دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Philosophical Explanation of Moral Responsibility in Allamah Tabatabaii's View تبیین فلسفی مسئولیت اخلاقی از دیدگاه علامه طباطبایی 7 30 29 10.22091/pfk.2014.29 FA سلیمان حبیبی مدرس دانشگاه فرهنگیان رضا اکبری استاد دانشگاه امام صادق (ع) 0000-0002-5231-7849 Journal Article 2015 02 01 Suleiman Habibi[1] Reza Akbari[2] Abstract Although Allamah Tabatabaii does not have a separate discussion on moral responsibility, the related issues can be extracted from his works, showing that he regards moral responsibility as accountability to arguments related to moral affairs. Given such ontological and anthropological principles as causality, intensifying journey and fundamentality of existence as well as different aspects of man's life, he has moral responsibility towards God, other men and the world. The agent as having knowledge, power and will, and the act as the associate of agent are relevant in moral responsibility, which indicates that Allamah considers several components and conditions for moral responsibility. The issue of determination is the challenge facing moral responsibility, which can be discussed theologically and philosophically. [1] . Instructor of Farhangian (Teachers') University Habibi.soleyman@gmail.com [2] . professor of Imam Sadiq University rezaa.akbari@gmail.com هر چند علامه طباطبایی در باره مسئولیت اخلاقی بحثی مستقل ندارند اما می توان مباحث مربوط به این مسئله را در آثار ایشان بازخوانی کرد. در مقام بازخوانی آثار علامه معلوم می شود که ایشان مسئولیت اخلاقی را پاسخ گویی به استدلال های مرتبط با امر اخلاقی می دانند. با توجه به اصول هستی شناختی و انسان شناختی همچون اصالت وجود، علیت، سیر اشتدادی و ابعاد مختلف زندگی انسان، او نسبت به خداوند، دیگر انسان ها و جهان دارای مسئولیت اخلاقی است. در مسئولیت اخلاقی، عامل فعل به عنوان عامل دارای علم، قدرت و اختیار و عمل به عنوان متعلق عامل موضوعیت دارند. توجه به نکته اخیر معلوم می کند که از نظر علامه مسئولیت اخلاقی دارای مولفه ها و شرایط متعدد است. چالش فراروی مسئولیت اخلاقی که هم از منظری کلامی و هم از منظری فلسفی قابل طرح است مسئله جبر می باشد.

https://pfk.qom.ac.ir/article_29_d96b8f06b8aa43eee2a3fc35b7045ca7.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 A Review of the Finitude or Infinitude of Natural World form the View of Philosophy and New Cosmology بررسی تناهی یا عدم تناهی عالم طبیعت از منظر فلسفه و کیهان‌‌شناسی جدید 31 58 30 10.22091/pfk.2014.30 FA حبیب‌الله دانش‌شهرکی استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه قم حبیب الله رزمی دانشیار گروه فیزیک دانشگاه قم ایمان باغبانی دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام Journal Article 2015 06 15 Finitude or infinitude of natural world has long attracted everyone (including scientists, philosophers and even general public) and, as we shall see in the present paper, it seems necessary to discuss the issue with regard to deeper mathematical and geometric outlooks that we know today and on the basis of broader physical (astrological and cosmological) knowledge which in newly available, although it has been discussed in detail, particularly in philosophy. Having provided an introduction to necessary terms and topics and a brief review of new cosmology, this paper puts forward most philosophers' famous proofs, who believe in finitude of natural world, and analyzes and criticizes them. The concern that natural world is anyway a possible being and cannot be infinitude can be alleviated by mathematical reasoning, that is, there is no problem if this infinitude is in one or more dimensions because we can always limit this world within a world with more dimensions. Some explanations are proposed on the standard model of cosmology and such issues as expansion of universe and "point" of big bang which apparently indicate finitude of the universe. The explanations means that the issue is not such a simple one and we now have no strong reason and evidence for finitude of the cosmos and should wait for new observational discoveries and information. No doubt, there can be an unbounded but limited set on the basis of a known condition in mathematics. This condition can be considered for natural world which can be unbounded but limited. Key words: natural world, limited, unlimited, cosmology, expansion of universe. [1] . Assistant professor of department of philosophy, Qom University [2] . Associate professor of department of physics, Qom University [3] . MA of philosophy, Qom University موضوع متناهی یا نامتناهی بودن عالم طبیعت از دیرباز علاقه همگان (اعم از دانشمندان، فیلسوفان، و حتی عموم مردم) را برانگیخته و گرچه، به خصوص در فلسفه، به تفصیل به آن پرداخته شده، اما همان‌گونه که در این مقاله خواهیم دید پرداختن به این موضوع با توجه به نگاه‌های عمیق‌تر ریاضی و هندسی که اکنون می‌‌شناسیم و بر اساس شناخت فیزیکی (نجومی‌ و کیهان‌‌شناسی) وسیع‌تری که به شکل جدید در دسترس قرار دارد، لازم به نظر می‌رسد. در این مقاله، پس از طرح مقدماتی از عناوین و اصطلاحات لازم و مختصری از علم کیهان‌‌شناسی جدید، ادله مشهور اکثر فلاسفه را که قائل به تناهی عالم طبیعت بوده‌اند، مطرح می‌کنیم و به بررسی و نقد این دلایل می‌پردازیم.این نگرانی که به هر حال عالم طبیعت یک مخلوق ممکن‌الوجود است و نمی‌تواند نامتناهی باشد با استدلال ریاضی قابل رفع است، که اگر این عدم تناهی در یک یا چند بعد باشد مشکلی نیست؛ چرا که همواره می‌توان چنین عالمی‌ را در عالم با ابعاد بیشتر محصور کرد. در خصوص مدل استاندارد کیهان‌‌شناسی و مواردی مانند انبساط عالم و «نقطه» انفجار بزرگ، که در ظاهر دال بر متناهی بودن عالم است، نیز توضیحاتی طرح شده که موضوع به این سادگی نیست و در شرایط فعلی شاهد و دلیل متقنی بر متناهی بودن کیهان نداریم و بهتر است منتظر کشفیات و اطلاعات رصدی جدیدتر باشیم. البته، با توجه به یک حالت شناخته‌شده در ریاضیات که می‌توان مجموعه بی‌کران ولی متناهی داشت، این حالت نیز برای جهان طبیعی قابل تصور است که کیهان مرز و کرانی نداشته باشد و در عین حال متناهی باشد.

https://pfk.qom.ac.ir/article_30_779e43101ee7aff5469a73e693dca712.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 A Review of Arguments for Theology in Imam Ali's Words (بررسی براهین خداشناسی در کلام امام علی (ع 59 90 31 10.22091/pfk.2014.31 FA اقدس یزدی استادیار گروه فلسفه دانشگاه قم مریم حسینی کارشناسی ارشد دانشگاه قم Journal Article 2015 06 15 The affirmation of an origin for existence is one of the most authentic philosophical concerns of human thought and is regarded one of the most important philosophical issues. In Imam Ali's view, the basis of religion is knowledge of God because man's other doctrinal foundations are based on his monotheistic knowledge. If man obtains a correct knowledge in this regard, he can step correctly and firmly in other perfecting stages towards final felicity. Imam Ali, who has had the highest knowledge of God, has left us with invaluable sayings in this regard. The present paper seeks to study the proofs for proving God's existence in Imam Ali's view. In his sayings, Imam Ali guides us to study and contemplate on creatures and their existential structure in order to be able to realize the existence of an All-Knowing and All-Wise creator who is free from motion and createdness, through observing the creatures' order, harmony, change and createdness. Furthermore, Imam Ali introduces the existence of the Necessary Being, Simple, Absolute and All-Rich God on Who all creatures depend and are in need of Him, by offering other proofs such as causal proof and the proof of the righteous, etc. اثبات وجود مبدأ هستی از اصیل ترین دغدغه های فلسفی تفکر بشری بوده است و یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفی به شمار می‌رود. از نظر امام علی (ع) سرلوحۀ دین شناخت خداوند است؛ زیرا سایر مبانی اعتقادی انسان بر بنای شناخت توحیدی او استوار می گردد و اگر انسان در این مسئله شناخت درستی داشته باشد، می تواند در سایر مراحل کمالی گام های درست و محکمی در مسیر سعادت غایی بردارد. امام علی (ع) که خود عالی ترین مرتبۀ شناخت را نسبت به خدای متعال داشته‌اند، در این مسئله کلمات گران بهائی را برای ما به یادگار گذاشته است. در این نوشتار سعی بر این است تا براهین اثبات وجود خداوند را از منظر امام‌علی‌(ع) مورد بررسی قرار دهیم. ایشان در عباراتی ما را به توجه و تدبّر در مخلوقات و چگونگی ساختار وجودی آن ها رهنمون می شوند تا بتوانیم از نظم و هماهنگی و تغییر و حدوث آن ها پی به وجود خالقی عالم، دانا و حکیم ببریم که خود از حرکت و حدوث مبرّا باشد. هم چنین امام در براهین دیگری مثل برهان علیت و صدیقین و... وجود خداوند واجب الوجود، بسیط، مطلق و بی نیازی را معرفی می کنند که همۀ موجودات به او وابسته و نیازمند هستند.

https://pfk.qom.ac.ir/article_31_10efbd229c79155ce1967c22ee50ed63.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Criticism of Relativity of Religious Knowledge from the Quranic View نقد نسبیت معرفت دینی از منظر قرآنی 91 120 32 10.22091/pfk.2014.32 FA محمد حسن موحدی ساوجی عضو هیات علمی پزوهشی دانشگاه مفید Journal Article 2015 06 15 Abstract Relativity of religious knowledge can be regarded as one of the most important foundations of religious pluralism. This theory is influenced by hermeneutic method of West which tries to use it to understand and interpret religious texts and show that correct understanding of religious texts is unattainable. Those who believe in the relativity of religious knowledge have referred to such reasons as differentiation between reality and our perception of reality, multi-layeredness and silence of religious texts and universality of religious understanding to prove their claim. The present paper criticizes this theory intra-religiously and challenges its reasons, with the help of Quranic verses and infallible Imams' sayings. It holds that reality is obtainable from a religious point of view and multi-layeredness of religious texts never means plurality of contradictory and heterogeneous understanding and that religious texts are not silent and devoid from meanings; rather, they are light, explanatory and guide man. نسبیت معرفت دینی را می‌توان از مهم‌ترین مبانی پلورالیسم دینی به شمار آورد. این نظریه متأثر از روش هرمنوتیک غرب است که تلاش می‌کند این روش را در فهم و تفسیر متون دینی به کار برده، فهم صحیح متن دینی را دست‌نایافتنی بنمایاند. نسبیت‌گرایان معرفت دینی برای اثبات مدعای خود به دلایلی چون: تفکیک میان واقعیت و درک ما از واقعیت، ذوبطون‌ و صامت بودن متون دینی و نیز همگانی بودن فهم دینی استناد کرده‌اند. این نوشتار به نقد درون‌دینی این نظریه پرداخته، با استمداد از آیات قرآن کریم و کلمات معصومین (علیهم‌السلام)، دلایل این پندار را به چالش کشیده، بر این عقیده است که از نگاه دینی حقیقت قابل دستیابی است و ذوبطون بودن متون دینی هیچ‌گاه به معنای کثرت فهم‌های متعارض و ناهمگون نیست؛ نیز متون دینی صامت و خالی از معانی نبوده، نور، تبیان و هدایتگر بشر می‌باشند.

https://pfk.qom.ac.ir/article_32_ee6cb69da6fa5d64ad0a3f1b18c5dccd.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Criticism and Review of Moral Skepticism نقد و بررسی شکاکیت اخلاقی 121 138 33 10.22091/pfk.2014.33 FA رهام شرف دانشگاه زنجان Journal Article 2015 04 11 Moral skepticism is one of the most important and influential issues in the philosophy of ethics, which has always been taken into consideration by philosophers of ethics. Providing a precise definition of moral skepticism, the present paper seeks to offer its proponents and opponents' arguments. Since moral skepticism is related to epistemology of ethics, moral skeptics challenge two important components of moral knowledge- justification and application- to reject it. In this paper, their reasons for rejecting these two components are stated. Then the answers provided by proponents of moral knowledge to these challenges are discussed. شکاکیت اخلاقی یکی از مباحث بسیار مهم و تاثیر گذار در حوزه‌ی فلسفه‌ی اخلاق می‌باشد که همواره مورد توجه فیلسوفان اخلاق بوده است. این امر از آن جهت است که رسیدن به معرفت قطعی در حوزه اخلاق یکی از بنیادی ترین دلنگرانی های فیلسوفان اخلاق بوده است. بر همین اساس نوشتار پیش رو بر آن است که ضمن ارائه تعریفی دقیق از مقوله‌ی شکاکیت اخلاقی، دلایل مدافعان و مخالفان آن را نیز مطرح کند. از آن جا که شکاکیت اخلاقی مبحثی است مربوط به حوزه‌ی معرفت شناسی اخلاق، شکاکان اخلاقی برای رد معرفت اخلاقی دو مولفه‌ی مهم آن، یعنی توجیه و صدق را مورد حمله قرار می‌دهند در این پژوهش دلایل آنان برای رد این دو مولفه را بیان خواهیم کرد. پس از ذکر ادله‌ی شکاکان اخلاقی، پاسخ‌های مدافعان معرفت اخلاقی به این اشکال‌ها را مطرح می‌کنیم.

https://pfk.qom.ac.ir/article_33_ffeebda5323af003873b8723fd2981b6.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Review of Theories on Intercession and Its Reflection in Persian Poetry بررسی نظریه ها در باب شفاعت و بازتاب آن در شعر فارسی 139 158 34 10.22091/pfk.2014.34 FA امین رحیمی دانشیار گروه ادبیات فارسی دانشگاه اراک Journal Article 2015 06 15 Shafa'at (Intercession), the root of which is Shafa'a meaning assistance and requesting, is a significant issue in Islamic thought and has long been discussed extensively by scholars. Although Quranic verses on intercession clearly show that it is a conditioned issue, all Islamic denominations have accepted its core concept while differing in terms of its manner. Providing the definitions of intercession, Muslim thinkers' view about it and related Quranic verses and traditions, the present paper discusses the related criticisms of intercession through description and analysis and answers them. In addition, it explains its educational effects and exposes its reflection in the poems of some prominent Persian poets. شفاعت از ریشه شفع به معنی پایمردی و خواهشگری است که یکی از مباحث مهم در اندیشه اسلامی می باشد که از قدیم الایام صاحب نظران درخصوص آن به فراوانی سخن گفته‌اند. اگر چه آیات شفاعت به خوبی نشان می دهد این مسأله موضوعی است همراه با قید و شرط؛ ولی تمامی مذاهب اسلامی اصل آن را پذیرفته اند اما در کیفیت آن اختلاف دیده می شود. در این نوشتار ضمن آوردن تعاریف و نظرات دانشمندان اسلامی و ذکر آیات و احادیث مرتبط، به طرح اشکالات مربوطه از طریق توصیف و تحلیل و جواب آنها پرداخته و علاوه بر بیان اثرات تربیتی شفاعت، بازتاب آن در اشعار تعدادی از شعرای معروف فارسی زبان نیز نشان داده شده است.

https://pfk.qom.ac.ir/article_34_968b790eaa60c5be095b588b281e04b0.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Critical Rereading of Modarres Zenooni's view about Bodily Resurrection بازخوانی انتقادی دیدگاه مدرس زنوزی در مسئله‌ی معاد جسمانی 159 174 35 10.22091/pfk.2014.35 FA فردین جمشیدی مهر مدرس دانشگاه شهید مطهری مشهد 0000-0001-7337-9224 عباس جوارشکیان هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0001-6041-2179 Journal Article 2014 12 15 The issue of resurrection is regarded one of the most important issues in Islamic philosophy and theology. Belief in men's resurrection after death and their attaining to their deserving perfection appropriate to their acquired deeds and sciences is regarded as one of the principles of Islam. Contrary to Mulla Sadra's disposition, the philosopher Aqha Ali Modarres Zenoozi who is regarded a scholar in Sadrian philosophy, believes in the resurrection of material body with regard to the issue of bodily resurrection. The present paper directs some criticisms against Modarres Zenooni's view about bodily resurrection, based on Sadrian philosophy. Then it takes into consideration the most important argument of those who believe in the resurrection of material resurrection which is based on religious outwards. ملاصدرا با براهین عقلی و برپایه‌ی مبانی فلسفی خود، توانست به گونه‌ای خاص، معاد جسمانی که مورد تصریح شرایع مقدسه قرار گرفته است، را مبرهن سازد. او معتقد شد که بدن عنصری با ارتقاء وجودی – زوال نقایص – و تبدیل به بدن مثالی، در نشئه‌ی دیگری مورد تعلق نفس قرار می‌گیرد. در عقیده‌ی صدرالمتألّهین با توجه به گره خوردن هویت شخصی، به بقای صورت و نیز حفظ بقای شخصی در مسئله‌ی اشتداد، عینیتِ بین بدن عنصری و بدن مثالی محفوظ است. این نظریه، با تمام اتقانی که داشت، مورد اعتراض برخی از صاحب‌نظران قرار گرفت. از جمله‌ی این معترضین آقاعلی حکیم معروف به مدرّس زنوزی بود. وی تعطیل بدن عنصری، را نپذیرفت و معتقد شد بدن عنصری بعد از عروض مرگ در اثر حرکت جوهری و با ارتقای وجودی، به افقی از وجود نائل می‌شود که می‌تواند دوباره مورد تعلق نفس واقع شود. در این مقاله به شیوه‌ی تحقیق کتابخانه‌ای نظریه‌ی حکیم زنوزی تقریر و مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد.

https://pfk.qom.ac.ir/article_35_bcefd84ad95fe2c8d085604f91f41801.pdf

دانشگاه قم پژوهش‌های فلسفی -کلامی 1735-9791 16 2 2015 02 20 Review and Criticism of the Theory of the Conceptual and Extensional Identity (Union) of Divine Essence and Attributes نقد و بررسی نظریه ی اتحاد مفهومی ومصداقی ذات و صفات الهی 175 194 43 10.22091/pfk.2014.43 FA معروف علی احمدوند استادیار گروه فلسفه وحکمت اسلامی دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان Journal Article 2015 06 16 The relationship between the God's Essence and His Attributes comprises the first and the most fundamental theological debates in the world of Islam, which is a point of conflict amongst the Muslim thinkers. Some have taken an excessive standpoint and believe in humanlike attributes for the High Necessary Being, which returns to the idea of corporality of God. On the other hand, others have gone to other extreme and have taken an absolutely reductionist view as to deny all existential and affirmative attributes for God. In this regard, the balanced and reasonable viewpoint shared amongst Imamiyyah philosophers and speculative theologians is the extensional union and conceptual difference of Divine Attributes. However, some of Avicenna’s utterances show conceptual and extensional union. The present paper seeks to criticize and analyze the theory of conceptual and extensional union of attributes of High Necessary Being, that is, God’s Attributes are identical with His Essence not only in terms of instance and external reality but also is terms of concepts. However, this seems difficult to prove, because no acceptable argument has been provided in this regard and the discourses and their wrong implications are ambiguous. Therefore, this paper attempts to revise this viewpoint and explain the reasons why it has not been accepted by Muslim philosophers رابطه‌ی ذات و صفات الهی از اساسی‌ترین و اولین مباحث کلامی در دنیای اسلام است، که معرکه‌ی آراء میان اندیشمندان مسلمان قرارگرفته است. گروهی جانب افراط را پیش گرفته و معتقد به صفات انسان گونه برای واجب تعالی شده اند، که به جسم انگاری خداوند بازگشت نموده است، از سوی دیگر برخی به تفریط گرایش پیدا کرده و هر گونه صفت ثبوتی و وجودی را از حق تعالی نفی نموده‌اند، نظریه‌ی متعادل و مستدل در میان فلاسفه و متکلمان امامیه، اتحاد مصداقی و تغایر مفهومی صفات می باشد. اما برخی از عبارات ابن سینا ظهور در اتحاد مفهومی و مصداقی دارد. نوشتار حاضر تلاشی است جهت نقد و بررسی دیدگاه اتحاد مفهومی و مصداقی صفات واجب تعالی، بدین معنا که صفات حق تعالی علاوه بر اینکه از نظر مصداق و واقعیت خارجی عین ذات او هستند. از نظر مفاهیم نیز درمورد خدای سبحان به یک معنا می‌باشد. ولی با توجه به عدم ارائه استدلال قابل قبول، و مبهم بودن کلمات و لوازم نادرستی که بدنبال دارد، درستی آن دشوار می نماید. از این رو سعی شده است این دیدگاه مورد بازنگری مجدد قرار گیرد. و دلائل عدم پذیرش آن از سوی حکمای مسلمان تبیین گردد. معروف علی احمدوند استادیار گروه فلسفه وحکمت اسلامی دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان

https://pfk.qom.ac.ir/article_43_750ebdd60006ae7b0504866f40aa93a2.pdf