کارکرد متخیّله در دریافت امور غیبی از دیدگاه ابن سینا

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد فلسفه اسلامی دانشگاه قم

چکیده

 اگر در مباحث جهان شناختی پذیرفته باشیم که هستی دارای  دو بخش عالم غیب و عالم شهادت است و این مسأله نیز مستدل شده باشدکه هر امری که در عالم شهادت رخ میدهد در مبادی عالیه و عقول مجرده ثبت و ضبط است، در نتیجه دسترسی به عالم غیب به معنای پذیرش اتصال وارتباط نفس انسانی با مبادی عالیه است دراین مقاله سعی شده است با تبیین دیدگاه ابن سینا دربارة نقش متخیله در ارتباط با غیب، ابتدا با ارائة مقدمه و مدخلی پیرامون نقش تخیل در تفکر و ادراک کلیات به بررسی نحوة کارکرد متخیله در دریافت امور غیبی پرداخته شود، از این رو با تبیین فلسفی مقولة وحی و رؤیا به عنوان دومقوله اصلی درارتباط با غیب به چگونگی کارکرد متخیله در معرفت شناسی این دو مقوله پرداخته شده است.
 

تازه های تحقیق

جمع بندی  و نتیجه گیری

از آن چه گفته آمد می‌توان نتیجه گرفت که متخیّله در فلسفة ابن سینا قوه‌ای است از قوای باطنی نفس و جزء قوای مهمی است که نفس را برای پذیرش اشراقات علوی آماده می‌کند، و دارای نقش فعال و بسیار موثری است در تلقی قوه عقلیه که موجب آمادگی نفس برای قبول فیض از عقل فعال می‌شود و چه زیبا ابن سینا به این مطلب اشاره دارد که، «اطلاع القوة العقلیه علی ما فی الخیال انما احتیج الیه لیعد النفس لقبول الفیض من فوق و هذا الاطلاع هوالافکار و التأملات و الحرکات النفسانیة و کلها معدات للنفس نحوالفیض» (ابن سینا: 1371، 369) در نظام معرفت شناسی فیلسوفان مشایی تحصیل معرفت بدون فرض موجودی ماوراء طبیعی که قوای ادراکی انسان را به فعلیت برساند و صور معقولات را به نفس انسان عطا کند، ممکن نیست و این موجود عقل فعال است. از این رو تبیین مساله معرفت مبتنی بر وجود عقول عالیه است . ابن سینا تفاوت آدمیان را در اتصال به عالم غیب یادآوری و بیان می‌کند که نفوس انسانی از حیث قوّت و ضعف و صفا و کدورت، یکسان نیستند برخی از نفوس چنانند که با تدبیر بدن و پرداختن به مدرکات حواس به کلی مشغول شده و دایره ادراکاتشان فراتر از این سطح نخواهد رفت، این گروه مگر در عالم رؤیا نفوسشان فرصتی یابد و بارقه­ای از مدرکات غیبی نصیبشان شود، اما نفوس قوی پرداختن به یک شأن آنها را از شئون دیگر بازنمی‌دارد و در حالت نوم و یقظه یکسانند و چنین نفوسی در هر لحظه می‌توانند به مبادی عالیه متصل گردند، بنابراین نفوس از نظر قوت و ضعف در مراتب مختلف قرار می‌گیرند. بر همین اساس ابن سینا برای تمایز نبی از غیر او بیان می‌کند که نفس نبی با سه خصوصیت که عبارتند از: کمال قوه حدس، کمال قوة مخیّله و کمال قوه متصرفه در طبیعت ، از سایر نفوس متمایز می‌گردد. در این مقاله به سبب محدود بودن موضوع از پرداختن به مورد سوم یعنی تصرف نبی در طبیعت و بحث معجزه، احتراز شده است. وحی عبارتست از ادراکات افاضه شده از جانب عقل فعال و رؤیا نیز عبارت است از اتصال و أخذ صور معقول از عقل فعال بنابراین سرچشمه معرفتی هر دو یکی است و از طرف دیگر هم در رویا وهم در وحی ارتباط با غیب و اطلاع بر امور غیبیّه حاصل می‌گردد. در تبیینی که ابن سینا از مسألة رؤیا و نیز مسالة وحی بدست می‌دهد قوه متخیّله نقش اساسی و مهمی را بعهده دارد. تمثلاتی که در نفس انسانی تحقق می‌یابد چه در خواب و چه در بیداری همه آنها به قوة مانی خیال و متخیّله است بلکه قوة خیال چیره دست:

چنان معنی بصورت می‌کشاند                که صد مانی در او حیران  بماند

 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Function of Imagination in Relation to Invisible Things From Ibn Sina’s Viewpoint

نویسنده [English]

  • Hamid Reza Khādemi
چکیده [English]

 





I




n cosmological discussions, it is argued that the cosmos consists of the invisible world and the visible world, and that every event happened in the visible word is inscribed in the supreme beginnings and immaterial intelligences. Hence, availability to the invisible world means connection and communication with human soul. This essay, in which an attempt is made to explain Ibn Sina’s viewpoint on the function of imagination in relation to the hidden, first presents the function of imagination in thinking and understanding the universals. Then it discusses the how of its function in receiving invisible things. And finally it deals with the epistemology of revelation and dream as two principal categories connected to the hidden.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imagination
  • invisible things
  • dream
  • imitation
  • active intellect

- ابن سینا، حسین بن عبدالله ، النفس من کتاب الشفاء، تحقیق آیة الله حسن زاده آملی ، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ، چاپ اول، 1375ش.

2- ـــــــــ ، الالهیات من کتاب الشفاء، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی ، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ دوم، 1385ش.

3- ـــــــــ ، القانون فی الطب، حواشی محمد امین الضناوی، بیروت، دارالکتاب العلمیة ، چاپ اول، 1999 م (1420ه‍ ) جلد اول .

4- ـــــــــ ، الاشارات والتنبیهات، شرح خواجه نصیر الدین طوسی، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ اول، 1384ش، ج 3.

5- ــــــــــ ، الاشارات والتنبیهات، شرح خواجه نصیر الدین طوسی، تحقیق آیه الله حسن زاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ اول،1383ش ، ج 2.

6- ـــــــــ ، المبدأ و المعاد، باهتمام عبدالله نورانی، تهران،‌موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، چاپ اول ، 1363 ش .

7- ـــــــــ ، التعلیقات، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ چهارم ، 1379ش.

8- ــــــــ ، المباحثات، تحقیق محسن بیدار فر، قم ، بیدار، چاپ اول، 1371 ش.

9- ــــــــ ، رسائل (الرسالة العرشیه، الفعل و الانفعال) ، قم، بیدار، چاپ اول، 1400ه‍.

10-  ــــــــــ ، رسالة فی النفس و بقائها و معادها، حققه الدکتور احمد فواد الأهوانی، داراحیاء الکتب العربیة، بیروت، 1952 م.

11- ابن سینا ، حسین بن عبدالله ، رسالة نفس، تصحیح دکتر موسی عمید، همدان، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا، چاپ دوم، 1383 ش .

12- داودی ، علی مراد، عقل در حکمت مشاء ، تهران ، دهخدا، چاپ اول، 1349ش.

13- بهشتی، احمد، غایات و مبادی، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، 1382 ش.

14- ارسطو، دربارة نفس، ترجمه و تحشیه دکتر علیمراد داودی، تهران ، حکمت ، چاپ چهارم ، 1378 ش.

15- فروغی، محمدعلی، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار، چاپ دوم، 1384 ش.

16- فارابی ، ابونصر، آراء اهل المدینه الفاضلة، تحقیق البیر نصری نادر، دارالمشرق، بیروت ، 1986 م.

17- سهروردی، شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات (حکمة الاشراق) ج 2، تصحیح و مقدمه هانری کربن، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، چاپ دوم، 1373 ش.

 

 

 

 

 

CAPTCHA Image