دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 The Qur’an, Historical Descent, and Transhistorical Presence قرآن، نزول تاریخی و حضور فراتاریخی تحلیلی بر مبانی معرفتی تاریخ گروی و انطباق آن با کلام الهی 5 30 289 10.22091/pfk.2006.289 FA محمد باقر سعیدی‌روشن استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه Journal Article 2015 08 19 On one hand there is a theory known as the ‘theory of historicity’, whose advocates tend to use it to every phenomena and realities. On the other hand, the Qur’an is the final Divine revelation for human society. Now the question is that, since the Qur’an came down in a certain period of time and its verses refer to certain objective realities and situations, is it necessary for us to classify the Qur’an on the basis of the theory of historicity and to consider its divine enduring identity subject to the passing of time? Or rather are we not to say the theory is not unconditional and all-embracing, but embraces only certain objects? This essay deals first with the exposition of different assumptions and opinions concerning the possibility of reconciliation between the everlastingness of the Qur’an and the realities existed in the period of the descent as well as the variant factors of human life; second, it presents the epistemological foundations of the notion of historicity; and finally it examines the possibility of the application of this theory to the Holy Qur’an. تاریخ‌گروی نظریه‌ای است که همة پدیده‌ها و حقایق را در بستر تاریخی وقوع آن تفسیر می‌کند. قرآن آخرین وحی آسمانی خداوند در فرهنگ و اجتماع بشر است. آیا نظر به سویه بشری نزول آن در یک بستر زمانی معین و با مخاطبان مشخص در آن زمان، ما را ناگزیر می‌سازد که قرآن را بر اساس تاریخ‌گروی مقوله بندی کنیم و هویت الهی و جاویدان آن را محکوم گذر زمان سازیم؟ یا آن که اساساً تاریخ گروی موضوع و متعلّق معلومی داشته، و نمی‌تواند نظریه‌ای مطلق و فراگیر برای تمامی قلمروها قلمدا شود؟ مطالعه و بررسی موضوع فوق مورد اهتمام مقالة حاضر است. در این اثر، نخست فروض و دیدگاه‌های مختلف در نسبت جاودانگی قرآن با واقعیت‌های عصر نزول و متغیرهای زندگی بشر، و همین طور مبانی معرفتی دیدگاه تاریخ گروی و قابلیت انطباق آن بر قرآن کریم امعان نظر شده است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 Bewilderment (hayra) in Sufism حیرت در عرفان 31 63 284 10.22091/pfk.2006.284 FA مجید صادقی استاد یار گروه الهیات دانشگاه اصفهان راضیه عروجی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان Journal Article 2015 08 18 The present essay deals with bewilderment (hayra), which is in Sufism one of the important objects of desire and one of the high stations of the Sufis. It may, at the beginning, seem synonymous with wandering off the straight path but in Sufism it is a gnosis which enters in a Sufi’s heart without reflection, and which shows the Sufi’s mystical knowledge being limitless. Since God’s nature is an infinite reality, our reasons fail to comprehend it as well as fail to understand realities of the invisible domain. God is the greatest mystery that neither rational faculty (‘aql) nor intuition can grasp its nature and always remain complicated and bewildering. Although the philosophers and Sufis have made a great effort to understand the truth and are in agreement with each other in many cases, they do not sympathize in the case of bewilderment, whereas the philosophers always tend to avoid bewilderment, the Sufis tend to seek it; so bewilderment is blameworthy for the philosophers but praiseworthy for the Sufis. حیرت در عرفان اسلامی، یکی از مطلوبات مهم و از مقامات عالیه عارف است. حیرت در بادی امر با ضلالت و سرگردانی هم معنا ست. اما در عرفان به عنوان بدیهه‌ای است که بر قلب عارف وارد می‌شود و نهایت معرفت عارف به باری تعالی را می‌رساند. چون ذات او حقیقتی لا یتناهی است و در ادراک محدود عقل جای نمی‌گیرد، بنابراین درک عقل از حقیقت او و همچنین آنچه که مربوط به عالم غیب و ماوراءطبیعت است قرین باعجز و حیرانی است. خداوند بزرگترین رازی است که نه عقل ونه کشف به فهم ذاتش پی نخواهند برد و همیشه در حیرت و سرگردانی باقی خواهند ماند. فیلسوف و عارف با دو ابزار عقل و کشف و شهود، کوششهای فراوانی برای کشف حقیقت و ادراک آن نموده و در بسیاری موارد با هم همنشین و موافق بوده اند. اما در مسأله حیرت این دو تیره با هم هم داستان نشده و فیلسوف در همه حال از حیرانی و سرگردانی گریزان بوده و عارف طالب آن. حیرت از مطلوبات عارف است اما برای فیلسوف از امور نکوهیده و مذموم.عارف در اکتشافات عالیه خود به حقایقی از معرفت ذات باری می‌رسد که وقتی آنها را بر عقل فلسفی عرضه می‌کند، آن را حیران و سرگردان می‌گذارد.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 Vision of God According to Fakhr-ad-din ar-Razi and ‘AllāmahTabātabā’ī بررسی نظریه کلامی فخر رازی و علامه طباطبایی دربارة رؤیت خدا 65 77 288 10.22091/pfk.2006.288 FA سید رضا مودب عضو هیات علمی دانشگاه قم Journal Article 2015 08 19 Among theological discussions is vision of God, especially in the next life, upon which Imamites, Asharites, and Mu`tazila have a difference of opinion. Whereas Asharites maintain that vision of God is possible Imamites reject the possibility of seeing God in the hereafter. They both offer arguments to prove their own view; one argument presented by both of them is the Qur’anic verse 6:103 (“the eyes attain Him not, but He attains the eyes”). The author in this article is going to deal with the explanation and examination of two Islamic thinkers’ viewpoints, ‘Allamah Tabataba’i and Fakhr ar-Razi, as well as to criticize the latter’s opinions. از جمله مباحث کلامی، رویت خداوند متعال، به ویژه در روز قیامت می‌باشد که امامیه، اشاعره و معتزله در خصوص آن دچار اختلاف نظر هستند؛ امامیه بر عدم جواز رؤیت و در مقابل اشاعره، بر جواز رؤیت خداوند در روز قیامت معتقدند؛ از جمله دلائل هر یک از آنها استدلال بر آیه « لاتدرکه الابصار » است. در این مقاله دیدگاه کلامی هر یک بررسی شده و ضمن بیان نظر علامه طباطبایی، مفسر بزرگ معاصر امامیه در خصوص عدم رؤیت، به نقد دیدگاه فخر رازی از مفسران بزرگ اشاعره پرداخته شده و بیان شده که رؤیت بصری خداوند ملازم با جسمانیت و جهت و حیّز دار بودن خداوند است و منافات با مبانی واجب الوجود و تجرد ذات دارد.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 Immortality of the Soul: A Reflection upon Plato’s Dialogue in Phaedo جاودانگی نفس: تأملی در محاورة فایدون افلاطون 79 118 290 10.22091/pfk.2006.290 FA انشاءالله رحمتی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران مرکزی Journal Article 2015 08 19 The present article – which is a deliberation upon Phaedo, a Plato’s notable writing in dialogue form – first, remarks that according to Plato, death-thinking is among the major concerns of a philosopher and the cause of joy and cheerfulness on the point of death, is the belief in the life after death, which is much more pleasant than worldly life in view of good men. Can one say that the life after death is a mere imagination hold by some philosophers like Socrates? It is here that one is seriously confronted with the question of the immortality of the soul. The paper, next, discusses two Platonic notions of the soul as simple soul and tripartite soul, and while finding an explanation for gathering these notions, it shows that what is discussed in Phaedo is the same simple soul. In the continuation of the paper, Plato’s four demonstrations on the immortality of the soul are examined critically. And finally it reconsiders and discusses Plato’s two objections to the immortality of the soul as well as his own answers to them. نوشتار حاضر شرحی مختصر بر محاورة زیبای افلاطون با عنوان فایدون است. مقدمة مقالهنشان می‌دهد که به اعتقاد افلاطون مرگ‌اندیشی از دغدغه‌های اصلی فیلسوف است و افلاطون با تصویر سقراط به عنوان فیلسوفی که در دم مرگ شاداب‌تر و شادمان‌تر از همیشه است، علت این شادابی و شادمانی را اعتقاد به حیات پس از مرگ می‌داند. حیاتی که برای نیکان به مراتب خوشایند‌تر از حیات دنیوی است. و بدین سان مسأله این است که آیا فیلسوفی چون سقراط فقط به یک خیال (یعنی خیال زندگی پس از مرگ) دل خوش داشته است یا نه حقیقتاً چنین حیاتی وجود دارد. اینجاست که مسأله جاودانگی نفس به طور جدی رخ می‌نماید. به علاوه دو تصور مختلف افلاطون از نفس به عنوان نفس بسیط و نفس سه جزئی مورد بحث قرار گرفته و ضمن یافتن توجیهی برای جمع میان این دو تصور نشان داده شده است که آنچه در فایدون موضوع بحث است، همان تصور نفس بسیط است. در ادامه مقاله، براهین چهارگانه افلاطون بر اثبات جاودانگی نفس مورد بحث و بررسی انتقادی قرار گرفته و ضمن تفکیک مقدمات آن براهین، به قدر گنجایش فضای مقاله نشان داده شده است که چگونه مبانی آن براهین از دیگر اندیشه‌های افلاطون یا احیاناً از فیلسوفان سابق بر افلاطون اقتباس شده‌اند. به علاوه دو نقدی را که خود افلاطون در مورد مسأله وجود نفس و جاودانگی آن ایراد کرده است، مطرح شده و پاسخ‌های افلاطون به این نقدها نیز بررسی شده‌اند.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 Demonstration against dualism from Mutual Hindering: An Analytical Examination of its Theo–Philosophical Versions بررسی و تحلیل روایت‌های کلامی و فلسفی برهان تمانع 119 143 291 10.22091/pfk.2006.291 FA عسکر دیرباز استادیار گروه فلسفة دانشگاه قم Journal Article 2015 08 19 Obviously for a religious person it is of basic importance to be proved God’s unity. From a long time ago, Islamic thinkers have made a great effort to offer different arguments for it. One of these arguments is based on the ‘Mutual Hindering’, which is inspired from the holy Qur’an. Presenting two theological versions as well as two philosophical versions of the argument, this paper deals with the analysis of their principles and the evaluation of their strengths and weaknesses, and at the end it represents the summing-up of the matters and the complete formulation of this demonstration, which in the author’s view, is still a convincing proof. اثبات یگانگی خداوند متعال برای همه دین‌داران به‌ویژه مسلمانان اهمیتی اساسی دارد. از گذشته تا حال اندیشمندان اسلامی ارایة استدلال‌های متعدّد و گوناگون برای این امر سعی بلیغی داشته‌اند. یکی از این استدلال‌ها که ملهم از آیات قرآن کریم است برهان تمانع است. این نوشته ضمن طرح و بررسی دو روایت کلامی و دو روایت فلسفی از این برهان، به تحلیل مبانی و سنجش قوّت و ضعف آنها پرداخته و در نهایت، به جمع‌بندی مطالب و معرفی جامع این برهان کرده است. از نظر نگارنده، این برهان همچنان برهان استواری برای اثبات مطلوب است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 The Prophetic Elements and Writings in the Old Testament عناصر و نوشته‌های پیش گویانه در عهد عتیق 145 172 292 10.22091/pfk.2006.292 FA حسین کلباسی اشتری دانشیار فلسفه در دانشگاه علامه طباطبایی Journal Article 2015 08 19 The scientific study of the background and origin of emerging a collection of biblical writings called “prophetic writings” or “apocalyptic writings” and their role in creating historical, ethnical and national identity of the Jewish and Christian traditions, aside from its special scientific importance, contributes to understanding the spirit and essence of western religious and mythological beliefs. These scriptures reflect a set of objective socio-political elements of the age in which the scriptures have been written, and a set of religious, theological and mythological beliefs, which are composed in a special way and considered as a document regarding the spiritual precedent of the two religious traditions. This paper, which devotes to the examination of two major writings of the prophetic scriptures of the Old Testament, is going to describe their principles and structure as well as the characteristics of the messianic and apocalyptic ideas in the Bible. بررسی زمینه‌ها و خاستگاه ظهور مجموعه‌ای از نوشته‌های کتاب مقدس، موسوم به «نوشته‌های پیش‌گویانه» یا «مکاشفه‌ای» و نقش آنها در تکوین هویت تاریخی، قومی و ملی دو سنت یهودی و مسیحی، گذشته از اهمیت علمی و تخصصی ویژه خود، در فهم روح و جوهره باورهای دینی و اسطوره‌ای غرب معاصر بسیار مدد می‌رساند. این نوشته‌ها نمایانگر هیاتی مرکب از عناصر اجتماعی، سیاسی و عینی عصر نگارش خود و همچنین عناصری از باورهای دینی – کلامی و اسطوره‌ای هستند که به نحو خاصی با یکدیگر ترکیب گردیده و به منزله سندی درباره گذشته روحی و معنوی دو سنت دینی یاد شده بشمار می‌روند. در این مقاله که به بررسی فشرده دو نوشته اصلی از نوشته‌های پیش‌گویانه عهد عتیق اختصاص دارد، مبادی و ساختار آنها تبیین گردیده و در ضمن آن مختصات اندیشه‌های منجی گرایانه و آخرالزمانی در کتاب مقدس نیز روشن شده است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 7 28 2006 06 22 Aristotle’s First Mover محرّک نخستین ارسطو 173 186 293 10.22091/pfk.2006.293 FA یارعلی کردفیرزوجایی پژوهشگر حوزه علمیه قم Journal Article 2015 08 19 Aristotle, who has composed several treatises on physics, metaphysics, and so on, has accepted the reality of motion and change, and reasoned that, since everything that moves is moved by something else, there must have been a First Mover. But how can such a being move the whole universe? Aristotle employs the analogy of a lover and his beloved. According to the traditional philosophical account, the First Mover moves the world by being the final cause not the efficient cause. There has been some evidence for such an account, which is accepted by most of philosophers in the West and the East. The author in this essay attempts to prove that such a construction is imperfect, and Aristotle’s first mover is not only a final cause but also an agent cause. Because, first, Aristotle’s argument on the existence of the prime mover entails an agent for motion. Second, Aristotle himself specified the first mover being an agent. Third, the evidence of traditional comment for Aristotle words has been misinterpreted and it doesn’t indicate their claim. ارسطو که رساله‌های مختلفی دربارة فیزیک، مابعدالطبیعه و مانند آن نگاشته است، ضمن اذعان به واقعی ‌بودن حرکت و تغییر، استدلال کرده است که چون هر متحرکی نیازمند محرک است پس باید یک محرک اوّلی و آغازین وجود داشته باشد، اما چنان محرکی چگونه می‌تواند همه عالم را به حرکت درآورد. ارسطو برای توضیح مسأله به تمثیل رابطه عاشق و معشوق متوسل می‌شود. برطبق فلسفه سنّتی محرک اول، عالم را از راه علیّت غایی و نه علیت فاعلی به حرکت درمی‌آورد. شواهدی بر پذیرش عمومی این دیدگاه در میان فیلسوفان شرق و غرب عالم دیده می‌شود. این مقاله کوششی است برای نشان دادن خطای این برداشت عمومی و این‌که محرک اول ارسطو علاوه بر علت غایی، علت فاعلی هم است؛ یکی به این دلیل که اساساً برهان ارسطو برای اثبات محرک اول از طریق علیّت فاعلی است ثانیاً، خود ارسطو محرک اول را فاعل حرکت می‌داند.