ارزیابی انتقادی علم غیرارزش‌بار برپایه استدلال ریسک استقرایی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانشگاه قم

10.22091/jptr.2020.5074.2252

چکیده

آرمان علم رها از ارزش‌های غیرعلمی در چند دهه اخیر در کانون فلسفه علم و معرفت‌شناسی قرار گرفته است و طرفداران آن با هشدار درباره پیامدهای ناگوار این تأثیر، استدلال‌هایی بر لزوم پیراستگی ساحت علم از ارزش‌های اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و... ارائه کرده‌اند. در مقابل، عده‌ای این آرمان را دست‌نایافتنی یا نادرست شمرده و درمقابل، پیامدهای ناگوار عدم ارزش‌باری علم را بازگو کرده‌اند. استدلال ریسک استقرایی، با برجسته کردن پیامدهای احتمالی حاصل از خطای معرفتی استقرا ـ که روش رایج در علم شمرده می‌شود ـ ارزش‌های غیرعلمی را معیاری برای سنجش پیامدهای عملی می‌داند تا بتوان شواهد و قرائن موجود را در جهت گریز از پیامدهای احتمالی وزن‌دهی کرد. درنتیجه ازآنجاکه کارآیی علم در مقام عمل است، فرآیند توجیه معطوف به پیامدهای عملی خواهد بود و مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای دانشمند، او را ملزم به دخالت دادن ارزش‌های غیرعلمی برای گریز از پیامدهای ناگوار احتمالی خواهد کرد. چالش مهم این استدلال، فراتر بردن گستره نظریات و فرضیات از علم و عینیت آن و کشاندن معیارهای عملی و ارادی به درون علم است. پیوند جنبه کاربری علم با واقع‌نما بودن آن، خلط بین دو ساحت علمی و عملی است که راه را برای ورود نسبیت به علم فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Argument from Inductive Risk against Value-Free Science

چکیده [English]

The ideal of value free science has been at the heart of the philosophy of science and epistemology for decades, and its proponents have warned of the unfortunate consequences of this effect, arguing the necessity of scaling down the moral, social, Political, and so on. On the contrary, some have considered this ideal unattainable or inaccurate and have reported the unfortunate consequences of the lack of value for science. Inductive risk, by highlighting the potential adverse consequences of inductive epistemic error, which is a common practice in science, considers nonscientific values to be a measure of practical consequences in order to evade the available evidence. Since the science of efficiency is in practice, the process of justification will focus on practical consequences and scientist's moral and professional responsibility will require him to intervene in unscientific values to avoid possible adverse consequences. The important challenge of this argument is to extend the range of theories and assumptions to science and to bring practical and voluntary criteria into science. The link between the scientific application of science and its realism is the confusion between the two scientific and practical areas that paves the way for relativity to science.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scientific and non-scientific values
  • induction
  • inductive risk
  • value-free science
  • objectivity
CAPTCHA Image