دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 Newton's Scientific Method in Optics روش علمی نیوتن در علم‌الابصار 3 36 150 10.22091/pfk.2007.150 FA سعید زیباکلام دانشیار فلسفه دانشگاه تهران Journal Article 2015 08 10 It is generally supposed that from the beginning of his inquiries, Newton applied a special method in his scholarly researches on the nature and his two influential works, Mathematical Principles of Natural Philosophy and Optics, are the product of applying such a method. However, Einstein has warned us that if want to know the physicists' methods, we should pay attention to their actions not to their speeches. Keeping his warning in view, the author firstly attempts to evaluate Newton's scientific methodology appeared in the different editions of his Optics. Secondly, he tries to present what Newton has done in reality, which divulges the contradictions between what he has expressed and what he has done, and which reveals that there weren't any set of methodological principles in the beginning عموما تصور می‌شود که نیوتن از بدو کاوش‌های طبیعت شناسانه‌اش دارای روشی بوده که همواره از آن آگاهانه پیروی می‌کرده است و دو کتاب بسیار تأثیرگذارش، اصول ریاضی فلسفه طبیعی و علم‌الابصار، مولود پیروی از آن روش است. اما اینشتاین هشدار می‌دهد که اگر می‌خواهید چیزی از فیزیکدانان درباره روش‌هایی که به کارگرفته‌اند بدانید ”به حرف‌های آنها گوش ندهید، وتوجه خود را معطوف به اعمال آنها کنید.“ با توجه به هشدار تأمل‌انگیز اینشتاین، در این مقاله کوشیده‌ام تا اوﻻً آنچه نیوتن در طبع‌های مختلف علم‌الابصاردرباره روش علمی و قواعد روش‌شناختی‌اش اظهار کرده مورد بازیابی و شناسایی قراردهم. ثانیاً، تلاش شده تا آنچه را نیوتن در عمل انجام داده شناسایی و ارائه کنم. در جریان این بازشناسایی‌ها، آشکار می‌شود که میان آنچه نیوتن درباره روش کار و کاوش گفته وآنچه در عمل انجام داده تغایر و تعارضات آشکاری وجود دارد. همچنین، این کاوش آشکار می‌کند که ابداً چنین نبوده که از ابتدا نیوتن به یک مجموعه خاصی از قواعد روش‌شناختی آگاهی داشته و از آنها آگاهانه پیروی کرده است. نیوتن تنها پس از مواجهه با سیل خروشانی از انتقاداتی که متوجه طبع اولاصول ریاضیشد به قواعد روش‌شناختی روی آورد.در طبعهای مختلف کتابعلم‌الابصار در سال 1704، 1706، 1717، نیوتن به تدریج به طرح قواعد و اصول روش‌شناختی و مابعدالطبیعی‌ای می‌پردازد تا نظریات طبیعت‌شناسانه‌اش مقبول و موجه شود.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 Popper's Views on the Philosophy of Social Science فلسفه علوم اجتماعی از دیدگاه پوپر 37 66 155 10.22091/pfk.2007.155 FA حسین کچوئیان دانشیار دانشگاه تهران مجید فولادیان دانشجوی فلسفه غرب دانشگاه تهران Journal Article 2015 08 10 Examining his works, the paper is an attempt to analyze Karl Raimund Popper's views on the philosophy of social science. It first presents briefly his life, concerns and problems as well as introduces those great men who influenced on his opinions, such as Socrates, Kant, Hayek, etc. Next, it explains Popper's opinion on the single method in the natural and social sciences. Still next, it offers Popper's criticism on inductivists. Then, it propounds the suggested solutions and mentions their faults. The author tries to discuss Popper's philosophical problems in detail and present them in a clear way. دراین مقاله تلاش شده است تا در خلال آثار گوناگون پوپر نگرش وی به فلسفه علوم اجتماعی مورد شناسایی وتحلیل قرار گیرد. درابتدا مختصری از زندگی او آورده شده که تلاش گردیده نشان‌دهنده علایق و مسایل او باشد.سپس افراد تاثیرگزار بر آرا او معرفی شده‌اند (نظیر: سقراط، کانت، هایک و...).ازاین قسمت به بعد واردموضوع اصلی مقاله شده ایم ودرابتدانظرپوپر رادرباره وحدت روش درمیان علوم طبیعی واجتماعی تشریح نموده و سپس نقدپوپر را از استقراگرایان مطرح کرده‌ایم ونشان داده ایم که از نظر پوپر علم از مساله آغاز میشود.سپس راه حلهای پیشنهادی عنوان می‌گردند، آنگاه آن راه حلها نقد میشوند ودر پی آن سوالات جدیدی سربر می‌آورند.و این گونه است که علم گامی به پیش می گذارد. در مقاله این روند بصورت مفصل‏و دقیقتری مورد بررسی قرارگرفته و سعی شده است به سیاق پوپر مسائل فلسفی او به واضح ترین نحو ممکن ارائه شود.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 Mulla Sadra's Viewpoint on Incorporeity of the Soul «تجرد نفس» 65 88 158 10.22091/pfk.2007.158 FA رضا اکبریان دانشیار دانشگاه تربیت مدرس سیما محمدپور دهکردی دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد، واحد علوم و تحقیقات Journal Article 2015 08 10 In the exposition of man's reality and the interpretation of mutual relation of soul and body, today's human beings are no less astonishment than those in the age of Plato. In the present age, although there has been provided the background of scientific research, the materialistic tendencies are found more than before. The main reasons of such a thing are the inadequacy of philosophical concepts and the failure of suggested arguments. Mulla Sadra's views on the reality of man as well as the journey of the soul from being corporeal in origination to being spiritual in subsistence are more consistent with what is propounded in the domain of philosophy of mind, and thus they are more useful in solving different problems. با توجه به اهمیت« فلسفه ذهن » در عصر حاضر و تقویت گرایش‌های مادی گرایانه - که مهمترین دلیل آن ناکارآمدی براهین و نارسایی مفاهیم در باب رابطه نفس و بدن است- نویسندگان در این مقاله کوشیده‌اند این مساله را ، با توجه به مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا، بررسی نمایند و نشان دهند که از نگاه حکیم ملاصدرا ، انسان یک حقیقت وجودی است که هر چند منشأ مادی دارد و جسمانیةالحدوث است اما در بستر حرکت جوهری اشتدادی، تا مقام روحانیة البقاء ، سیر می کند. تبیین فلسفی این امر ، پاسخی به تحلیل های نارسا در باب «ثنویت نفس و بدن» و دیدگاه « منکران تجرد نفس» ، خواهد بود.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 The Concept of Grief in Islamic Mysticism:Its Emergence and Developments عوامل شکل گیری حزن و تحولات آن در عرفان و تصوف 89 112 160 10.22091/pfk.2007.160 FA سید علی اصغر میرباقری فرد دانشیار ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان حسین اقا حسینی دانشیار ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان مهدی رضایی دانشجوی دکتری رشته ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان Journal Article 2015 08 10 Grief, from the beginning, has been among themes which have seen some stages and developments. The first causes of emerging grief are the Koranic verses and the prophetic Hadiths concerning the other-worldly punishment, with which Muslims are intimidated. Foremost, grief was the spiritual and inner reaction of the Prophet Muhammad's Companions Known as 'the weepers'. During the first century, such a thing was considered more and more as a result of political and social crises; subsequently, the concept of grief as a spiritual heritage transmitted from the early devouts to the Muslim mystics. When this concept was discussed by the Muslim mystics, they affirmed some degrees for it as well as described its inner causes including fear, contraction and awe. The present article deals with such factors and its developments حزن از شروع پیدایش، همانند دیگر مباحث عرفانی، تحولاتی را پشت سر گذاشت. عامل اولیة شروع حزن و اندوه،‌ آیاتی از قرآن کریم و احادیثی از پیامبر (ص) است که مسلمانان را از عذاب آخرت بیم می‌دهد. با تأثر از این آیات و احادیث، عده‌ای غرق در ترس و خوف، با نگاهی به نقائص اعمال خود، در حزن و اندوه فرو رفتند. حزن در ابتدا، عکس‌العمل روحی و روانی این عده از اصحاب پیامبر (ص) بود که به بکائین مشهور ‌شدند؛ ولی در طی قرن اول هجری، به سبب بحران‌های سیاسی و اجتماعی بیشتر مورد توجه قرار گرفت و به عنوان یک میراث معنوی، از زاهدان اولیه به عرفان و تصوف اسلامی رسید. بعد از این که حزن وارد حلقه‌های بحث صوفیان شد، مراتبی برای آن قائل شدند و علاوه بر خوف، از قبض و هیبت نیز به عنوان عوامل ایجاد آن نام برده شد و در برابر آن، بحث دربارة رجا، بسط و انس هم رونق گرفت.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 A Comparison between Husserl, Heidegger and Gadamer With the Criterion of Methodology مقایسة هوسرل، هایدگر و گادامر با محک روش‌شناسی 113 138 162 10.22091/pfk.2007.162 FA مهین چناری استادیار گروه فلسفه دانشگاه قم Journal Article 2015 08 10 Today, phenomenology, hermeneutical phenomenology, and philosophical hermeneutics are increasingly considered as methodologies of research. However, there are some obscurities ambiguities in certain aspects of these methodologies. Examining the philosophical foundations of the above-mentioned methodologies, the present paper deals with the main similarities and differences of them; and finally, it highlights the differences of these approaches from a methodological viewpoint. پدیدارشناسی، پدیدارشناسی هرمنوتیکی و هرمنوتیک فلسفی به صورت فزاینده‌ای به عنوان روش‌شناسی‌های تحقیق مطرح شده‌اند، اما هنوز در مورد جنبه های خاص و منحصر به فرد این روش‌شناسی‌ها، ابهاماتی وجود دارد. مقالة حاضر پس از بررسی مبانی فلسفی این روش‌شناسی‌ها به بحث دربارة تشابهات و تفاوت های اساسی آنها از جنبه های مختلف پرداخته و در نهایت، با تاکید بر تحقیق و نتایج آن، تفاوت این رویکرد ها را از منظر روش‌شناسی برجسته می‌سازد.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 On Teleology and Cosmology کاربرد نظریه مهبانگ در براهین غایت‌شناختی و کیهان‌شناختی 139 152 176 10.22091/pfk.2007.176 FA فرح رامین دانشیار دانشگاه قم Journal Article 2015 08 12 Big Bang theory is a theory in cosmology from which scientistic deists have inferred theistic conclusions. The author examines the above-mentioned theory and the rival theories and tries to explicate the influence of this theory on the theological arguments. Presupposing that one should avoid drawing theological conclusions from the scientific theories, the author holds that the flash-like progresses in the two sciences of physics and cosmology in the 20th century have enforced the spiritual attitude to the world, so that this century has been a successful period in respect of connection between the religious propositions and the scientific ones. تئوری مهبانگ یا انفجار بزرگ، نظریه‌ای جدید در کیهان‌شناسی است که در دهه‌‌های اخیر، خداشناسان علم مدار استنتاج‌های خداباورانه از آن داشته‌اند. مقاله حاضر به بررسی این نظریه علمی و نظریات علمی رقیب در برابر آن می‌پردازد و می‌کوشد تا میزان تأثیر این تئوری را بر روی براهین خداشناسی تبیین نماید. نگارنده، با پذیرفتن این اصل مسلم که همواره باید از استنتاج نتایج کلامی از نظریه‌های علمی جانب احتیاط را پیمود، معتقد است که پیشرفت‌های برق‌آسای علم فیزیک و کیهان‌شناسی در قرن بیستم، نگرش معنوی به جهان را تقویت نموده و این قرن به لحاظ پیوند گزاره‌های دینی با گزاره‌های علمی بسیار موفق بوده است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 On the First Figure of Conjunctive Syllogism: Abu Sa`id's Opinions and Avicenna's Responses دوری بودن شکل نخست قیاس اقترانی در کلام ابو سعید ابو الخیر و پاسخهای ابنسینا و دیگران به آن 153 188 177 10.22091/pfk.2007.177 FA ابراهیم نوعی عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک Journal Article 2015 08 12 Although the climate of dialogues between Abu Sa`id and Avicenna on Logic is foggy -- and there are doubts on the meeting of these two great men, which demands more studies-- what is more important is to pay attention to the content of the dialogues. In other words, it is worthy of more attention to discuss on Abu Sa`id's questions and Avicenna's oral or written responses as well as the latter thinkers' approaches. Therefore the author in this paper seeks to deals with the above-mentioned points, particularly with six suggested answers and to show that some of those are correct but some others, incorrect. گرچه فضای گفتگوی منطقی میان ابوسعیدبنابیالخیر و ابنسینا مهآلود بوده و پیرامون زمان، مکان و یا اصل بهرهمندی آن از واقعیت تردیدهایی وجود دارد - و دستیابی به خورشید حقیقت در این زمینه مجالی گسترده و در خور را میطلبد- اما مهمتر از آن، سخن درباره محتوای این گفتگو است. کنکاش اصل پرسش ابوسعید، پیشینه و پسینه آن و نیز کاوش در پاسخ ابنسینا و سلف وی و همچنین رویکرد پسینیان به آن شایسته توجهی دو چندان است. مقاله حاضر در پی آن است که در محورهای یاد شده و بویژه شش پاسخ داده شده به این پرسش و با نمایاندن نادرستی برخی از آنها و استواری پاره‌ای دیگر، کوششی سزاوار ارائه نماید و بدین ترتیب گامی سودمند در سیر مباحث منطقی بردارد.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 Indian Darsanas and the Arguments on the Existence of God دَرشَنَه‌های هندی و براهین اثبات وجود خدا 189 208 178 10.22091/pfk.2007.178 FA ابوالفضل محمودی استادیار گروه ادیان و عرفان تطبیقی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران Journal Article 2015 08 12 Schools of thought or darsanas of Hindu philosophy can be classified into two groups: theistic systems and non-theistic ones. For example, the two Nyaya and Vedanta schools are among the theistic systems, which have given arguments to prove the existence of God. Some of these arguments are corresponding to the Islamic and Western arguments for the existence of God, while some others have been presented concerning the Hindu doctrines and culture. At the same time, these arguments have been attacked and rejected by rival schools, some of which are considered as the theistic schools. The present paper is going to enumerate the most important arguments as well as their related criticisms and to draw an outline of the discussions for the Persian-language readers rather than to deal with a detailed examination, or to involve in the rejection or acceptance of the proofs. نظام‌های فکری و یا دَرشَنَه‌های هندی را می‌توان به دو دسته الهی و یا باورمند به وجود خدا و غیرالهی و یا غیرمعتقد به خدا تقسیم کرد. از دسته اول می‌توان به دو مکتب نیایه و دانته اشاره کرد. در این مکاتب به‌ویژه اولی، برهان‌هایی بر وجود خداوند اقامه شده است که برخی از آنها معادل‌هایی در فلسفه اسلامی و غربی دارند و برخی دیگر نیز در زمینه‌ خاص فرهنگ و آموزه‌های هندویی مطرح شده‌اند. این برهانها عموماً از جانب مکاتب رقیب که خود، گاه از مکاتب الهی و باورمند به خدا به شمار می‌روند، مورد نقد و بررسی‌های جدّی واقع شده است. تقریر مهم‌ترین این براهین و مطرح‌ترین نقدهای آنها به منظور آشنایی خواننده مسلمانِ پارسی‌زبان با نوع و شیوه طرح این مباحث در اندیشة هندی، و نه درگیرشدن در خود مباحث و یا ردّ و قبول استدلال‌ها، هدف اصلی این نوشتار است.

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 9 2 2008 02 20 On the Senses of Logos گفتاری در باب لوگوس (logos) 209 225 179 10.22091/pfk.2007.179 FA عبدالله نیک سیرت عضو هیأت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article 2015 08 12 Referring briefly to the appearance of the Greek word 'Logos', this article presents the different senses of the term 'Logos' as used in Greek, Jewish and Christian philosophy and theology as well as by those thinkers at the contemporary times. In Greek usage, it means 'word', 'speech', and 'reason'. In Jewish theologians' employment, in particular Philo, the Logos figuratively means 'prophet', 'apostle'. And in Christian theology, it refers to 'the word' of God incarnate in Jesus, and often identified with the 'second person' of the Trinity. Finally in the contemporary age, Logos has different meanings: Hegel used it in the meaning of 'spirit'; in Derrida's usage it denotes 'writing'; and in Tillich's, 'manifestation of God '. در این مقاله ضمن اشاره‌ای گذرا به چگونگی ظهور و پیدایش اسم یونانی لوگوس (logos)؛ نظرگاههای یونانیان، یهود، مسیحیت و تا حدودی نیز دوران معاصر به اجمال تقدیر می‌شود یونانیان به عنوان خاستگاه لوگوس آن را به معانی متعدد و از جمله به معنای؛ کلمه، گفتار، عقل، به کار می‌بردند. در نزد متکلمان یهود و بویژه فیلون، لوگوس با معادل با پیامبر و رسول و از نظر متلکمان مسیحی نیز لوگوس همان «کلمه ا...» یا مسیح و شخص دوم تثلیت مقدس یا «پسر» است که جنبة الوهی داشته و هم جوهر با خدای پدر یا «اب» است. در دوران معاصر نیز لوگوس معانی متعدد یافته و از جمله از نظر هگل معادل با «روح» و در نزد دریدا معادل با«نوشتار» و از نظر تلیخ نیز به معنای «تجلی خدا» است.