اوج لذّت نفس ناطقه و موانع درک آن از نظر ابن‌سینا

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم

چکیده

بحث از لذّت، ازجمله موضوعاتی است که سابقه‌ای دیرینه در فلسفه دارد. لذّت از آن جهت که محصول نفس و قوای نفسانی است، از مباحث فلسفی تلقی می‌شود و از همین رو، در آثار فیلسوفانی چون ارسطو، فارابی، ‌‌‌ابن سینا و ملاصدرا، به شکل و شیوه‌ای مبسوط به آن پرداخته شده است. ‌‌‌ابن سینا در آثار گوناگون خود، این بحث را مورد مداقّه قرار داده است. او پس از بیان این مطلب که هر قوه‌ای، لذّت مخصوص به خود دارد، درک خیر محض را لذیذترین امر برای ‌نفس ناطقه بر‌می‌شمارد که راه رسیدن به آن، غلبه بر موانع وصول است. این موانع از نظر او عبارتند از: عدم توجه نفس به کمال خویش، تن انسانی، مشغله‌های بدنی، غرق شدن در طبیعت و عدم تجربه.
 

تازه های تحقیق

نتیجه

با توجه به مطالب گفته‌شده، بر اصول نظری فلسفۀ ملاصدرا، تا آنجا که با طبیعت ارتباط پیدا می‌کنند، نتایجی چند مترتّب‌اند که در ذیل، به‌طور خلاصه بیان می‌شوند:

الف) طبیعت، تجلّی‌گاه وجودی است که همچنان با اوست و در او تأثیر می‌کند. بنابراین، اوصاف وجود، از جمله شعور و آگاهی، در طبیعت حضور دارد و هر جا که اوصاف وجود، حاضر باشد، قابل احترام و تقدیس است.

ب) وجود، در عین تجلّی به‌صورت سلسله‌مراتب مشکّک، واحد است. از این رو، ما در عوالم، از جمله عالم طبیعت، با موجوداتی سروکار داریم که باطناً میانشان مرزبندی وجود ندارد. این بدان معناست که اَلم یا لذّت یک موجود، اَلم یا لذّت موجود دیگر را در پی خواهد داشت.

ج) میان انسان، در مقام عالم، و طبیعت، در مقام معلوم، نیز اتّحاد برقرار است؛ از همین رو، احوال درونی و جنبه‌های خلقی و اخلاقی او، در نحوۀ رویکرد او به طبیعت تأثیرگذار است. اگر انسان، از شناسایی صرفاً ذهنی مبتنی بر حسّ و خیال درگذرد و با تأمّل عقلانی و شهود عرفانی به حقایق امور عالم راه برد، بیش از آن‌که در تغییر و تخریب طبیعت بکوشد، مصمّم می‌شود تا آن را در برابر وسوسه‌های حاکمیت بر آن، صیانت و محافظت کند.

د) فساد و برکت طبیعت، منوط به اعمال انسان است و عمل انسان، در گرو میزان توقّف یا جهت و قدر حرکت جوهر نفس اوست. از مقام و مرتبه معنوی و باطنی انسان، سیمایی درونی در او ایجاد می‌شود که شاکلۀ اخلاقی او را تشکیل می‌دهد. بنابراین، از دیدگاه صدرایی، هر یک از افراد انسانی، نوعی جداگانه، به‌حساب می‌آیند؛ برخی برحسب درجه، از جمادات فروترند و برخی از زمرۀ ساکنین عرش به شمار می‌‌روند. به پیروی از این، هر یک از انواع انسانی، میل بدان دارد که طبیعت را بر مراد ارزش‌های مقام و درجۀ خویش ببیند و در این میان، آنانی که شاهد حقایق و بواطن امور طبیعی‌اند، سابق بر کسانی هستند که از حیث آگاهی، حتّی از جمادات و حیوانات نیز فروترند.

ھ) به هنگام انجام یک فعل اخلاقی، افزون بر این‌که فرد، فعل خود را به نحو حضوری ادراک می‌کند، لذّت یا اَلم اخروی آن نیز  (اشجار یا نار و حمیم) نزد او حاصل می‌شود، اگرچه بدان علم نداشته باشد. بدین ترتیب، هرچند انسان ساکن طبیعت است، در واقع، آخرت در او حاضر است و آثار خود را در او به‌جا می‌گذارد. بی‌تردید، کسی که به واسطۀ اعمال سوء، «جهنّم» در او محقّق گشته است، طبیعت خارجی را نیز به سمت صور و مخیّلات ناشی از جهنم درونی و مشهود خود سوق می‌دهد. در مقابل، انسانی که به یُمن اعمال موافق با فطرت و خلقت، «بهشت» در او حاضر است، طبیعت بیرون از خویش را مطابق با صور و مثل بهشت مشهود خود می‌پسندد و آن را به سمت تمثّل باطنی خود از بهشت، هدایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Peak of Experiencing Pleasure by Intellective Soul and Obstacles of Apprehending It in Avicenna's View

نویسندگان [English]

  • 'Asgar Dirbaz 1
  • Mas'oodeh Fazel Yeganeh 2
1 Associate professor of department of philosophy and theology, University of Qom
2 Corresponding author, PhD student of philosophy and theology, University of Qom,
چکیده [English]

  Pleasure is a long-discussed issue in philosophy, because it is the result of soul and its powers which are discussed in philosophy. Therefore, such philosophers as Aristotle, Farabi, Avicenna, and Mulla Sadra have discussed it extensively in their writings. In his various works, Avicenna has scrutinized the problem of pleasure. Having referred to one type of pleasure special for each human power, he regards the apprehension of absolute good as the most delightful thing for intellective soul, which should be achieved by removing and overcoming its obstacles, including soul's negligence over its

کلیدواژه‌ها [English]

  • perfection
  • human body
  • bodily engagements
  • getting involved the nature
  • and lack of experience

قرآن کریم.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1363). المبدأ و المعاد. به اهتمام عبداللّه نورانی. تهران: دانشگاه تهران.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1364). ترجمه رساله اضحویه‏. (مترجم ناشناس)، تصحیح، مقدمه و تعلیقات: حسین خدیوجم. تهران‏: انتشارات اطلاعات‏.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1377). الهیات من کتاب الشفاء. المحقق: حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. مقدمه و تصحیح محمد تقى دانش‌پژوه‏. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1382). الاضحویه فی المعاد. تحقیق: الدکتور حسن عاصی. تهران: شمس تبریزی.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1383). الهیات دانشنامۀ علائى‏. مقدمه،حواشى و تصحیح: دکتر محمد معین. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1383). طبیعیات دانشنامۀ علائی.(چاپ دوم) مقدمه، حواشی و تصحیح: سید محمد مشکوة، همدان. دانشگاه بوعلی سینا.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1383)‌‌‌‌‌، رساله نفس‌‌‌‌‌، مقدمه، حواشی و تصحیح: دکتر موسی عمید، همدان: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه تهران.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1387). الاشارات و التّتبیهات.(الطبعة الثانیة) التحقیق: مجتبی الزراعی، قم: موسسه بوستان کتاب.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1400ق). رسائل ‌‌‌ابن سینا، قم: انتشارات بیدار.

‌‌‌ابن سینا، حسین ابن عبدالله. (1980). ‌عیون الحکمة. مقدمه و تحقیق: عبدالرحمن بدوی. بیروت: دارالقلم.

ابن فارس، احمد  (1404ق). مقاییس اللغه. (ج2). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

ابن منظور‌‌‌‌‌، محمد بن مکرم. (1405ق). لسان العرب. قم: نشر ادب حوزه.

آل یاسین، جعفر. (1405ق). الفارابی فی حدوده و رسومه. بیروت: عالم الکتب.

آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1378). غررالحکم و دررالکلم. ترجمه و شرح: هاشم رسولی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

جرجانی، علی بن محمد. (1370). کتاب التعریفات. ‏ تهران: ناصر خسرو.

الحرّالعاملی، محمد بن حسن (1982). الجواهر السنیة فی الاحادیث القدسیة. بیروت: منشورات مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.

خادمی، عین اللّه و مرتضی، حامدی. (؟؟؟؟)  لذّت و اَلم اخروی در فلسفه سینوی. آینه معرفت. 28.

رازى‏، قطب الدین محمد بن محمد. (1375). المحاکمات‏. قم‏: نشر البلاغة‏.

صلیبا، جمیل. (1414ق). المعجم الفلسفی. (ج2)، بیروت: الشرکة العالمیة للکتاب‏.

طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین. ترجمه: سید احمد حسینی. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی.

طوسى‏، نصیر الدین. (1375). ‏ شرح الاشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغة.

فخر رازى. (1373)، شرح عیون الحکمة. مقدمه و تحقیق: محمد حجازى و احمد على سقا، تهران: موسسة الصادق (ع).

فخر رازی (1384). شرح الاشارات و التنبیهات. مقدمه و تصحیح: دکتر نجف‏زاده. تهران‏: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏.

فراهیدى، خلیل بن احمد. (1410ق). العین. قم: نشر هجرت.

محمدی ری‌شهری، محمد. (1386). میزان الحکمة. ترجمه: حمیدرضا شیخی. قم: موسسه علمی-فرهنگی دارالحدیث.

معین، محمد. (1382). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات بهزاد.

یثربی، سیدیحیی (1383). فلسفه مشاء. قم: بوستان کتاب.

 

start-american-sign-language. com/cochlear-implants_html:https //www

 

CAPTCHA Image