فلسفه دین
1. ابن‌سینا و منطق فهم دین

محمد نصر اصفهانی؛ جعفر شانظری؛ سید مهدی امامی جمعه

دوره 21، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 51-72

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1769.1566

چکیده
  منطق فهم دین‌‌، قواعد روشمندی است که رعایت آن قواعد‌‌، ذهن مفسّر دینی‌‌، از خطا در فهم مصون شود. ضرورت چنین منطقی بر اهل اندیشه پوشیده نیست. ابن‌ سینا یکی از صاحب نظران در این خصوص است. مسئلۀ‌‌‌‌‌ این مطالعه «‌ابن‌ سینا‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ و منطق فهم دین» است. این مطالعه بنیادی‌‌، تاریخی‌‌، ‌تحلیلی و مسئله‌محور است ...  بیشتر

فلسفه اسلامی
2. حرکت جوهری در پرتو «تعالی تفکر سینوی»

مصطفی مومنی

دوره 20، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 175-196

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2017.1778.1568

چکیده
  ابن‌‌سینا به عنوان بزرگِ مشائین در عالم اسلام، تفکر مشائی را بسط داده و نظرات و آرای مهمی را نیز مطرح کرده است. هرچند او به فیلسوفی مشائی معروف است، ولی این نسبت چندان صحیح نمی‌‌نُماید و او در تفکر خود رو به تعالی نهاده است. اوست که نخستین‌بار اصطلاح «حکمت متعالیه» را به‌کار برده است. بر اساس «تعالی در تفکر سینوی» ...  بیشتر

3. خواب و رؤیا و تحلیل آن از منظر ابن‌سینا و ملاصدرا

وحیده حداد؛ حامد ناجی اصفهانی

دوره 17، شماره 1 ، پاییز 1394، ، صفحه 111-130

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2015.611

چکیده
  خواب و رؤیا، معنا و جایگاه آن در فلسفه بحثی است که کمتر فیلسوف برجسته ای از آن غافل مانده و به بررسی آن از منظر اصول و مبانی فلسفی خود نپرداخته باشد. در نظر حکمای اسلامی، رؤیا حاصل فاصله گرفتن روح از حواس ظاهری و میل آن به قوای باطنی است، به این معنی که انسان گاهی در عالم خواب به ادراک حقایق هستی و وقایع آینده موفق می شود و از این رهگذر، ...  بیشتر

4. راهبرد اصلی در حل معمای واقع گرایی اخلاقی درابن سینا

جهانگیر مسعودی

دوره 16، شماره 4 ، تابستان 1394، ، صفحه 7-24

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2015.540

چکیده
  مباحث مربوط به فلسفۀ اخلاق در آثار فیلسوفان مسلمان، از جمله ابن سینا نه بصورت مستقل بلکه به نحو پراکنده و بمناسبت سایر موضوعات و مباحث مطرح شده اند. همین پراکندگی و عدم انسجام موضوعی گاه زمینۀ سوء‌ فهم‌ها و سوء تعبیرهایی را فراهم ‌آورده و حتی موجب ادعاهایی خلاف واقع در مورد دیدگاه‌های اخلاقی این فلاسفه ‌گردیده است. از جمله وجود ...  بیشتر

5. نقش معرفتی عقل فعال و تأثیر آن بر مُثل نزد ابن‌سینا

سیده معصومه شمشیری؛ احمد عابدی

دوره 16، شماره 3 ، بهار 1394، ، صفحه 115-128

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2015.40

چکیده
  ارسطو در تقابل با جایگاه معرفت‌شناسی مُثل، به طرح نظریه عقل فعال پرداخت. مشاییان بعد از ارسطو برداشتهای متعددی از عقل فعال نموده‌اند. ابن‌سینا عقل فعال را موجودی مجرد و مستقل از نفس معرفی نمود که در سلسله عقول در مرتبه آخر قرار دارد و صور عینی و علمی را به عالم ماده و نفوس افاضه می‌کند. عقل فعال صور ادراکی را به نفوس مستعد افاضه می‌کند، ...  بیشتر

6. بررسی انسجام در قول به بقای نفس همراه با فساد بدن

سید احمد شاهرخی

دوره 16، شماره 1 ، پاییز 1393، ، صفحه 33-56

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.20

چکیده
  فاسد شدن بدن بعد از جدایی نفس امری محسوس است که به استدلال نیازی ندارد. اما با توجه به دخالتی که بدن در حدوث نفس دارد فاسد نشدن نفس با زوال بدن نیازمند برهان است. از این‌رو مقاله پیش رو در تلاش است از منظر سه فیلسوف بزرگ اسلامی، ‌ابن‌سینا، سهروردی و صدرالدین شیرازی به این پرسش پایه‌ای در فلسفه اسلامی ‌پاسخ دهد که «چگونه با وجود ...  بیشتر

7. معنا و مفهوم حکمت مشرقی ابن‌سینا

سادات باران؛ قاسمعلی کوچنانی

دوره 15، شماره 4 ، تابستان 1393، ، صفحه 125-145

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2014.24

چکیده
  ابن‌سینا در آثار مختلف خود به کتاب الحکمة المشرقیة اشاره کرده است. برخی متفکران اسلامی نیز به این کتاب استشهاد کرده¬اند. وی در این کتاب دیدگاه¬های خاص خود را با صراحت بیان کرده است. بنا بر روشی که ابن‌سینا داشت، و برخی آثار خود را در آثار دیگر خلاصه می‌کرد، این کتاب نیز خلاصه‌ای از کتاب شفاء است. درباره معنا و مفهوم «مشرقی» ...  بیشتر

8. عقلانیت اشراقی در اندیشه فلسفی ابن‌سینا

محمد مهدی گرجیان؛ سید محمد موسوی؛ معصومه اسماعیلی

دوره 14، شماره 1 ، پاییز 1391، ، صفحه 101-120

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.84

چکیده
  ‏ابن‌سینا به عنوان یکی از شارحان و معلمان بزرگ فلسفه ارسطویی بیش از هر چیز فیلسوفی عقل‌گراست که ‏به استدلال و فلسفه استدلالی- بحثی اهمیت زیادی می‌دهد؛ اما در بعضی آثار او رگه­هایی از تمایل وی به اشراق ‏یافت شده که جهت‌گیری او به سمت راه ‏اشراق و شهود را نشان می‌دهد. از میان مهم‌ترین آثار ایشان با رنگ و بوی اشراقی می­توان ...  بیشتر

9. واکاوی تکفیر ابن‌سینا از سوی غزالی در مسئله علم خداوند به جزئیات

زهرا توازیانی

دوره 13، شماره 4 ، تابستان 1391، ، صفحه 93-131

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2012.103

چکیده
  غزالی، از تأثیرگذارترین متکلمان مسلمان، در کتاب تهافت الفلاسفه در مسئله سیزدهم به پریشان‌گویی فیلسوفان و تناقضات آنها در مسئله «علم خداوند به جزئیات» می‌پردازد. انگشت اتهام او صریحاً متوجه شخص ابن‌سینا در خصوص تلقی او از چگونگی علم خداوند به جزئیات است که به گمان غزالی این نوع تلقی عملاً انکار علم خداوند بوده و موجب کفر است. ...  بیشتر

10. نقد و بررسى دیدگاه ابن‌سینا و اسپینوزا درباره ضرورت علیت

رضا برنجکار

دوره 12، شماره 3 ، بهار 1390، ، صفحه 37-58

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2011.132

چکیده
  ابن‌سینا و اسپینوزا به ضرورت علیت معتقدند. ابن‌سینا گاه ضرورت را بدیهى تلقى مى‏کند و گاه بر آن اقامه برهان مى‏کند. اسپینوزا به طور قاطع ضرورت علیت را بدیهى مى‏داند. دلایل ابن‌سینا همگى نوعی مصادره به مطلوب است. از سوى دیگر، نه تنها ضرورت علیت بدیهى نیست بلکه عدم ضرورت امرى وجدانى و بدیهى است. به اعتقاد نگارنده، ریشه بحث ضرورت ...  بیشتر

11. تحلیلی از مبانی فلسفی ابن‌سینا در معاد جسمانی و روحانی

محمد مهدی مشکاتی

دوره 12، 1-2 ، پاییز 1389، ، صفحه 161-202

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2010.143

چکیده
  مسئله معاد از دیرباز مورد توجه فیلسوفان بوده است. آرزوی دیرینۀ فلسفه، تبیین عقلانی معاد جسمانی بوده و هست. ابن‌سینا راه اثبات معاد جسمانی را منحصر در شرع می‌دانست و آن را خارج از توان عقل بشر قلمداد می‌کرد. در حالی که دست عقل را در اثبات معاد روحانی باز می‌گذاشت و شرع را در این زمینه، مؤید عقل می‌دانست. در این مقاله، پس از ذکر دیدگاه‌های ...  بیشتر

12. کارکردهای عقل نظری و عملی از نگاه ابن‌سینا

محمد شیبانی

دوره 11، شماره 2 ، زمستان 1388، ، صفحه 257-273

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.184

چکیده
  انسان به عنوان اشرف مخلوقات دارای نفس ناطقه است و نفس ناطقه انسان دارای دو قوّه عالمه و عامله است. قوّه عالمه عقل نظری نامیده می‌شود که ناظر به رابطه نفس و عقل فعّال است و قوّه عامله عقل عملی نامیده می‌شود که ناظر به رابطه نفس و بدن است. اما در بین فیلسوفان اسلامی‌تعبیر و تفسیر واحدی راجع به عقل نظری و عملی وجود ندارد. در این نوشتار ...  بیشتر

13. حقیقت ادراک و مراتب آن از دیدگاه شیخ اشراق

محمد ملکی

دوره 10، شماره 4 ، تابستان 1388، ، صفحه 27-52

http://dx.doi.org/10.22091/pfk.2009.197

چکیده
  مقاله پیش رو، حقیقت ادراک و مراتب آن را از دیدگاه شیخ اشراق بررسی کرده است. براى تبیین دیدگاه شیخ اشراق، نخست بررسى و تبیین نظریه مشّاء لازم و ضرورى است. از این رو، نخست نظر شیخِ فلاسفه اسلام به اختصار بررسى، و سپس به تبیین دیدگاه شیخ اشراق پرداخته شده است. ساختار، مطالب، شواهد و مستندات به گونه‏اى تدوین شده که کاملاً جنبه مقایسه‏اى ...  بیشتر