دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Hermeneutics as Methodology of Research in Religious Sciences هرمنوتیک به مثابه روش تحقیق در علوم دینی 25 58 283 10.22091/pfk.2007.283 FA جهانگیر مسعودی استادیار دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2015 08 18 The present paper is going to deal with the question whether Hermeneutics can be considered and used as a methodology in religious knowledge. Since the question seems ambiguous in the first look, the author first of all proceeds to make it clear by explaining the main single words. Then, the paper classifies different approaches taken by Hermeneutists to the question. And finally, he describes his selected opinion. In particular, the article claims that hermeneutical theory can be used as methodology in religious sciences both in the context of justification and the context of discovery. It should be emphasized that such possibility has not fully put in practice yet. هدف از نگارش این مقاله طرح صحیح یک سؤال و ارائه‌ی پاسخی درخور و ممکن به آن ‌است. سؤال این است: آیا هرمنوتیک می‌تواند به عنوان روش در علوم دینی در نظر گرفته شود و مورد استفاده قرار گیرد یا خیر؟ از نظر نگارنده، این سؤال در بادی نظر سؤال روشنی نیست. به همین دلیل در مرتبه‌ی نخست باید به روشن نمودن خود سؤال پرداخت. این کار با تشریح مفردات اصلی سؤال و تنظیم و تشریح مجدد آن پی گرفته شده است. در مرتبه بعد مؤلف به طبقه‌بندی دیدگاه‌ها و رویکردهای گوناگونی که در پاسخ به این سؤال در میان اصحاب هرمنیوتیک وجود دارد پرداخته و نهایتاً به تشریح نظریه‌ی مختار خود. آن چه در نظریه‌ی مختار حایز اهمیت است و مورد توجه و تأکید قرار گرفته امکانِ چنین تلقی و استفاده‌ای است، نه لزوماً فعلیت و تحقق تمام عیار آن.به طور مشخص این نوشته مدعی است که:«نظریات هرمنوتیکی استعداد این را دارند که به عنوان قواعد روشی در علوم دینی، آن هم در مقام داوری و قضاوت (Context of Justitfication ) مورد استفاده و بهره‌برداری قرار گیرند نه فقط در مقام شکار و گردآوری اطلاعات (Context of Discovery). و البته این استعداد هنوز به فعلیت کامل تبدیل نشده است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 God and Evolution: Examination of Five Patterns of God’s Action in Nature according to Ian Barbour’s Outlook خدا و تکامل 127 162 305 10.22091/pfk.2007.305 FA امیر علیزمانی دانشیار فلسفه دانشگاه تهران Journal Article 2015 08 19 At the beginning of this article, the author propounds the question whether the theory of evolution is compatible with the idea of God’s intervention in nature. Can we hold both God’s intervention in nature and the laws of nature including the law of evolution? The paper goes to mention briefly theological consequences of the theory of evolution as well as the development of the theory of evolution from Darwin’s time to the emergence of molecular biology as well as to the recent theories about the universal genetics. In the second part, the author takes into consideration four main features in the biological developments: self-regulation, indeterminacy, causality from upside and below, and information interchange. In the third part, the article propounds four pictures of God in regard to the patterns of divine action in nature: God as the designer of an orderly event, God as the determiner of indeterminacies, God as the cause from upside and below, God as the transmitter of information; in this regard, Barbour has examined each of these four patterns and points out some of the difficulties and deficiencies of them. At the end, the paper deals with a fifth pattern based upon the Process Theology and considers the Process Theology’s concept of God as deficient. در ابتدای مقاله این پرسش مطرح می‌شود که آیا نظریة تکامل با ایدة مداخلة خدا در طبیعت سازگار است؟ آیا ما می‌توانیم هم به مداخلة خداوند در طبیعت معتقد باشیم و هم به قوانین طبیعی و از جمله به قانون تکامل وفادار باقی بمانیم؟ پس از طرح سوال فوق، اشارة کوتاهی به پیامدهای کلامی نظریة تکامل شده است. سپس سیر تحول نظریة تکامل از زمان داروین تا پیدایش زیست‌شناسی مولکولی و تا نظریه‌‌های اخیر در خصوص پیچیدگی و پیدایش ژنتیک عام بیان گردیده است. در بخش دوم مقاله چهار ویژگی اصلی در تحولات زیست‌شناختی مورد توجه قرار گرفته است: 1- خودتنظیمی 2- عدم تعیّن 3- علیّت از بالا و پایین 4- تبادل اطلاعات. در بخش سوم، مقاله به بررسی چهار الگوی کلامی متّخذ از هریک از این چهار خصیصة موجودات زنده می‌پردازد و در این بخش چهار تصویر از خدا مطرح می‌شود: 1- خدا به عنوان طرّاح رویدادی سامانمند 2- خدا به عنوان متعیّن کنندة عدم تعیّن‌ها 3- خدا به عنوان علت از بالا و پایین 4- خدا به عنوان منتقل کنندة اطلاعات. باربور پس از بررسی هریک از این چهار الگو به بیان برخی از مشکلات و نارسایی‌های آنها می‌پردازد. در پایان به الگوی پنجمی براساس الهیات پویشی پرداخته hsj و این تصویر را تصویر مناسب‌تری می‌داند.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Rationality in the Enlightenment and Liberalism معقولیت در روشنگری و لیبرالیسم 163 190 306 10.22091/pfk.2007.306 FA نفیسه ساطع استادیار فلسفه دانشگاه قم Journal Article 2015 08 19 The echo of the Enlightenment and liberalism has spread all over the world, so that deliberately or non-deliberately they have gained influence on the opinions and activities of thinkers and the masses. To recognize their results and the proper reaction against them, the present article introduces one of the main pillars of the Enlightenment and liberalism, i.e. rationalism, which is in close relationship with the principle of individualism; it also displays the invalidity of pure rationality, which is independent of everything non-rational as well as separated from Tradition. The best evidence for such invalidity is the frustration of its advocates in presenting some rational principles which can be common between all human beings; moreover, in the process of taking hold of rationality and being delivered from Tradition, liberalism itself not only changed into a tradition but also took on the form of an ideology which has caused modern man a lot of perplexity and distress. روشنگری و لیبرالیسم در افکار و اعمال دانش‌مندان و توده‌های مردم جهان آگاهانه و ناآگاهانه تاثیر گذاشته است. عقل‌گرایی که رابطه‌ای تنگاتنگ با فردگرایی دارد،‌ از مهم‌ترین ارکان نظری این اندیشه به شمار می‌رود. این نوشتار با باطل خواندن دیدگاه عقلانیت محض و مستقل از هرچیز غیر عقلی و منفک از سنت، ناکامی مدعیان را برای نشان دادن اصول عقلی مشترک بین همه انسان‌ها بهترین گواه بر این بطلان می‌داند. علاوه بر این‌ لیبرالیسم در طی تلاش برای تمسک به عقلانیت و رها شدن از سنت، نه تنها خود به سنت تبدیل شده، بلکه کاملاً به‌گونه‌ای ایدئولوژی درآمده که البته بسیار ناکارآمد و ناموفق بوده و حیرت و سرگردانی بشر مدرن را سبب شده است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 True One’s Knowledge According to Plato علم حق تعالی از دیدگاه افلاطون 191 206 307 10.22091/pfk.2007.307 FA مهدی زمانی استادیار دانشگاه پیام نور اصفهان Journal Article 2015 08 19 Discussion of God’s Knowledge is among the most important problems of Philosophy and theology. Great philosophers have expressed different and opposing views on God’s knowledge of Himself and the things other than God. Based on his main works, the present article attempts to study Plato’s view on this subject. So the author selects and explains some phrases drawn from Plato’s works such as the Parmenides, Sophist, Republic and Timaeus; at the same time, the author pays attention to the opinions of the expounders of Plato’s views, particularly to those of Neo-Platonist expounders. Another point in the problem of God’s knowledge is the how of God’s action and its relation to the divine knowledge; taking the Dialogue of Timaeus into consideration, the author tries to explain the how of God’s activity. Meanwhile, it examines themes such as the relation between idea of good and the world of ideas as well as Demiurge, place of the world of idea, the six causes, and the reason of creating the universe. بحث دربارة علم خداوند از مهمترین مسائل فلسفه والهیات است. فلاسفه بزرگ در مورد علم خداوند نسبت به ذات خود واشیاء آراء متخالف ومتضادی ابراز نموده‌اند. در این مقاله تلاش شده تا با استفاده از متون اصلی آثار افلاطون نظر وی درباره علم الهی بررسی شود. برهمین اساس بخشهایی از محاورات پارامنیدس،سوفسطایی، جمهوری وتیمائوس گزینش شده ومورد تفسیر وارزیابی قرار گرفته است. در این میان ضمن اشاره به نظرات مفسران آثار افلاطون به تفسیر نو افلاطونیان توجه بیشتری شده است. مطلب مهم دیگری که در مسأله علم الهی مطرح می‌شود، نحوه فعل خداوند ورابطه آن با علم الهی است که تلاش گردیده تا با توجه به محاوره تیمائوس، نظر افلاطون در مورد نوع فاعلیت خداوند توضیح داده شود. علاوه بر این نسبت ایده خیر با عالم مثل ودمیوژر، جایگاه عالم مثال، علل شش گانه و انگیزه آفرینش هستی از جمله مسایلی است که در خلال بحث از نحوه علم ونوع فعالیت خداوند مورد بررسی قرار گرفته است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Aristotle’s Expressions of Contradiction Principle تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض 207 232 315 10.22091/pfk.2007.315 FA علی اکبر احمدی افرمجانی استادیار دانشگاه علامه طباطبایی سید محمد علی حجتی استادیار دانشگاه تربیت مدرس علی اصغر مروت دانش‌آموخته گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس ودستیار علمی دانشگاه پیام نور مرکز تویسرکان Journal Article 2015 08 22 Principle of Contradiction has of high importance in philosophy. Aristotle calls this principle “First of the First” and has discussed it in some of his works, particularly in the Metaphysics. In the beginning of his discussions on this principle, he has attempted to define it. The present article shows that Firstly, the definitions of this principle have not the same components. Secondly, they have prerequisites which are inconsistent with Aristotle’s other opinions on the problem of “negation” and the theory of the “number of the parts of a proposition” and so on. Thirdly, Aristotle’s expression of contradiction principle is not a “statement” indicating a definition, because it consist neither of all unities nor of all differences logically valid in contradictory propositions; in fact, his expression is a “pseudo-statement” which may not be considered as a proper literal definition. اصل تناقض در فلسفه ارسطو جایگاه بالایی دارد. ارسطو این اصل را « اول الاوایل» خوانده و در برخی از آثار خود به ویژه در متافیزیک از آن بحث کرده است .او در سرآغاز بحث های خود پیرامون این اصل همواره کوشیده است تا آن را تعریف کند.دراین مقاله، نشان داده ایم که اولا این تعریف ها مضمون واحدی ندارند؛ ثانیا دارای لوازمی هستند که با برخی دیدگاههای دیگر ارسطو در زمینه‌های «مساله سلب»، « نظریه تعداد اجزاء قضایا» و ... ناسازگاری دارند؛ ثالثا تعبیر ارسطو از اصل تناقض یا به دلیل عدم ذکر تمام وحدت ها و یا به دلیل عدم ذکرتمام اختلاف های متناقضان، به جای این که «گزاره»ای تعریفی باشد «گزاره نما»یی است که تا جای خالی آن با عبارت معناداری پر نشود نمی توان آن را تعریف لفظی مانعی از اصل تناقض قلمداد کرد. * برگرفته ازپایان نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر علی اکبر احمدی افرمجانی

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Al-Hallaj’s Ideas in ‘Attar’s Birds Conversation اندیشه‌های حلاّج در منطق‌الطیر عطّار 233 258 316 10.22091/pfk.2007.316 FA محمود مهرآوران استادیار گروه ادبیات فارسی دانشگاه قم Journal Article 2015 08 22 Al-Hallaj is one of famous figures in Islamic mysticism (Sufism). His special ideas and biography were always the scope of discussion during his life and upon his demise. Many mystics and poets were influenced by his thought. One of these figures is ‘Attar, the mystic poet who has paid special attention to al-Hallaj, and has reproduced al-Hallaj’s thought in various ways in his Birds Conversation. Presenting some evidence, the author in this essay explores al-Hallaj’s influence on ‘Attar. حلاّج یکی از مشهورترین شخصیّت‌ها در عرفان و تصوف اسلامی است؛ اندیشه‌ها و سرگذشت ویژة او در زمان حیات و پس از مرگش همیشه محلّ بحث بوده است. بسیاری از عارفان و شاعران از اندیشه‌هایش تأثیر پذیرفته‌اند. عطّار نیشابوری شاعر عارف یکی از کسانی است که توجه ویژه‌ای به حلاّج دارد و در منطق‌الطّیر، اندیشه‌های حلاّج را به شیوه‌های گوناگون بازگو کرده است. مقالة حاضر بخش‌هایی را از تأثیرپذیری عطار از حلاّج با ارائه شواهد بررسی می‌کند.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Knowledge of God from Mawlana Rumi’s Viewpoint شناخت خدا از دیدگاه مولان 259 277 317 10.22091/pfk.2007.317 FA احمدفرامرز قراملکی استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تهران اسماعیل زارعی حاجی‌آبادی دانشجوی دکتری گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تهران Journal Article 2015 08 22 Mawlana Jalal al-Din Balkhi’s approach to the possibility of knowing God and its method can be of significance due to Mawlana’s accessibility to the heritage of various theological, philosophical and mystical dispositions. In his works, two apparently opposite positions can be observed: disability of intellect in knowing God and the possibility of such knowledge for human beings. The analysis of Mawlana’s opinions in both positions reveals that man’s discursive intellect fails to know the Divine’s essence and attributes but at the same time God’s accomplishments particularly His commands are means by which man’s experience of the divine presence can be facilitated. That is why Mawlana investigates into man’s position to the divine commands. Such position is particularly based on a certain type of religious experience in the Islamic culture. Dimensions of Mawlana’s analysis are revealed when compared with Tillich’s viewpoint on types of religiosity and medium in the religious experiences دیدگاه مولانا جلال‌الدین بلخی دربارة مسئله امکان و چگونگی شناخت خدا به دلیل برخورداری وی از میراث متنوع مشربهای کلامی، فلسفی و عرفانی پیشینیان اهمیت دارد. دو ایستار به ظاهر متخالف در آثار وی قابل رؤیت است: ناتوانی عقل در شناخت خدا و امکان شناخت خدا برای بشر. تحلیل آراء وی در هر دو ایستار نشان می‌دهد که عقل استدلال‌گر بشر از شناخت ذات و صفات خدا عاجز است اما آثار خداوند به ویژه اوامر و نواهی خداوند واسطه‌ای است که تجربة بشررا از حضور خداوند تسهیل می‌کند. به همین دلیل وی مواجهة بشر با اوامر و نواهی الهی را مورد تحلیل و مداقه قرار می‌دهد. چنین مواجهه‌ای بر گونة خاصی از تجارب دینی رایج در فرهنگ اسلامی مبتنی است. تحلیل مولوی در پرتو مقایسه با دیدگاه تیلیخ در تحلیل گونه‌های دینداری و واسطة تجارب دینی ابعاد خود را نشان می‌دهد. 1. برگرفته از پایان‌نامه تحصیلات دکتری دانشگاه تهران.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Analytical Examination of Hume’s Standpoint about the Laws of Nature بررسی و نقد دیدگاه هیوم درباره قوانین طبیعت 278 293 318 10.22091/pfk.2007.318 FA مجید گیوی کارشناسی ارشد دانشگاه قم Journal Article 2015 08 22 We always have a close interaction with systematic nature. Most of our behaviors, plannings, predictions, as well as our ideas and beliefs are due to the fact that we consider nature as controlled by the laws. Since the laws of nature are the main keys of human sciences, analysis and explanation of these laws were a part of the research of many great philosophers such as Plato, Aristotle, Ibn Sina, Hume, Mullah Sadra and Kant. In this paper, while referring to some theories about the laws of nature, the author deals particularly with Hume’s standpoint, which is well-known as the viewpoint of “orderliness”; and then, he criticized it through distinguishing between perpetual propositions and necessary propositions. Keywords: ما پیوسته در روند تعاملی تنگاتنگ با طبیعتی ضابطه مند هستیم.بسیاری از رفتارها، برنامه‌ریزی‌ها، پیش‌بینی‌ها و تفکرات و عقاید ما ناشی از قاعده‌مند دانستن طبیعت است.همچنین قوانین طبیعت به عنوان کلید اساسی علم و دانش بشری است، بنابراین تحلیل و تبیین آن همواره در دستور کار بسیاری از فیلسوفان بزرگ همچون افلاطون، ارسطو، ابن‌سینا، هیوم، ملاصدرا و کانت بوده است. در این مقاله با اشاره به برخی از نظریه‌ها دربارة قوانین طبیعت، به طور خاص دیدگاه هیوم را که به دیدگاه انتظام شهرت گرفته است بررسی کرده، با فرق گذاری میان قضایای دائمه و ضروریه آن را نقد می‌کنیم.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 8 3-4 2007 05 22 Being for-Itself in Sartre’s Philosophy: A Critical Examination هستی لنفسه در فلسفه سارتر و نقد آن 293 319 327 10.22091/pfk.2007.327 FA رضا امیری استادیار دانشگاه مفید Journal Article 2015 08 22 In Jean-Paul Sartre’s view, being is subdivided into three regions: being-in-itself which lacks self-consciousness and is massive, full and actual; being for-itself or consciousness which is dynamic and spontaneous; and finally being-for-others. The principle which is the starting point of Sartre’s thought is the notion of man’s existence preceding his essence, which paves the way for man’s liberty, free choice, responsibility, and realization of his identity in future. The ‘for-itself’ is the same as man but not in regard to his body but with respect to his awareness, freedom, actions, and power to negate. Consciousness alone is meaningless; it is always shaped through relationships with the world and other consciousnesses. Man can always negate some affairs, so he is totally free; his freedom although is total but is within a set of human circumstances. Awareness of this total freedom and responsibility is accompanied by ‘anguish’; and such freedom opens up a range of possibilities which may result in bad faith and self-deception. Freedom and self-consciousness are manifested in our actions and our actions constitute ourselves. به نظر سارتر هستی دارای سه ساحت است: هستی فی‌نفسه، که از هیچ آگاهی برخوردار نیست و به تمامی، داده شده و بالفعل است. هستی لنفسه، که آگاهی می‌باشد و امکان پویایی دارد, و هستی لغیره. اصلی که سارتر، تفکر خود را با آن آغاز می‌کند، تقدم وجود بر ماهیت است که آزادی، انتخاب، مسئولیت و شکل گیری هویت انسان در را آینده ممکن می‌سازد. لنفسه همان انسان است، اما نه از حیث بدن و جسم؛ بلکه از جهت آگاهی، آزادی، عمل و قدرت بر نفی. آگاهی هیچ محتوایی ندارد، و تنها در ارتباط با متعلقات خود معنا پیدا می‌کند. انسان همواره امکان نفی یا طرح اموری را دارد، از این رو آزادی نیز همواره همراه اوست.آزادی هر چند مطلق است، با موقعیت و وضعیت‌های بشری محدود می‌شود. آزادی مطلق و مسئولیت کلی و هراسِ حاصل از آن، انسان را به سوء نیت و خود فریبی سوق می‌دهد. آزادی و آگاهی در عمل چهره می‌گشایند، و انسان عبارت است از مجموع اعمال خود.