دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 The Holy Bird of Revelation over Holy Prophet’s Imagination Roofing A Review and Criticism of William Montgomery Watt’s View about Revelation طایر قدسی وحی بر بام خیال پیامبر 5 22 11 10.22091/pfk.2013.11 FA محمد کاظم شاکر استاد دانشگاه قم سید محمد موسوی مقدم استادیار دانشگاه پردیس فارابی Journal Article 2015 02 15 Scholars have analyzed and judged about prophetic revelation with different approaches. There are, at least, three discourses about revelation and prophethood, especially  Holy Prophet’s prophethood (May the blessing and peace of Allah be upon him and his progeny) and Quranic revelation: 1) Islamic discourse which regards revelation as a completely divine phenomenon with no role for man or human elements; 2) Christian discourse which regards revelation a divine-human phenomenon; and 3) secular discourse which regards revelation a completely human phenomenon and evaluates it only through social and psychological paradigms. William Montgomery Watt is a Christian theologian, who have written works and conducted research on Islam and Holy Prophet’s way of life for more than 60 years. Being familiar with these three discourses, he provides a new system to analyze revelation and prophethood as well as Holy prophet’s prophethood and the form and content of Quranic revelation. Contrary to his predecessors, Watt does not reject Holy prophet’s prophethood; rather, he believes that Quran includes divine revelation. The present paper, first, designs a system of Watt’s statements about revelation, then analyzes and criticizes them. On the whole, the discourse in which Watt analyzes the principles of revelation and prophethood and, accordingly, Holy Prophet’s prophethood, is regarded the resultant of three Christian, Islamic and secular discourses. وحی پیامبرانه از موضوعاتی است که دانشمندان با رویکردهای مختلف به تجزیه و تحلیل و داوری درباره آن پرداخته‌اند. در خصوص وحی و نبوت، به ویژه نبوت پیامبر اکرم (ص) و وحی قرآنی، دست‌کم سه گفتمان دیده می­شود: 1. گفتمان اسلامی، که وحی را کاملاً الاهی می­داند و در آن نقش بشر و عناصر بشری به صفر می­رسد؛ 2. گفتمان مسیحی، که آن را الاهی- بشری ارزیابی می­کند؛ 3. گفتمان سکولار، که آن را یک‌سر بشری دانسته، صرفاً با پارادیم­های اجتماعی و روان­شناختی ارزیابی می­کند. ویلیام مونتگمری وات، از الاهی­دانان مسیحی است که بیش از 60 سال در زمینه اسلام و سیره پیامبر (ص) به پژوهش و عرضه آثار پرداخته است. او با آشنایی‌ای که با هر سه گفتمان دارد به ارائه سامانه نوینی در تحلیل وحی و نبوت و نیز پیامبری حضرت محمد (ص) و شکل و محتوای وحی قرآنی پرداخته است. او، برخلاف اسلاف خود، نه تنها به رد نبوت پیامبر اسلام (ص) نپرداخته، بلکه قرآن را حاوی وحی الاهی می­داند. در این مقاله، ابتدا سامانه‌ای از آنچه وات در باب وحی گفته است ترسیم می‌کنیم. سپس به تحلیل و نقد آن می‌پردازیم. در مجموع، گفتمانی که وات در آن اصل وحی و نبوت و به تبع آن نبوت حضرت محمد (ص) را تحلیل می­کند، برآیند سه گفتمان مسیحی، سکولار و اسلامی ارزیابی می­شود. https://pfk.qom.ac.ir/article_11_f8a76c4e528bee3962760926a3a4580c.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 The Formation of the Philosophical Theory of Distinction between Existence and Essence in Islamic World شکل‌گیری نظریه فلسفی تمایز وجود و ماهیت در جهان اسلام 23 35 12 10.22091/pfk.2013.12 FA سیمین عارفی عضو هیئت علمی سازمان سمت. Journal Article 2015 02 15 The discussion about existence and essence and their relationship is one of the fundamental discussions in philosophy. This relationship can be shown from different aspects in the form of natural, logical and philosophical distinction. No philosopher has discussed about natural distinction and the distinction observed in philosophical atmosphere of Greece and Aristotle’ works on discussions related to “scientific questions” and “first philosophy” is a logical distinction. Aristotle never goes beyond logical distinction and is unable to do so because he believes that world has no beginning and creator, existence is always there, absolute non-existence is absolutely non-existent, and the concept of possibility- as a real gap between essence and existence- is unknown. On the contrary, divine religions regard universe and whatever in it as created which means that it does not have the cause of its “being” with itself and receives its existence from creator (God). In Islamic world, such a doctrine led to the emergence of the philosophical concept of “possibility” and bipolar classification of creatures into “necessary being” and “contingent being”. Philosophical distinction means that “existence” in contingent beings is the effect of an external cause and out of the essence of thing. Historically, this theory traces back to Kindi’s philosophy in which he replaces the doctrine of creation with the Hellenic theory of “visibility of universe” by providing the theory of “creation from nothing” and describing the cause of all causes as being creator. Farabi is the first philosopher who discussed philosophical distinction by dividing creatures into necessary and contingent and analyzing contingents into existence and essence. Avicenna chose the philosophical distinction as the basis of his metaphysics and extracted its philosophical requirements in different domains. The present paper is conducted with the aim of showing Kindi and Farabi’s contribution to the formation of this theory, with regard to their existing works. <br />  بحث درباره وجود و ماهیت و رابطه میان آنها از مباحث بنیادین فلسفه است. از جهات گوناگون می‌توان تصاویری از این رابطه را در قالب تمایز طبیعی، منطقی و فلسفی نشان داد. تمایز طبیعی در میان فیلسوفان گوینده‌ای نداشته و تمایزی که در فضای فلسفی یونان و در ارسطو در مباحث مربوط به «پرسش‌های علمی» و «فلسفه نخستین» دیده می‌شود، تمایزی منطقی است. ارسطو هرگز از مرز تمایز منطقی فراتر نرفته و نمی‌توانسته فراتر رود؛ چراکه در دیدگاه وی جهان بی‌آغاز است و آفریدگاری ندارد؛ هستی همیشه هست و عدم مطلق، مطلقاً نیست و مفهوم امکان - به معنای شکاف واقعی میان ماهیت و وجود- ناشناخته است. در مقابل، در فضای ادیان توحیدی، جهان و هر چه در آن هست مخلوق است و مخلوق یعنی آنچه علت «بودن‏» ‏خود را به همراه ندارد و وجودش را از خالق (خدا) دریافت می‌کند. چنین آموزه‌ای در جهان اسلام به پیدایش مفهوم فلسفی «امکان‏» ‏و دسته‌بندی دوقطبی موجودات به «واجب‌الوجود‏» ‏و «ممکن‌الوجود‏» ‏انجامید. مراد از تمایز فلسفی همین است که «وجود‏» ‏در ممکن‌الوجودها معلول علتی خارجی و خارج از ماهیت شیء است. به لحاظ تاریخی سرآغاز این نظریه به فلسفه کندی باز می‌گردد که در آن او با طرح نظریه «ابداع‏» ‏و توصیف علةالعلل به خالقیت، آموزه خلقت را جانشین نظریه یونانی «پیدایی عالم» کرد. فارابی هم نخستین کسی است که با تقسیم موجود به واجب و ممکن و تحلیل واقعیت ممکنات به وجود و ماهیت، مسئله تمایز فلسفی را مطرح کرد و ابن‌سینا آن را مبنای مابعدالطبیعه خود قرار داد و به استخراج لوازم فلسفی آن در حوزه‌های مختلف پرداخت. هدف از نگارش این مقاله نشان دادن سهمی است که کندی و فارابی با توجه به آثار موجودشان در پیدایش این نظریه داشته‌اند. https://pfk.qom.ac.ir/article_12_b6601192b1a5c3316a0be2b351cd918d.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 Religious Experience and Its Relationship with Mystical Experience and Revelation تجربه دینی و رابطه آن با تجربه عرفانی و وحی 37 58 26 10.22091/pfk.2013.26 FA علی حقی دانشیار دانشکده الاهیات دانشگاه فردوسی مشهد. سوری واحد احمدیان دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام Journal Article 2015 04 07   <br />Religious experience is one of the issues developed in the fields of new theology and philosophy of religion and in the context of new religious studies. Religious experience has a special role in pious life and consists of a vast scope including prayer, supplication, answering supplication, spiritual intuitions, etc. Mystical experience, which is closely related to religious experience, gives meaning to mystics’ life. In this kind of experience, the mystic unites with ultimate reality and attains an indescribable state. This unity is most important distinction between religious experience and mystical experience. Religious experience is different from mystical experience and every religious experience is not necessarily a mystical experience. However, since both are a kind of experience, the present paper compares them. Revelation is also an experience exclusive to prophet, with features not found in the two other experiences. <br />Ali Haqqi[1] <br />Souri Wahid Ahmadian[2] <br />  <br /><br clear="all" /> <br /> <br />[1] . Associate professor of theology college, Mashhad Firdausi University  <br /> <br /> <br />[2] . MA of Islamic philosophy  تجربه دینی یکی از موضوعاتی است که در کلام جدید و فلسفه دین و در فضای دین‌پژوهی جدید رشد پیدا کرده است. تجربه دینی در حیات مؤمنانه نقش ویژه‌ای دارد و گستره وسیعی را در بر می‌گیرد که شامل دعا، مناجات، استجابت دعا، شهودهای روحانی و ... می‌شود. تجربه عرفانی نیز که نسبت نزدیکی با تجربه دینی دارد، به زندگی اهل عرفان معنا می‌بخشد. در این تجربه شخص عارف به وحدت با حقیقت غایی می‌رسد و به مقامی دست پیدا می‌کند که وصف‌ناپذیر است. این وحدت مهم‌ترین عامل انفکاک میان تجربه دینی و تجربه عرفانی است. تجربه دینی متفاوت از تجربه عرفانی است و لزوماً هر تجربه دینی، تجربه عرفانی نیست. اما از آنجایی که هر دو از سنخ تجربه هستند در این مقاله به مقایسه هر دو پرداخته شده است. وحی نیز نوعی تجربه مخصوص پیامبر است که ویژگی‌هایی دارد که در دو نوع تجربه دیگر یافت نمی‌شود. https://pfk.qom.ac.ir/article_26_e3b016e23b3dd86f7742b102ea119f9d.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 On the Logic of Permissiveness of Belief در باب منطق مجاز بودن باور 59 73 27 10.22091/pfk.2013.27 FA سید علی کلانتری استادیاری گروه فلسفه دانشگاه اصفهان Journal Article 2015 04 07 According to the theory of normativity of belief, understanding the idea that there is a normative relationship between the mental act of believing and the content of belief reinforces the concept of propositional attitude of belief. The issue of how to formulate the aforementioned normative relationship- which can also be called the issue of norm-based formulation, for short-is the one which is abundantly studied in relevant philosophical literature. In the philosophical literature of two or three recent years, two kinds of norm-based formulation are proposed. First, correctness of a proposition is the necessary condition for the permissiveness of the belief in that proposition; second, correctness of a proposition is the necessary and sufficient condition for the permissiveness of the belief in that proposition. Providing a brief account of the theory of normativity of belief and reviewing older norm-based formulations, the present paper argues for the first view and against the second one. <br />Seyyed Ali Kalantari[1]<br clear="all" /> <br /> <br />[1] . Assistant professor of philosophy department, Isfahan University  بنا بر نظریه هنجارینگی باور، مُقَوّمِ مفهومِ گرایش گزاره‌ای باور فهم این مطلب است که رابطه‌ای هنجارین میان عملِ ذهنی باور کردن و محتوای باور وجود دارد. مبحث نحوۀ صورت‌بندی رابطۀ هنجارینِ مذکور- که به طور خلاصه می‌توان آن را مبحث صورت‌بندی هنجارِ باور نیز نامید- بحثی است که به وفور در ادبیات فلسفی مربوطه بررسی شده است. در ادبیات فلسفیِ دو سه سال اخیر دو نحوه صورت‌بندی از هنجارِ باور مطرح شده است. نخست اینکه صدقِ یک گزاره شرط لازم برای مجاز بودن باور به آن گزاره است؛ دوم اینکه صدق یک گزاره شرط لازم و کافی برای مجاز بودن باور به آن گزاره است. در این مقاله- پس از شرحی مختصر از نظریه هنجارینگی باور و همچنین بررسی صورت‌بندی‌های قدیم‌ترِ هنجارِ باور- به نفع دیدگاه نخست و علیه دیدگاه دوم استدلال خواهم کرد.   https://pfk.qom.ac.ir/article_27_17cb6a0091013357f9bf478d01d6a29f.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 Ian Hacking’s Experimental Realism about Theoretical Entities واقع‌گرایی تجربی یان هکینگ دربارۀ هستومندهای نظری 75 96 45 10.22091/pfk.2013.45 FA موسی اکرمی دانشیار گروه آموزشی فلسفۀ علم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران آزاده آذری نژاد دانش‌آموختۀ فلسفۀ علم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران Journal Article 2015 06 21  Theoretical entities mean those unobservable entities which are taken for granted to explain observable indescribable phenomena in a theory. One of the most important issues which are always controversial in studying these entities and emphasized in the present paper is their ontological aspect. Can we believe in all these entities and accept their existential reality unconditionally? Should we reject all theoretical entities as myths constructed by scientists’ minds and try to establish a new science with no theoretical entity? Given the very important role we assign to this kind of entities in scientific explanation of events, their unobservablity has led to a very high sensitivity and formation of various and sometimes contradictory views about these entities. Two opposing views are realism and antirealism with different spectral classifications in terms of the rate of their commitment to constructive elements of each view. If none of these two views- realism and antirealism- can answer the question of ontological state of theoretical entities completely in their most radical manifestation, then we need to search for some criteria to help us in differentiating real entities from myths which are merely constructed by mind. The present paper seeks to study the concept and status of theoretical entities in science and tries to achieve a proper criterion to judge about their objective reality in the framework of Ian Hacking’s experimental realism. It tries to review fundamental beliefs of important views about theoretical entities and emphasize on Hacking’s position by clarifying their status in science. <br />Musa Akrami[1] <br /> <br />Azadeh Azarinezhad[2] <br /> <br />[1] . Associate professor of department of philosophy of science, Tehran Azad Islamic University, Sciences and research Unit <br /> <br /> <br />[2] . Graduate of philosophy of science, Tehran Azad Islamic University, Sciences and Research Unit  منظور از هستومند‌های نظری آن دسته از هستومند‌های مشاهده‌ناپذیری است که برای تبیین پدیده‌های مشاهدتیِ توضیح‌ناپذیر در یک نظریه، مفروض گرفته می‌شوند. یکی از مهم‌ترین نکاتی که در بررسی این‌گونه هستومند‌ها همواره بحث‌برانگیز بوده و این مقاله نیز بر آن تأکید می‌ورزد شأن هستی‌شناختی آنهاست: آیا می‌توانیم به همۀ این هستومند‌ها باور داشته باشیم و بی چون و چرا واقعیت وجودی آنها را بپذیریم؟ آیا باید همۀ هستومند‌های نظری را به مثابۀ افسانه‌های برساختۀ ذهن دانشمندان کنار گذاشت و کوشید علمی جدید و بدون هیچ هستومند نظری پایه‌ریزی کرد؟ با توجه به نقش بسیار مهمی که برای این‌گونه از هستومندها در تبیین علمی رویداد‌ها قائلیم، مشاهده‌ناپذیر بودن آنها باعث به وجود آمدن حساسیت بسیار بالا و شکل‌گیری دیدگاه‌های متنوع و گاه متضاد دربارۀ این هستومند‌ها شده است. دو دیدگاه رویارو را واقع‌گرایی و پاد-واقع‌گرایی، با طیف‌بندی‌های گوناگون در میزان پای‌بندی به عناصر سازای هر دیدگاه، تشکیل می‌دهند. اگر هیچ یک از دو دیدگاه واقع‌گرایی و پاد-واقع‌گرایی در رادیکال‌ترین تجلی خود به گونه‌ای کامل پاسخ‌گوی پرسش از شأن هستی‌شناختی هستومندهای نظری نباشد، آنگاه باید در جست‌وجوی معیارهایی باشیم تا بتوانیم با کمک آنها هستومند‌های واقعی را از افسانه‌هایی که تنها ساخته و پرداخته ذهن هستند، جدا کنیم. هدف این مقاله بررسی مفهوم و جایگاه هستومند‌های نظری در علم، و تلاش برای دست‌یابی به معیاری درخور برای داوری دربارۀ واقعیت عینی آنها در چارچوب واقع‌گرایی تجربی یان هکینگ است. این مقاله می‌کوشد باور‌های بنیادین دیدگاه‌های مهم دربارۀ هستومند‌های نظری را بررسی کرده، با روشن‌سازی جایگاه آنها در علم بر موضع هکینگ تأکید کند.   https://pfk.qom.ac.ir/article_45_88aebd26d11c5122dd15b08904433ef7.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 The Connection of Intellect to Active Intellect in Avicenna’s Philosophical Thought اتصال عقل به عقل فعال در اندیشه فلسفی ابن­ سینا 97 120 46 10.22091/pfk.2013.46 FA فاطمه شریف فخر استادیار جامعة المصطفی (ص) العالمیة Journal Article 2015 06 21   <br />Avicenna is an influential and great Muslim philosopher in Islam and West, whose theory on the connection of intellect to active intellect is one of the important components of his thought and has exerted influence on subsequent philosophers. This theory is one of the two important views discussed in epistemology and included in the framework of divine ontology and worldview. It is also an instance of one of the two macro-approaches to the relationship of world and man with principles (affirmative or negative relationship) and is included in affirmative group which does not neglect man. Asking what are the connection and condition of intellect and active intellect, the present paper reanalyzes this theory. The review of Avicenna’s philosophical thought shows that connection is soul’s attentiveness, directing toward, complete readiness and access to active intellect as well as soul’s traversing through the path of knowledge from sense to intellect and its connection with intellect in its particular sense. Then “illumination and emanation of intellectual- actual form” is actualized by active intellect and “perception and impression” are actualized by intellect “intellectually or as intellectual knowledge”. In this connection, intellect does not unite with active intellect. <br />  <br /> <br /> <br />Fatimah Sharif Fakhr//// Assistant professor of Al-Mustafa International University  ابن­ سینا فیلسوف بزرگ و تأثیرگذار اسلامی در اسلام و غرب است که نظریه اتصال عقل به عقل فعال او یکی از اجزای مهم اندیشه وی و مؤثر بر فلاسفه بعدی است. این نظریه یکی از دو دیدگا­ه مطرح در شناخت­شناسی است و در ساختار هستی­شناسی و جهان­بینی الاهی قرار می­گیرد. همچنین از مصادیقِ یکی از دو نگرشِ کلان، درباره رابطه (ایجابی یا سلبی) عالم و انسان با مبادی و جزء دسته ایجابی است که خودِ انسان را هم نادیده نمی­گیرد. این نوشتار، واکاوی چنین نظریه­ای را بر عهده دارد، با این پرسش که، اتصال چیست و عقل و عقل فعال چه وضعیتی دارند؟ بررسی دیدگاه فلسفی ابن­سینا نشان می­دهد که اتصال، توجه، روی آوردن، آمادگی کامل و دسترسی نفس به عقل فعال است همراه با پیمودن مسیر شناخت از حس تا عقل - که با عقل، به معنای خاص، متصل می‌شود- و آنگاه، به طور دفعی، «اشراق و افاضه صورت عقلی بالفعل» توسط عقل فعال و «دریافت و ارتسام به صورت عقلی یا شناخت عقلی» توسط عقل تحقق می­یابد. عقل، در این ارتباط، متحد با عقل فعال نمی‌شود. https://pfk.qom.ac.ir/article_46_eae4bef9bf3d5958c15a204c93c39369.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 An Analytical Investigation on the Meaning of Name in Islamic Intellectual and Transmitted Sciences, with Emphasis on Its Application to God بررسی تحلیلی معنای اسم در علوم اسلامی عقلی و نقلی 121 140 47 10.22091/pfk.2013.47 FA کاوس روحی برندق استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس 0000-0003-3474-0421 Journal Article 2015 06 21 The issue of divine names and attributes is one of the very widespread theological discussions and the term “name” and its derivations are among the most applied terms in Islamic sciences (including transmitted and intellectual sciences). The discussion of the concept of “God’s Name” has a determinant role in the propositions related to the issues of divine names. Having reviewed the meaning of God’s name in different Islamic sciences including theology, philosophy and mysticism, the present paper investigates the difference between these meanings. It not only provides different results about the relationship between God’s names in different Islamic sciences, but also concludes that God’s name in theological term is different from its equivalence in transcendent philosophy and Islamic mysticism. In theology, God’s name means the term taken from attribute and act, but in transcendent philosophy and Islamic mysticism name is used as an objective fact vis-à-vis divine essence, attribute and act. <br />  <br /> <br /> <br />Kavos Rouhi Barnadaq./// Assistant professor of department of sciences of Quran and tradition, Tarbiat Modarres University  اسماء و صفات الاهی، از مباحث بسیار پردامنه الاهیاتی است و واژه «اسم» و مشتقات آن از واژه‌های بسیار پرکاربرد در علوم اسلامی (اعم از علوم نقلی و عقلی) است. بحث از مفهوم «اسم خدا» نقش تعیین‌کننده‌ای در موضوع گزاره‌های مربوط به مباحث اسمای الاهی دارد. این مقاله، پس از بررسی معنای اسم خدا در علوم مختلف اسلامی، از جمله علم کلام، فلسفه و عرفان اسلامی، تفاوت این معانی را می‌کاود. افزون بر نتایج مختلف درباره ارتباط معانی اسم خدا در علوم مختلف اسلامی به این نتیجه می‌رسد که اصطلاح کلامی اسم خدا با اصطلاح حکمت متعالیه و عرفان اسلامی آن متفاوت است. در علم کلام مقصود از اسم خدا، لفظ مأخوذ از صفت و فعل است، اما در اصطلاح حکمت متعالیه و عرفان اسلامی اسم به عنوان یک امر عینی در برابر ذات، صفت و فعل الاهی کاربرد دارد. https://pfk.qom.ac.ir/article_47_7c9d1e540f48a37a5afabc987021a17b.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 15 2 2014 02 20 A Comparative Approach to Sadrian Perfection of Soul and Jaspers’s Existential Transcendence in the Light of Substantial Motion رویکردی تطبیقی به تکامل نفس صدرایی و تعالی وجودی یاسپرس در پرتو حرکت جوهری 141 158 48 10.22091/pfk.2013.48 FA سیمین اسفندیاری استادیار گروه فلسفه دانشگاه رازی کرمانشاه azadehelyasi8@gmail. Journal Article 2015 06 21 For Mulla Sadra and Jaspers, man’s reality (essence) is flowing and always in motion and becoming. The question is why and on what basis they refuse to accept a stable and unchanging character for man. No doubt, this common view has particular principles and different reasons, that is, Mulla Sadra formulates this principle based on substantial motion and Jaspers on future possibility and man’s freedom. Furthermore, both Mulla Sadra and Jaspers regard soul as man’s reality. However, the soul which Mulla Sadra regards as identical to illuminative attribution to God, as having existence genus, and as identical to individuality is fundamentally different from Jaspers’s existence which lacks above-mentioned characteristics. Jaspers’s existence actualizes in connection and is known by something else. So, it can be said that soul’s substantial motion means  achieving a stage of existence, i.e. objective spiritual reality and associations,  given the fundamentality of existence as one of the unarguable preliminaries of substantial motion and the fact that motion and becoming are not contrary to being and existence; rather they are a kind of existence and being. This is the point where we can understand the importance of substantial motion and its indispensible role in man’s perfection and transcendence more completely through comparing and co-evaluating two traditions of Islamic philosophy in the field of transcendent philosophy and West’s philosophy in the field of existentialism. <br />  <br /> <br /> <br />Simin Esfandiari/// PhD of philosophy and assistant professor of Razi University, Kermanshah  حقیقت انسان نزد ملاصدرا و یاسپرس حقیقتی سیال و همواره در حرکت و صیرورت است. مسئله این است که ملاصدرا و یاسپرس بر چه اساسی از پذیرفتن فصل ثابت و نامتغیر برای انسان ابا دارند؟ البته این نظر مشترک مبانی خاص و علل متفاوت دارد؛ بدین معنا که صدرا بر اساس حرکت جوهری و یاسپرس بر اساس امکان استقبالی و وجود آزادی در انسان به آن اصل رسیده‌اند. به علاوه، ملاصدرا و یاسپرس هر دو حقیقت انسان را نفس او می‌دانند. لکن نفسی که ملاصدرا آن را عین اضافه اشراقی به خداوند و از جنس وجود و عین تشخص می‌داند با اگزیستانس یاسپرس، که فاقد عناوین فوق است، تفاوت اساسی دارد. اگزیستانس یاسپرس در ارتباط تحقق می‌یابد و به غیر شناخته می‌شود. حال با توجه به اصالت وجود، که از مقدمات قطعی حرکت جوهری است، و اینکه در فلسفه صدرا حرکت و صیرورت در مقابل بودن و هستی نیست، بلکه حرکت و شدن خود نوعی هستی و بودن است، می‌توان گفت وجود حرکت جوهری نفس به معنای رسیدن به مرحله‌ای از وجود، یعنی واقعیت و متعلقات عینی نفسانی، است. اینجاست که با تطبیق و هم‌نگری دو سنت فلسفه اسلامی در شاخه حکمت متعالیه و فلسفه غرب در گرایش اگزیستانسیالیسم می‌توان هر چه بیشتر به اهمیت حرکت جوهری و نقش ضروی آن در تکامل انسان و تعالی او پی برد. https://pfk.qom.ac.ir/article_48_495bdb71f704f7c7a675ea6e762fbc97.pdf