوهشی رویکرد شاعران به موضوعات کلامی در شعر عربی محلاّتی حیدر استادیار دانشگاه قم. ایمیل: Mahallati1000@yahoo.com 21 05 2008 9 3 119 132 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_262.html

پس از فروپاشی دولت امویان، وروی کارآمدن عباسیان در اوائل قرن دوم هجری، جامعة اسلامی شاهد تحولاتی عمیق در تمامی زمینه­ها گردید که عمده ترین این تحولات متوجه مبانی اعتقادی مردم شده بود. ظهور مکاتب مختلف مذهبی و تنوع گرایشهای کلامی و فلسفی از شاخصه­های برجسته این دوران به شمار می­رود. بسیاری از علوم و معارف انسانی از جمله ادبیات و شعر عربی تحت تأثیر این امواج پرخروش فلسفی و کلامی قرار گرفت که حاصل آن را در تنوع موضوعات ادبی می­توان جستجو کرد. نگارندة این مقاله سعی بر این دارد تا جنبه­های مختلف این تأثیر را بررسی کرده بازتاب آن را در شعر عربی بیان نماید. 

 علم کلام جبر اختیار مرجئه معتزله شعر عربی 1 ـ ابن المعتز، عبدالله بن محمّد، طبقات الشعراء، القاهره، دار المعارف، 1956م. 2 ـ ابن منظور، محمّد بن مکرم، أخبار أبی نواس، بیروت، دار الفکر، چاپ دوم، 1995م. 3 ـ أبو العتاهیه، اسماعیل بن القاسم، دیوان أبی العتاهیة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 1999م. 4 ـ أبو الفرج الاصفهانی، علی بن الحسین، الأغانی، بیروت، دار الفکر، چاپ سوم، 1995م. 5 ـ أبو نواس، الحسن بن هانئ، دیوان أبی نواس، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 1997م. 6 ـ البغدادی، عبدالقاهر بن طاهر، الفَرْق بین الفِرَق، بیروت، دار الآفاق الجدیدة، چاپ دوم، 1977م. 7 ـ پاینده، أبو القاسم، نهج الفصاحة: مجموعه کلمات قصار حضرت رسول(ص)، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ اول، 1374ش. 8 ـ الثعالبی، عبدالملک بن محمّد، خاص الخاص، مطبعة السعادة بمصر، 1809م. 9 ـ الجاحظ، عمرو بن بحر، البیان والتبیین، تحقیق: فوزی عطوی، بیروت، دار صعب، چاپ اول، 1968م. 10 ـ --، --، الحیوان، تحقیق: عبدالسلام محمّد هارون، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1969م. 11 ـ الجرجانی، عبدالقاهر بن عبد الرحمن، دلائل الإعجاز، تحقیق: الدکتور محمّد التونجی، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ اول، 1995م. 12 ـ الحر العاملی، محمّد بن الحسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، 1414 ق. 13 ـ الخطیب البغدادی، أحمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی­تا. 14 ـ الراغب الاصفهانی، حسین بن محمّد، محاضرات الأدباء، القاهرة، المطبعة الشرقیة، 1326 ق. 15 ـ ضیف، شوقی، التطور والتجدید فی الشعر الأموی، القاهرة، لجنة التألیف والترجمة والنشر، 1952م. 16 ـ الطبری، محمّد بن جریر، تاریخ الطبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1407ق. 17 ـ الکُمیت، الکمیت بن زید، الروضة المختارة (شرح القصائد الهاشمیات)، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات،_||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.263 مقاله علمی پژوهشی درآمدی بر ارتباط نظام معرفت شناختی و هستی‌شناختی عزیز نسفی فدایی مهربانی مهدی کارشناس ارشد علوم سیاسی (اندیشة سیاسی) دانشگاه تهران، محقق 21 05 2008 9 3 133 159 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_263.html

عزیز الدین نسفی از بزرگترین حکمای عارف مشرب ایران زمین است که همانند بسیاری از بزرگان حکمت و فلسفة ایرانی گمنام مانده است. مباحثی که نسفی در معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی خود مطرح می کند چنان از انسجام منطقی و قوت نظری برخوردار است که هر خوانندة بی غرضی را می تواند قانع کند. در واقع در کلام عزیز نسفی مبحث منازعه برانگیز و تاریخیِ معرفت‌شناسی، به مفهوم هستی شناسی و وجود گره می‌خورد و در قالب مفاهیم عرفانی مقام و حجاب، غامض ترین مسائل فلسفی را تشریح می‌کند. آموزه‌های وی به حق دستمایة مناسبی برای مفهوم حرکت جوهری در نزد صدرالدین شیرازی بود که او نیز همانند نسفی در ادغام عقل و شهود کوشید.  

 معرفت شناسی هستی شناسی عزیز نسفی قرآن کریم ابن اثیر، عزالدین ابی الحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، 1399هـ ، 1938م)، ج12 افراسیاب پور، علی اکبر، زیبایی پرستی در عرفان اسلامی، تهران، انتشارات طهوری، 1380 اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری، تهران : نشر نامک، 1376 امام خمینی، روح الله، چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1371 ترکمنی آذر، پروین، تاریخ سیاسی شیعیان اثنی عشری در ایران، قم : موسسه شیعه‌شناسی، 1383 جوینی، عطاملک، تاریخ جهانگشای، لندن - لیدن : چاپ محمد قزوینی، 37-1912، 1958، ج1 حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مهر تابان؛ یادنامه و مصاحبات تلمیذ و علامه عالم ربانی علامه سید محمدحسین طباطبایی تبریزی، مشهد، نشر: علامه طباطبایی، 1384. ریجون، لوید، عزیز نسفی، ترجمه مجدالدین کیوانی، تهران، نشر مرکز، 1378 سجادی، سید جعفر، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران، انتشارات طهوری، چاپ هفتم، 1383 سهروردی، شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمه هانری کربن، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1396 طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1391ق 12. کاشانی عزالدین محمود بن علی، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، مقدمه و تصحیح از جلال الدین همایی، چاپ سوم، تهران، موسسه نشر هما، 1367 13. کربن، هانری، تاریخ فلسفه اسلامی (متن کامل)، ترجمه سید جواد طباطبایی، تهران، انتشارات کویر، به اهتمام انجمن ایرانشناسی فرانسه در ایران، چاپ سوم، 1380 لاهیجی، شیخ محمد، شرح گلشن راز، به اهتمام کیوان سمیعی، تهران، کتابفروشی محمودی، 1366 مجتهد شبستری، محمد، ایمان و آزادی، تهران، انتشارات طرح نو، 1378 مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار  ، بیروت، موسسه الوفاء، 1403 ق، ج  79 نسفی، بیان التنزیل، با شرح احوال، تحلیل آثار، تصحیح و تعلیق از علی اصغر میر باقری فرد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379 ---، ---، کشف الحقایق، به اهتمام و تعلیق احمد مهدوی دامغانی،  تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1344 19. ---، ---، مجموعه رسائل مشهور به کتاب الانسان الکامل، با پیش گفتار هانری کربن، تصحیح و مقدمه ماریژان موله، ترجمه مقدمه از سید ضیاء الدین دهشیری، تهران، انتشارات طهوری، چاپ هفتم، 1384 ---، ---، زبده الحقایق، تصحیح، مقدمه و تعلیقات از حق وردی ناصری، تهران، انتشارات طهوری، چاپ دوم، 1381 21. ---، ---، مقصدالاقصی، به همراه اشعه اللمعات از جامی و منتخب الجواهر الاسرار از آذری، مرکز نسخه های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، نسخه شماره B/253، شماره میکرو فیلم 9089 الهجویری الغزنوی، ابو الحسن علی بن عثمان، کشف المحجوب، تصحیح ژوکوفسکی، به قلم محمّد عباسی، تهران، انتشارات امیر کبیر، بی تا همدانی، عین القضاه، زبده الحقایق، تهران، مطبعه جامعه تهران، بی تا یاسپرس، کارل، کانت، ترجمه میر عبدالحسین نقیب زاده، تهران، انتشارات طهوری، 1372  _||_
JPTR دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 دانشگاه قم 1 10.22091/pfk.2008.264 مقاله علمی پژوهشی مسئلة «ترس آگاهی» در اندیشة کی‌یرکگور اسلامی زینب دانشجوی دکتری فلسفه غرب دانشگاه تهران 21 05 2008 9 3 161 190 16 08 2015 16 08 2015 Copyright © 2008, دانشگاه قم. 2008 http://pfk.qom.ac.ir/article_264.html

مفهوم ترس آگاهی یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم اندیشة کی‌یرکگور است که تا حدی موجب منحصر به فرد بودن اندیشة او گردیده است. این مفهوم و ملاحظات مربوط به آن در اندیشة این اندیشمند بزرگ، بسیار مهم و از مهمترین مولفه‌ها و درون مایة اصلی و مقصود اندیشه‌ورزی‌های او است. انگیزة اصلی این تحقیق، نخست از جهت نوع نگاه متفاوت و تازة کی‌یرکگور به این مقوله است. میزان اهمیت این مفهوم برای او تا آن حد است که یکی از آثار مهم خود را تحت این عنوان، به بررسی این موضوع اختصاص داده است. انگیزة دوم این است که بیان کنیم، چگونه کی‌یرکگور قادر است در هر مقولة اندیشة خویش، مفهوم ترس آگاهی را  به کارگیرد و به نحوی ماهرانه و زبردستانه نمایان سازد، تا بر خلاف خاستگاه روانشناختی آن که معمولاً باعث فروریختن هویت فرد می‌شود، مانند یک امتیاز برجسته در اختیار فرد قرار گیرد.  

 کی‌یرکگور ترس آگاهی امکان ناضرور        1-  مستعان، مهتاب، کی‌یرکگور متفکر عارف پیشه، نشر روایت، 1374 2- Kierkegaard, Soren, Christian discourse, Princeton university press, 1971. 3- ------------------------, papers and journals, penguin group, 1996. 4- ------------------------, the concept of anxiety, Princeton university press, 1980. 5- ------------------------, fear and trembling, repetition, Princeton university press, 1983. 6- Perkins, Robert L., International Kierkegaard commentary fear and trembling and repetition, mercer university press, 1993._||_