1. توحید خاصّی و تفسیر آیات متشابه از منظر ملاصدرا

احمد عبادی؛ داود صائمی؛ احمد بهشتی

دوره 15، شماره 3 ، بهار 1393، ، صفحه 5-22

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.3

چکیده
  آیات متشابه در طول تاریخ علوم اسلامی از جمله مباحث چالش‌برانگیز بوده است. صدرالمتألّهین شیرازی در اصول هستی‌شناسی خود قائل به نظریه توحید خاصّی در مقابل دیدگاه توحید عامی است. وی معتقد است بدون آنکه نیازی به تأویل آیات متشابه یا قول به تجسم در باب ذات باری‌تعالی باشد می‌توان بر مبنای اصول فلسفی‌ـ عرفانی دیدگاه توحید خاصّی ظواهر ...  بیشتر

2. طایر قدسی وحی بر بام خیال پیامبر

محمد کاظم شاکر؛ سید محمد موسوی مقدم

دوره 15، شماره 2 ، زمستان 1392، ، صفحه 5-22

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2013.11

چکیده
  وحی پیامبرانه از موضوعاتی است که دانشمندان با رویکردهای مختلف به تجزیه و تحلیل و داوری درباره آن پرداخته‌اند. در خصوص وحی و نبوت، به ویژه نبوت پیامبر اکرم (ص) و وحی قرآنی، دست‌کم سه گفتمان دیده می­شود: 1. گفتمان اسلامی، که وحی را کاملاً الاهی می­داند و در آن نقش بشر و عناصر بشری به صفر می­رسد؛ 2. گفتمان مسیحی، که آن را الاهی- ...  بیشتر

3. بازبینی شروط و براهین استحاله تسلسل

عسکر دیرباز؛ محمود صیدری

دوره 15، شماره 4 ، تابستان 1393، ، صفحه 7-20

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.13

چکیده
      چکیده تسلسل عبارت است از ترتب یک شیء بر شیء دیگر یا وابستگی یک شیء به شیء دیگر تا بی‌نهایت. بر استحاله تسلسل براهین متعددی اقامه شده که مهم‌ترین آنها چهار برهان طرف و وسط، اسد و اخصر، تطبیق و وجود، و رابط و مستقل است. میرداماد مجرای براهین تسلسل را فقط سلسله صعودی دانسته، دو شرط ترتب و اجتماع در وجود را برای تسلسل محال شرط می‌داند. ...  بیشتر

4. انواع حق در دانش فلسفه حق

محمد حسین طالبی؛ علی طالبی

دوره 16، شماره 1 ، پاییز 1393، ، صفحه 7-32

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.19

چکیده
  هدف از این نگارش تبیین فلسفی انواع حق به طور مطلق در اولین تقسیمات آن در دانش فلسفه حق است. در این دانش می‌توان حق را مقسم انواع گوناگون از جهات متعدد قرار داد. این جهات مختلف عبارتند از: 1. منشأ پیدایش حق، 2. ارکان حق، 3. تلازم حق و تکلیف و 4. قابلیت و عدم قابلیت انتقال. مقسم در همه این تقسیمات، مطلق حق، یعنی حق غیرمشروط به قیداخلاقی، حقوقی، ...  بیشتر

5. تبیین فلسفی مسئولیت اخلاقی از دیدگاه علامه طباطبایی

سلیمان حبیبی؛ رضا اکبری

دوره 16، شماره 2 ، زمستان 1393، ، صفحه 7-30

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.29

چکیده
  هر چند علامه طباطبایی در باره مسئولیت اخلاقی بحثی مستقل ندارند اما می توان مباحث مربوط به این مسئله را در آثار ایشان بازخوانی کرد. در مقام بازخوانی آثار علامه معلوم می شود که ایشان مسئولیت اخلاقی را پاسخ گویی به استدلال های مرتبط با امر اخلاقی می دانند. با توجه به اصول هستی شناختی و انسان شناختی همچون اصالت وجود، علیت، سیر اشتدادی و ...  بیشتر

6. بررسی و ارزیابی دیدگاه شلایرماخر در باب ماهیت تجربه و معرفت عرفانی

مسعود اسماعیلی؛ محسن جوادی

دوره 16، شماره 3 ، بهار 1394، ، صفحه 7-28

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2015.36

چکیده
  شلایرماخر مؤسس جریانی است که تجربه عرفانی را از سنخ عواطف و احساسات می‌شمرند. وی البته این‌گونه تجارب را خالی از هر گونه حیث معرفتی نمی‌داند و با تفکیک میان دو نوع از احساسات و دو نوع از آگاهی، تجربه عرفانی را از سنخ احساساتی می‌داند که واجد نوعی آگاهی مستقیم و مباشر است که در آن، فاصله میان مدرِک و مدرَک برداشته می‌شود. وی در توضیح ...  بیشتر

7. نقش تشکیک در اتحاد عاقل ومعقول

زهره قربانی؛ جعفر شانظری

دوره 16، شماره 3 ، بهار 1394، ، صفحه 29-52

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2015.41

چکیده
  تشکیک در وجود از اصولی ترین مبانی حکمت متعالیه است ، این مسأله مبنای تبیین و اثبات مسائل متعدد فلسفی گردیده است به گونه ای که ملا صدرا بسیاری ابتکارات خود را در حوزه های مختلف فلسفی وامدار این مسأله است، یکی از مهمترین ابتکارات ملاصدرا در حوزه معرفت شناسی که تشکیک در آن نقش اساسی ایفا کرده است، مسأله اتحاد عالم ومعلوم است، حکماء پیش ...  بیشتر

8. بررسی استدلال انباشتی ریچارد داوکینز با تکیه بر آرای کیث وارد

عبدالرسول کشفی؛ علیرضا فرخی بالاجاده

دوره 15، شماره 1 ، پاییز 1392، ، صفحه 3-25

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2013.49

چکیده
  گروهی از صاحب‌نظران علوم تجربی، از جمله ریچارد داوکینز معتقدند جهان مادی در روند شکل‌گیری طبیعت و پیدایش موجودات زنده، «خودتبیین­گر» است و انتخاب طبیعی که فرآیندی انباشتی است، به تنهایی می‌تواند شکل‌گیری این جهان را از ساخت ساده آغازین آن تا صورت پیچیده کنونی­اش، تبیین کند و نیازی به فرض مبدئی هوشمند در فرآیند تکامل نیست. ...  بیشتر

9. رابطه طبیعت و مابعدالطبیعه در حکمت متعالیه

احمد احمدی؛ ضیاءگل رضایی

دوره 14، 3-4 ، بهار 1392، ، صفحه 5-28

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2013.57

چکیده
  در این پژوهش به دو مسئله محوری پرداخته شده است: (1) ارائه تصویری از چالش عمیق بین طبیعت و مابعدالطبیعه در آثار بنیان‌گذاران فلسفه و حکمت یونان، یعنی افلاطون و ارسطو؛ (2) ترمیم و بازسازی این نقیصه با استمداد از آموزه‌های حکمت متعالیه و ارائه تبیین رضایت‌بخش و معقول از ارتباط وثیق بین طبیعت و مابعدالطبیعه در اندیشه‌های ملاصدرا. در این ...  بیشتر

10. خودآگاهی در فلسفه ابن‌سینا

حمید رضا خادمی؛ احمد بهشتی

دوره 14، شماره 2 ، زمستان 1391، ، صفحه 5-17

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.71

چکیده
  بررسی تاریخ فلسفه نشان می‌دهد که طرح مباحثی همچون خودآگاهی، آگاهی و خودشناسی تا همین اوایل عصر مدرن، تا بدین پایه اهمیت نیافته بود. برای فیلسوفان قرون وسطا – به ویژه پیروان سنت ارسطویی – ماهیت خودآگاهی تنها در روان‌شناسی و شناخت‌شناسی نقش دارد و این خود، پیامد طبیعی تعریف ارسطو از عقل به عنوان یک توانایی صرف است. ابن‌سینا نام‌آورترین ...  بیشتر

11. اصالت وجود و نام‌گرایی در نظام فلسفی صدرایی

احمد احمدی؛ محمد رصافی

دوره 14، شماره 1 ، پاییز 1391، ، صفحه 5-24

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.80

چکیده
  ادعا شده است که اصالت وجود و نظام تشکیکی وجود در اندیشه فلسفی ملاصدرا به نظریه نام‌گرایی می‌انجامد. این ادعا به بیان‌های مختلف مطرح شده است. یکی از نتایج اصلی نام‌گرایی، نفی کلی طبیعی و نیز هر گونه امور مجرد، مانند مثل افلاطونی، است. اعتباریت ماهیت مهم‌ترین دلیل کسانی است که معتقدند نظام صداریی فاصله چندانی تا نام‌گرایی ندارد و ...  بیشتر

12. اعتبار معرفتی قرآن از دیدگاه نصر حامد ابوزید؛ رویکردی فرهنگی-‌ ادبی

میثم توکلی بینا؛ رضا اکبری

دوره 13، شماره 4 ، تابستان 1391، ، صفحه 5-24

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.89

چکیده
  نصر حامد ابوزید، متفکر جنجالی مصری، در رابطه با وحی و قرآن دیدگاه‌هایی متفاوت ابراز کرد که با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو شد. وی می‌کوشید برای پدیده‌های دین اسلام تبیینی طبیعی و غیر متافیزیکی ارائه کند. در این راستا به بحث اعجاز قرآن نیز به صورتی متفاوت پرداخت تا آن را به اعتبار فرهنگی‌ -‌ ادبی‌ای مبدل کند که هر عرب‌زبانی آن را ...  بیشتر

13. تبیین در علوم طبیعی بر اساس دو رویکرد صورت‌گرا

منصور نصیری

دوره 13، شماره 3 ، بهار 1391، ، صفحه 5-32

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.90

چکیده
   مسایل فراوانی در خصوص تبیین در علوم طبیعی قابل بحث است که مهم‌ترین آنها عبارت است از: بیان تعریفی از تبیین و تقسیم و ترسیم رویکردها در ارائه مدل تبیین علمی. در این مقاله، ضمن ارائه تعریفی از تبیین، به بررسی رویکردهای مطرح درباره تبیین خواهیم پرداخت. فیلسوفان علم، هنگام بحث از تبیین چندان توجهی به تقسیم‌بندی کلی دیدگاه‌های مطرح شده ...  بیشتر

14. مفاهیم فلسفی از دیدگاه سهروردی

مسعود اسماعیلی

دوره 13، شماره 2 ، زمستان 1390، ، صفحه 5-31

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2011.107

چکیده
   سهروردی همه مفاهیم فلسفی را به طور کلّی ذهنی دانسته و برای آنها هیچ حیثیت منشأ انتزاعی در خارجْ، حتی به نحو عینیت با معروض، قائل نشده است. سهروردی، تقریباً در طرح این بحث و در ساختارهای اصلی فکری در این مسئله، کاملاً متأثر از مشائیان به ویژه بهمنیار است. وی با توجه به جوانبِ نظریه خویش، تمام توضیحاتش را به گونه‌ای ارائه کرده که با ...  بیشتر

15. عناصر اصلی دیدگاه ابطال‌پذیری و ناسازگاری‌های درونی آن

رضا صادقی

دوره 12، شماره 4 ، تابستان 1390، ، صفحه 7-22

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2011.120

چکیده
  حدس، ابطال، تقدم نظریه بر مشاهده، تقرب به صدق و واقع‌گرایی عناصر اصلی دیدگاه ابطال‌پذیری را تشکیل می‌دهند. در این نوشتار ضمن بازخوانی این عناصر به برخی از نارسایی‌ها و ناسازگاری‌های درونی این دیدگاه اشاره کرده و استدلال می‌کنیم که اگر مشاهده نقشی ایجابی در پیدایش نظریه نداشته باشد تضمینی برای تقرب به صدق نخواهیم داشت. ضمن آنکه ...  بیشتر

16. بررسی انتقادی استدلال شرط‌بندی پاسکال در اثبات وجود خدا

عباس خسروی فارسانی؛ رضا اکبری

دوره 12، شماره 3 ، بهار 1390، ، صفحه 5-37

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2011.131

چکیده
  «شرط‌بندی پاسکال» یکی از مهم‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین استدلال‌های ارائه‌شده برای اثبات وجود خدا و معقولیت باورهای دینی است. بر اساس این استدلال، در جایی که استدلال‌های عقلی و نظری اثبات وجود خدا رضایت‌بخش و قانع‌کننده نباشند، باز هم در مقام عمل و تصمیم‌گیری، زندگی بر اساس باور به وجود خدا و دیگر باورهای دینی از جمله زندگی ...  بیشتر

17. آکوئیناس «مدافع» ارسطو در نیاز فضایل عقلی به جهت‌دهی فضایل اخلاقی

حسن میانداری

دوره 12، 1-2 ، پاییز 1389، ، صفحه 37-68

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2010.136

چکیده
  ترنس اروین استدلال می­کند که آکوئیناس به پرسشی که ارسطو طرح کرده بود ولی پاسخ نداده بود، پاسخ داد. پرسش این است که آیا بین فضایل عقلی و فضایل اخلاقی ارتباطی وجود دارد؟ پاسخ این است که بله، فضایل اخلاقی به فضایل عقلی برای رسیدن به غایت نهایی جهت می­دهند. فضایل اخلاقی می‌‌گویند که در زمینة چه اموری باید اندیشید، چقدر به امور دیگر ...  بیشتر

18. روش علمی نیوتن در علم‌الابصار

سعید زیباکلام

دوره 9، شماره 2 ، زمستان 1386، ، صفحه 3-36

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2007.150

چکیده
   عموما تصور می‌شود که نیوتن از بدو کاوش‌های طبیعت شناسانه‌اش دارای روشی بوده که همواره از آن آگاهانه پیروی می‌کرده است و دو کتاب بسیار تأثیرگذارش، اصول ریاضی فلسفه طبیعی و علم‌الابصار، مولود پیروی از آن روش است. اما اینشتاین هشدار می‌دهد که اگر می‌خواهید چیزی از فیزیکدانان درباره روش‌هایی که به کارگرفته‌اند بدانید ”به ...  بیشتر

19. حمل اولی و شایع، به قید قضیه و به قید موضوع و فروکاهی معنای دوم به معنای اول

اسد الله فلاحی؛ سید بهاءالدین موحد ابطحی

دوره 11، 4-3 ، بهار 1389، ، صفحه 5-27

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2010.151

چکیده
  فیلسوفان مسلمان حمل اولی و شایع را به دو معنای متفاوت به کار برده‌اند: 1. به قید قضیه 2.به قید موضوع. حمل اولی و شایع به قید قضیه نخستین معنای این دو اصطلاح و به ترتیب، به معنای «اتحاد مفهومی» و «حمل مصداقی» است؛ اما حمل اولی و شایع به قید موضوع، معنایی است که بعدها اختراع شده و به ترتیب، به معنای «ارادة مفهومِ موضوع» و ...  بیشتر

20. نفوس فلکی در جهان‌شناخت سینایی و همانندی آنها با نفوس بشری

انشالله رحمتی

دوره 11، شماره 2 ، زمستان 1388، ، صفحه 5-34

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.169

چکیده
  نفوس فلکی، به منزلة موجودات مجرّدی که (برخلاف عقول) در فعل و تأثیرشان نیاز به جسم دارند، در فلسفه ابن‌سینا مورد بحث قرار گرفته اند؛ اهمیت بحث دربارة این وجودها، فقط به دلیل جایگاهشان در فلکیات قدیم نیست. می‌توان گفت قبول این نفوس از سوی ابن‌سینا و انکارشان از سوی ابن‌رشد، تأثیر اساسی در سیر و سرنوشت فلسفه در جهان اسلام و در جهان غرب ...  بیشتر

21. نظام‌بخشی به کاربردهای گوناگون عقل در نظر غزالی

زهرا پور سینا

دوره 11، شماره 1 ، پاییز 1388، ، صفحه 5-43

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.185

چکیده
  یکی از دشواری‌هایی که در کار پژوهش در آثار غزالی وجود دارد برخی ناسازگاریها است که میان سخنان او به چشم می‌خورند. بیانات غزالی در باب عقل و چگونگی به کارگیری این مفهوم از سوی او نیز از جملة همین موارد است. نوشتار حاضر با قراردادن کاربردهایی که غزالی برای «عقل» بدانها تصریح کرده، در قالب طرح کلی کاربردهای وجودشناختی، روانشناختی، ...  بیشتر

22. نقد و بررسی "وجود ذهنی" از دیدگاه ابن سینا

قاسم کاکایی؛ عزت مقصودی

دوره 10، شماره 4 ، تابستان 1388، ، صفحه 5-26

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.196

چکیده
  در فلسفة اسلامی،  هر چند مباحث "وجود شناسی" جایگاه بسیار مهمی دارد و بخش اعظمی از مباحث و مسائل را به خود اختصاص داده است، ولی مباحث "معرفت شناسی" به دلایل مختلف، تفصیل چندانی نیافته است. یکی از معدود مسائلی که به تفصیل در فلسفة اسلامی از آن بحث شده است و می توان آن را ذیل بحث "معرفت شناسی" گنجانید، مسألة "وجود ذهنی" است. اما بین محققان ...  بیشتر

23. طرحی نو در محتوای کتاب‌های درسی زبان انگلیسی

محمد افضلی شهری

دوره 10، شماره 3 ، بهار 1388، ، صفحه 131-150

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.213

چکیده
  با فراگیر شدن زبان­آموزی و استقبال روزافزون جوانان و نوجوانان از زبان انگلیسی به عنوان زبان علمی و بین­المللی، و رواج کتاب­های مختلف آموزشی که توسط ناشران و دانشگاه­های معتبر انگلیسی زبان منتشر شده و در نشر آنها کلیه اصول و قواعد تاثیرگذار کتاب­های آموزشی رعایت گردیده است، سوال­های گوناگون و اساسی در ذهن اندیشمندان پدیدار ...  بیشتر

24. مدلهای چند معنایی در تفسیر قرآن و کتاب مقدس

محمد کاظم شاکر

دوره 10، شماره 2 ، زمستان 1387، ، صفحه 5-40

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2008.219

چکیده
  یکی از دغدغه‌های مهم دین مداران و دین پژوهان، کشف معانی مقصود در متون دینی است. در مورد قرآن کریم و کتاب مقدس، دو کتابی که مورد توجه میلیارد‌ها نفر در گذشته و حال بوده و هست، بیشترین نظریه پردازی در ارتباط با شیوه‌های کشف معنا و مباحث زبان شناختی صورت گرفته است. اعتقاد به وحیانی بودن قرآن و کتاب مقدس سبب شده که بسیاری از مفسران در معناشناسی ...  بیشتر

25. آموزة «ایمان می‌آورم تا بفهمم»

زهرا پورسینا

دوره 9، شماره 1 ، پاییز 1386، ، صفحه 3-22

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2007.222

چکیده
    یکی از نظامهای معرفت‌شناختی‌ای که به جدّ بر تأثیر عوامل غیرمعرفتی بر معرفت تأکید دارد نظام معرفت‌شناختی آگوستینی است. کندوکاو در اندیشة آگوستین قدیس، خصوصاً در نظریة معرفتی وی، نشان می‌دهد که او از جمله اندیشمندانی است که تأثیر احساسات و عواطف، و خواسته‌های انسان را بر باورهایش موشکافانه پی می‌گیرد. تحلیل آموزة «ایمان ...  بیشتر